Giải mã động thái chưa từng có tiền lệ của vệ tinh Nga trên quỹ đạo và thông điệp gửi tới Ukraine

Một vệ tinh quân sự của Nga đã di chuyển đến vị trí cách chỉ vài trăm mét so với vệ tinh radar thương mại được đăng ký tại Mỹ.

Vệ tinh thương mại này chuyên cung cấp thông tin tình báo cho Ukraine.

Ảnh minh họa vệ tinh: ICEYE

Theo dữ liệu theo dõi không gian của một trang tin quốc phòng của Mỹ, vệ tinh của Nga có tên Cosmos 2612, còn vệ tinh kia là ICEYE-X36. ICEYE-X36 thuộc chi nhánh tại Mỹ của công ty Phần Lan ICEYE. ICEYE đã cung cấp ảnh radar cho Ukraine từ năm 2022.

LeoLabs (công ty Mỹ chuyên theo dõi các vật thể trong không gian) xác định khoảng cách tiếp cận gần nhất giữa hai vệ tinh nói trên là khoảng 500 m.

Sự việc này đặt ra câu hỏi liệu Nga có đang theo dõi sát các vệ tinh hỗ trợ Ukraine từ không gian hay không.

Diễn biến cuộc áp sát

Theo The War Zone, vệ tinh Nga đã chủ động di chuyển đến vị trí gần vệ tinh ICEYE-X36 sau nhiều tháng cơ động.

Cosmos 2612 là một trong sáu vệ tinh được quân đội Nga phóng lên quỹ đạo hồi tháng 4. Đến tháng 5, bốn vệ tinh trong số này đã di chuyển đến gần một vệ tinh của công ty ICEYE.

ICEYE-X36 là vệ tinh thương mại thuộc sở hữu của một công ty tư nhân, không phải chính phủ. Tuy nhiên, ICEYE bán ảnh radar cho các lực lượng quân sự và cung cấp dữ liệu cho Mỹ cùng các đồng minh.

Giám đốc điều hành ICEYE, ông Rafal Modrzewski, nói rằng sau đó công ty đã điều chỉnh quỹ đạo vệ tinh của mình. Động thái này dường như khiến phía Nga tiếp tục thực hiện các hoạt động cơ động.

Cosmos 2612 đã di chuyển qua lại giữa các vị trí phía trước và phía sau vệ tinh của ICEYE, có thời điểm tiến đến vị trí cách vệ tinh này khoảng 500 m. Con số ước tính về khoảng cách này chưa chắc chắn. Đến ngày 19/10, vệ tinh Nga đã bắt đầu di chuyển ra xa.

Theo một quan chức Ukraine, quân đội nước này hợp tác với ICEYE nhưng chưa rõ liệu chính vệ tinh ICEYE-X36 có hỗ trợ Ukraine hay không.

Mục đích của Nga

Theo các chuyên gia, trước đây Nga chủ yếu thực hiện những động thái cơ động như vậy nhằm vào các vệ tinh quân sự của phương Tây, thay vì các vệ tinh thuộc sở hữu thương mại.

Đầu năm 2020, hai vệ tinh Nga đã di chuyển đến gần USA 245, một vệ tinh do thám của Mỹ.

Tháng 9/2025, Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius cho biết hai vệ tinh Luch-Olymp của Nga đang theo dõi hai vệ tinh Intelsat mà quân đội Đức sử dụng.

Ở quỹ đạo địa tĩnh, hai vệ tinh của Nga là LUCH/OLYMP-K 1 và 2 nhiều lần tiếp cận các vệ tinh liên lạc của phương Tây trong vài năm qua, với khoảng cách chỉ vài chục kilômét. Nga cũng từng tiếp cận ở cự ly rất gần trên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp, tương tự với ICEYE-X36, bằng cách sử dụng chính các vệ tinh của mình làm mục tiêu thử nghiệm.

Tuy nhiên, vụ việc lần này khác biệt bởi tiếp cận vệ tinh khác ở khoảng cách gần như vậy mà không phối hợp với chủ sở hữu hoặc đơn vị vận hành vệ tinh đó có thể gây nguy hiểm và tiềm ẩn nguy cơ va chạm hoặc gây nhiễu.

