Vì sao tử tù Mỹ bị tiêm thuốc độc 2 lần vẫn sống?

Các chuyên gia tìm cách lý giải nguyên nhân khiến một nữ tử tù tại Mỹ vẫn còn sống dù bị tiêm 2 mũi thuốc độc khi thi hành án.

Nữ tử tù Christa Pike (Ảnh: BBC).

Ngày 30/9, giới chức bang Tennessee không thể thi hành án tử hình đối với Christa Pike sau khi tiêm 2 liều pentobarbital gây tử vong. Pike bị kết án vì một vụ giết người năm 1995.

Pike vẫn sống sau nỗ lực tiêm thuốc độc, sau đó được đưa khỏi nhà tù bằng xe cứu thương.

Thống đốc Tennessee Bill Lee tuyên bố ông đã yêu cầu “một cuộc rà soát toàn diện do bên thứ 3 tiến hành để xác định chính xác chuyện gì đã xảy ra”, đồng thời cho biết sẽ hoãn thi hành án tử với Pike trong năm nay.

Theo các luật sư của Pike, nhóm thi hành án đã phải thử ít nhất 7 mũi kim để tìm tĩnh mạch phù hợp nhằm đưa liều thuốc gây tử vong vào cơ thể nữ tù nhân.

Pike bị phồng rộp và bỏng rát quanh các vị trí đặt đường truyền tĩnh mạch do nhóm thi hành án sử dụng để đưa thuốc vào cơ thể.

Những chi tiết này củng cố nhận định của các chuyên gia y tế rằng, Pike sống sót sau quá trình tiêm vì thuốc pentobarbital có thể đã tràn ra các mô xung quanh vị trí tiêm, thay vì đi vào mạch máu. Điều đó có thể khiến thuốc không đạt được nồng độ cần thiết trong hệ tuần hoàn của Pike để làm ngừng thở.

Tuy nhiên, thuốc vẫn có thể đã làm giảm nồng độ oxy hoặc làm suy yếu tuần hoàn của Pike đến mức gây tổn thương não vĩnh viễn. Bất kỳ lượng thuốc rò rỉ nào vào mô cũng có thể gây bỏng hóa chất.

Các luật sư của Pike cho biết bà đang trong tình trạng nguy kịch và được điều trị y tế để duy trì sự sống.

Stephen Ferrell, một trong các luật sư của Pike, thừa nhận khả năng xảy ra vấn đề trong quá trình đưa thuốc qua đường tĩnh mạch, nhưng cũng có thể có một số yếu tố khác liên quan.

Trong một tuyên bố tối 30/9, Sở Cải huấn Tennessee cho biết họ đã “tuân thủ mọi bước trong quy trình thi hành án hợp pháp” và được các bên phê chuẩn.

Nguyên nhân thuốc không đi vào mạch máu

Theo các chuyên gia y tế, có dấu hiệu cho thấy hai ống thông tĩnh mạch, thay vì đưa thuốc vào mạch máu của Pike, đã khiến thuốc rò rỉ vào các mô xung quanh vị trí đặt kim.

Điều này có thể xảy ra do cách thức hoặc vị trí đặt ống thông, do tĩnh mạch của Pike dễ tổn thương, hoặc vì một nguyên nhân khác. Các luật sư cho biết các bác sĩ từ trước đến nay luôn gặp khó khăn khi tìm tĩnh mạch để lấy máu của Pike và nữ phạm nhân mắc chứng rối loạn máu khiến vấn đề này trở nên nghiêm trọng hơn.

Các luật sư nói thêm rằng, trong quá trình thi hành án, Pike thậm chí còn cố gắng hỗ trợ nhân viên đặt hai đường truyền tĩnh mạch.

“Bà ấy liên tục nói: Làm ơn, thử lên cao hơn ở vai tôi, hãy thử ở đây, hãy thử ở đây”, ông Randy Spivey, một luật sư khác của Pike, cho biết. Ông nói thêm rằng Pike đã cảm ơn họ sau khi các nhân viên cho rằng họ đã đặt được hai đường truyền.

Hiện tượng thuốc tiêm qua đường tĩnh mạch bị rò rỉ vào các mô dưới da từng được ghi nhận trong những vụ thi hành án thất bại trước đây, trong đó có những trường hợp gây bỏng hóa chất nghiêm trọng.

Các chuyên gia cho biết những bác sĩ có kinh nghiệm thường có thể nhận ra các dấu hiệu của hiện tượng rò rỉ dịch truyền sau khi nó xảy ra.

Các phóng viên chứng kiến vụ thi hành án cho biết có lúc Pike mô tả vùng bỏng rát ở cánh tay, có cảm giác như sắp vỡ ra, và hỏi liệu điều đó có bình thường hay không.

“Cơn đau ở cánh tay của bà ấy đáng lẽ phải là dấu hiệu cảnh báo rất rõ rằng dịch truyền đang bị rò rỉ ra ngoài mạch máu”, bác sĩ Mark Heath, phó giáo sư chuyên ngành gây mê tại Trung tâm Y tế Irving thuộc Đại học Columbia, nói.

Bác sĩ Joel Zivot, giáo sư gây mê tại Trường Y Đại học Emory, người từng được các luật sư của Pike mời làm chuyên gia y tế, nói rằng một sự cố như vậy sẽ gây ra phản ứng giống như những gì các nhân chứng mô tả.

