Starshield: Vũ khí có thể thay đổi cục diện xung đột Ukraine

Vai trò của hệ thống liên lạc vệ tinh quân sự Starshield của SpaceX bộc lộ rõ hơn trong những ngày qua khi Ukraine cho biết hoạt động tác chiến của họ bị ảnh hưởng khi bị hạn chế kết nối.

Binh sĩ Ukraine lắp đặt thiết bị đầu cuối (Ảnh: Reuters).

Ukraine ngày 14/10 cho biết công ty SpaceX của Elon Musk đã áp đặt các hạn chế đối với dịch vụ Starshield (phiên bản quân sự của hệ thống liên lạc vệ tinh Starlink). Hạn chế này gây cản trở cho các chiến dịch tập kích bằng máy bay không người lái cũng như hệ thống phòng không của Ukraine.

Diễn biến này một lần nữa cho thấy tầm quan trọng của hệ thống liên lạc vệ tinh của SpaceX ở Ukraine.

Nếu Starlink cung cấp dịch vụ Internet vệ tinh thương mại thì Starshield, là phiên bản quân sự được phát triển riêng cho Bộ Quốc phòng Mỹ. Mặc dù nhà sáng lập SpaceX Elon Musk khẳng định hai hệ thống này hoạt động tách biệt, nhưng trên thực tế, trong nhiều trường hợp chúng có cùng nền tảng công nghệ vệ tinh cốt lõi.

“Các hệ thống Starshield thuộc sở hữu và quyền kiểm soát của chính phủ Mỹ”, ông Musk viết trong một bài đăng trên X ngày 14/10. Ông lưu ý thêm rằng mọi hạn chế về tốc độ hay quy mô sử dụng Starshield đều do quân đội Mỹ hoặc Tổng thống quyết định.

Mặt khác, ông nêu rõ: “Starlink là một dịch vụ thương mại thuộc sở hữu và kiểm soát của SpaceX. Việc sử dụng Starlink chỉ giới hạn trong các hoạt động dân sự hoặc phòng thủ và không thể được dùng cho các hành động quân sự tấn công, bởi điều đó là không phù hợp đối với một công ty thương mại”.

Starlink là gì?

Starlink là một mạng lưới Internet vệ tinh bao gồm hơn 11.000 vệ tinh, truyền phát dịch vụ băng thông rộng trực tiếp tới các thiết bị đầu cuối có kích thước chỉ bằng một tờ báo gấp lại. SpaceX cung cấp dịch vụ này cho khoảng 13 triệu thuê bao, từ các hộ gia đình, người đi phượt cho đến các công ty vận tải biển và các hãng hàng không lớn.

Kể từ khi phóng các vệ tinh Starlink đầu tiên vào năm 2019 bằng tên lửa tái sử dụng của SpaceX, công ty đã xây dựng một chùm vệ tinh khổng lồ ở quỹ đạo tầm thấp Trái đất, bao phủ phần lớn hành tinh và cung cấp kết nối nhanh hơn so với các vệ tinh thông tin truyền thống.

Starlink đã mang lại cho Ukraine lợi thế thông tin liên lạc then chốt trong giai đoạn đầu của cuộc xung đột, làm thay đổi cách thức các lực lượng quân sự vận hành trên chiến trường.

Tuy nhiên, ông Musk đã giới hạn Starlink đối với một số mục đích sử dụng quân sự nhất định, đồng thời nhấn mạnh vai trò của Starshield – mạng lưới bảo mật hơn được phát triển riêng cho các chiến dịch của chính phủ và quân đội.

Starshield là gì?

Starshield là một đơn vị kinh doanh trực thuộc SpaceX, chuyên phát triển các hệ thống vệ tinh quân sự và tình báo cho Bộ Quốc phòng Mỹ.

Starshield cung cấp cấp độ bảo mật cao hơn so với Starlink, nhờ đó có thể lưu trữ và xử lý các thông tin mật. Trên website của công ty, SpaceX tuyên bố Starshield được “thiết kế để hỗ trợ các nhiệm vụ quốc phòng Mỹ dành cho Bộ Quốc phòng và các đối tác chính phủ khác”.

Dù nhiệm vụ của Starshield tách biệt với dịch vụ băng thông rộng thương mại của Starlink, ranh giới giữa hai hệ thống này không phải lúc nào cũng rõ ràng: Các dịch vụ thông tin liên lạc bảo mật của Starshield sử dụng công nghệ mã hóa nâng cao và các thiết bị đầu cuối chuyên dụng, nhưng vẫn dựa vào chùm vệ tinh Starlink khổng lồ làm hạ tầng xương sống.

Theo SpaceX, Starshield kế thừa và phát huy các công nghệ, kỹ thuật cùng kinh nghiệm vận hành từ Starlink. Ngoài khả năng thông tin liên lạc bảo mật, công ty cho biết phiên bản quân sự hóa này còn có thể cung cấp cho người dùng khả năng quan sát Trái đất và tích hợp các cảm biến hoặc thiết bị phụ tải khác.

Bộ Quốc phòng Mỹ đã chi hàng tỷ USD cho cả hai dịch vụ Starlink và Starshield. Lầu Năm Góc cũng mua các vệ tinh Starshield riêng biệt, bao gồm các vệ tinh thông tin phục vụ nhiệm vụ cảnh báo tên lửa và một chùm vệ tinh do thám cho Cơ quan Trinh sát Quốc gia Mỹ (NRO).

Ukraine đã được tiếp cận dịch vụ Starlink và tiếp đến là Starshield ngay từ giai đoạn đầu cuộc xung đột với Nga.

Hệ thống này đã trở thành một công cụ thông tin liên lạc sống còn trên chiến trường và được sử dụng rộng rãi trong hoạt động tác chiến máy bay không người lái (UAV).

Nhờ có Starlink và Starshiled, các dòng UAV của Ukraine có thể duy trì kết nối mạnh mẽ và ổn định hơn với người điều khiển ở khoảng cách xa hơn so với các mạng vô tuyến truyền thống, đồng thời ít bị tổn thương hơn trước các biện pháp tác chiến điện tử gây nhiễu.

Theo các nguồn tin quân sự, việc hạn chế kết nối Starshield có thể gây cản trở đáng kể đến các nỗ lực của Ukraine nhằm đánh chặn các UAV chạy bằng động cơ phản lực của Nga.