Theo các chuyên gia, chưa rõ mục đích của động thái cơ động này của Nga. Tuy nhiên, đây có thể là cuộc diễn tập trước cho một cuộc tấn công trong tương lai, cũng có thể là hành động hoặc chiến thuật nhằm vào Ukraine và các đồng minh, hoặc là phép thử để xem các đơn vị vận hành vệ tinh phản ứng như thế nào trước một mối đe dọa như vậy.

Các vụ tiếp cận vệ tinh ở cự ly gần đã xảy ra trong nhiều năm qua, nhưng khoảng cách gần như lần này là chưa từng có tiền lệ.

Khoảng cách dưới 5 km có thể nghe có vẻ xa, nhưng trong không gian, đó thực chất chỉ là một bước nhảy ngắn.

Theo các chuyên gia, đây là lần đầu tiên một quốc gia thực hiện động thái cơ động như vậy nhằm vào một vệ tinh thương mại. Khoảng cách tiếp cận cũng rất gần, khi một số thông tin cho rằng hai vệ tinh chỉ cách nhau chưa đến 30 m.

Ngoài hình thức tiếp cận trên, còn có những hình thức can thiệp khác phổ biến hơn thường được thực hiện từ mặt đất, như gây nhiễu, làm át tín hiệu vệ tinh.

Động thái của Nga diễn ra trong bối cảnh các lực lượng quân sự, trong đó có Ukraine, ngày càng phụ thuộc vào vệ tinh thương mại để liên lạc và thu thập hình ảnh.

Nga từng đưa ra cảnh báo về vấn đề này. Tháng 10/2022, một quan chức cấp cao Bộ Ngoại giao Nga nói với Liên hợp quốc rằng cơ sở hạ tầng bán dân sự có thể trở thành mục tiêu hợp pháp của cuộc tấn công đáp trả.

Theo các nhà phân tích, Nga đang phát đi thông điệp rằng các hệ thống này có thể bị đe dọa. Động thái này cũng là thông điệp rằng các tài sản không gian không thể được coi là hoàn toàn an toàn hoặc nằm ngoài cuộc xung đột tại Ukraine.

Trong một sự kiện tháng 11/2021, Nga phá hủy một vệ tinh của chính mình bằng tên lửa. Nga gọi những vệ tinh này là “vệ tinh thanh tra”. Năm 2020, Nga mô tả các hoạt động cơ động này là thông lệ phổ biến ở nhiều quốc gia.

Các nhà phân tích mô tả động thái tiếp cận của vệ tinh Nga là ví dụ nữa về hoạt động nằm dưới ngưỡng xung đột.

Ukraine đã làm gì để duy trì khả năng giám sát từ không gian?

Khả năng tiếp cận các vệ tinh của Ukraine từng chịu sức ép trước đây, đôi khi từ chính các đồng minh của nước này.

Tháng 3/2025, khi Mỹ tạm dừng chia sẻ thông tin tình báo với Ukraine, Cơ quan Tình báo Địa không gian Quốc gia Mỹ đã tạm thời đình chỉ quyền truy cập của Ukraine vào cổng thông tin chính cung cấp hình ảnh vệ tinh thương mại do chính phủ Mỹ mua.

Nếu ICEYE-X36 bị gây gián đoạn, Ukraine không mất hoàn toàn khả năng giám sát từ không gian, bởi mạng lưới vệ tinh ICEYE có nhiều vệ tinh. Các vệ tinh radar thuộc sở hữu của các quốc gia, chẳng hạn của Đức, cũng có thể cung cấp dữ liệu.

Tuy nhiên, tốc độ mới là vấn đề. ICEYE cho biết việc mở rộng quyền tiếp cận được nhất trí trong năm nay giúp Ukraine nhận dữ liệu nhanh hơn.

Hiện Ukraine tiếp tục đối mặt với sức ép từ một hướng khác. Hai quan chức Mỹ và một quan chức phương Tây nói rằng quyết định hạn chế dịch vụ Starshield (phiên bản cấp quân sự của hệ thống Starlink do SpaceX phát triển) dành cho Ukraine được đưa ra từ bên trong Nhà Trắng.

Ngày 17/10, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết Ukraine hiện không thể sử dụng Starshield, nhưng đề nghị của Ukraine về việc sử dụng hệ thống này để tiến hành các cuộc tấn công sâu bên trong lãnh thổ Nga vẫn đang được thảo luận.