“Hệ thống tĩnh mạch của bà ấy nhỏ và có thể khá mỏng manh. Khi bạn đẩy một lượng lớn chất vào tĩnh mạch nhỏ như vậy, dưới áp lực, nó sẽ bị vỡ”, bác sĩ Zivot nói, đồng thời cho biết các đặc tính hóa học của thuốc gây tử vong pentobarbital khiến thuốc này có thể gây bỏng mô và da trong quá trình thi hành án.

Nghi vấn chất lượng thuốc gây tử vong

Pentobarbital có thể được sử dụng để điều trị co giật. Thuốc hoạt động bằng cách làm giảm hoạt động của hệ thần kinh. Đây là loại thuốc được sử dụng phổ biến để trợ tử cho động vật. Thuốc cũng được sử dụng tại những bang cho phép hỗ trợ y tế để chấm dứt sự sống.

Tác dụng chính của thuốc là làm ngừng hoạt động trong não, bao gồm hoạt động của các tế bào thần kinh có chức năng kiểm soát hô hấp. Cơ thể rơi vào trạng thái giống hôn mê, sau đó dẫn đến suy hô hấp và ngừng tim.

Chính phủ liên bang Mỹ đã áp dụng pentobarbital cho các vụ tiêm thuốc gây tử vong trong nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Donald Trump.

Dưới thời Tổng thống Joe Biden, quy trình này bị hủy bỏ sau khi một cuộc rà soát của Bộ Tư pháp hồi tháng 1/2025 kết luận rằng vẫn còn “sự không chắc chắn đáng kể” về việc sử dụng loại thuốc này.

Chính quyền hiện tại của Tổng thống Trump đã khôi phục việc sử dụng phương pháp này, đồng thời áp dụng cả hình thức xử bắn.

Trong trường hợp của Pike, các chuyên gia y tế cho biết cũng có khả năng thuốc pentobarbital đã gặp vấn đề.

Theo đánh giá của Bộ Tư pháp Mỹ, nhà sản xuất chính pentobarbital đã hạn chế việc sử dụng thuốc này trong các vụ thi hành án. Do đó, các bang đã phải tìm đến các công ty hóa chất và nhà thuốc bào chế, những nơi chịu sự quản lý lỏng lẻo hơn.

“Có khả năng pentobarbital đã không được bào chế đúng cách hay không? Nó có thể đã bị phân hủy không? Có thể đã hết hạn sử dụng không? Tất cả những khả năng đó đều có thể xảy ra”, bác sĩ Zivot nhận định.

Ngay sau khi phương pháp tiêm thuốc gây tử vong lần đầu được áp dụng tại Mỹ vào cuối những năm 1970, các vụ thi hành án kéo dài hoặc thất bại đã xảy ra. Đây vốn được xem là phương thức tử hình mang tính y khoa hơn và ít đau đớn hơn.

Một phần nguyên nhân là do các mũi tiêm thường do nhân viên của cơ quan cải huấn, những người có đào tạo y tế hạn chế, thực hiện. Phần lớn bác sĩ và bác sĩ gây mê từ chối tư vấn hoặc tham gia vì lý do đạo đức.

Năm 2009, nhà sản xuất một trong những loại thuốc chủ chốt là sodium thiopental đã ngừng sản xuất loại thuốc này tại Mỹ. Các công ty dược phẩm khác cấm sử dụng sản phẩm của họ cho các vụ tử hình.

Các bang bắt đầu chạy đua tìm nguồn thuốc, chuyển sang các nhà thuốc bào chế và sử dụng những thỏa thuận gây tranh cãi về mặt pháp lý, chẳng hạn cho nhau mượn thuốc và nhập khẩu các loại thuốc được dán nhãn dành cho thú y. Có thời điểm, Cơ quan Thực thi Ma túy Mỹ (DEA) thậm chí đã thu giữ nguồn thuốc tiêm gây tử vong của bang Georgia.

Các tù nhân khai trước tòa rằng tiêm thuốc gây tử vong không loại bỏ đau đớn và khổ sở, mà chỉ che giấu chúng.

“Đây không phải là phương pháp nhân đạo nhất, mà là phương pháp trông có vẻ nhân đạo nhất”, bà Corinna Lain, giáo sư luật, cho biết.

Các luật sư của Pike cho biết họ hy vọng các hồ sơ liên quan sẽ được bảo lưu, qua đó cho phép họ tìm hiểu điều gì đã khiến vụ thi hành án thất bại. Họ cho biết từ lâu đã cảnh báo trước tòa rằng các vấn đề sức khỏe của Pike có thể gây ra sự cố, nhưng những cảnh báo đó không được chú ý.

Luật sư Spivey cho biết trong số ít nhất 7 mũi kim được sử dụng để cố gắng đặt đường truyền tĩnh mạch ở cánh tay trái của Pike, có một chiếc dường như đã bị cong khi được rút ra khỏi cánh tay bà sau một lần thử không thành công.

Bất kể nguyên nhân khiến vụ thi hành án thất bại là gì, các chuyên gia y tế cho rằng khả năng Pike phải chịu tác động của một liều pentobarbital không gây tử vong trong thời gian kéo dài đã tạo ra nguy cơ tổn thương não lâu dài.

“Bà ấy có thể phải đối mặt với những biến chứng y tế nghiêm trọng”, bác sĩ Zivot nói.