Nguyên nhân khiến châu Âu phải xả kho diesel sau cuộc gọi của Tổng thống Trump

Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo châu Âu đã nhất trí xả một lượng lớn dầu diesel dự trữ, sau nhiều ngày ông gây sức ép khiến châu Âu phải hành động nhằm hạ nhiệt giá nhiên liệu tăng vọt.

Cơ sở lọc dầu ở Anh ngày 2/10/2026. Ảnh: Kyodo/TTXVN phát

Theo truyền thông Mỹ, Tổng thống Trump đăng trên mạng xã hội Truth Social ngày 2/10: “Quá trình này sẽ bắt đầu ngay lập tức”.

Trước đó, tối 1/10, Tổng thống Trump đã điện đàm với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và điện đàm với các nhà lãnh đạo Nhóm các nước công nghiệp phát triển (G7) sáng 2/10 để đàm phán về việc xả lượng dầu diesel dự trữ của châu Âu.

Sau khi Mỹ gia tăng sức ép buộc châu Âu xả lượng dầu diesel dự trữ khẩn cấp, nếu không, Mỹ sẽ cấm xuất khẩu loại dầu này, các quan chức châu Âu đã thảo luận khẩn ngày 2/10.

Pháp ra tuyên bố thông báo về việc xả dầu khỏi kho dự trữ sau khi chủ trì hội nghị trực tuyến của các nhà lãnh đạo G7.

Trong tuyên bố, các nhà lãnh đạo G7 cho biết sẽ thực hiện các cam kết bằng cách đưa 100 triệu thùng ra thị trường trong 4 tháng, bắt đầu ngay lập tức. Tuyên bố nêu rõ, theo kế hoạch, các thành viên G7 và các đối tác sẽ xả một lượng đáng kể dầu diesel ra thị trường ngay trong 20 ngày đầu tiên.

G7 là tổ chức gồm một số nền kinh tế lớn của thế giới, gồm Canada, Pháp, Đức, Italy, Nhật Bản, Anh và Mỹ.

Tối hậu thư của chính quyền Mỹ đánh dấu bước gia tăng sức ép đối với châu Âu trong bối cảnh ông Trump tìm cách kéo giảm giá nhiên liệu tại Mỹ trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.

Diesel là loại nhiên liệu đóng vai trò quan trọng đối với nền kinh tế toàn cầu, cung cấp năng lượng cho xe tải, máy kéo, tàu chở hàng và các phương tiện thương mại khác. Mỹ là nước xuất khẩu diesel lớn nhất thế giới và ông Trump đã đề cập đến khả năng cấm xuất khẩu diesel để tăng nguồn cung trong nước qua đó kéo giảm giá nhiên liệu.

Việc Mỹ cấm xuất khẩu diesel sẽ tác động mạnh đến châu Âu, khu vực phụ thuộc vào nhập khẩu loại nhiên liệu này. Tuy nhiên, sử dụng các kho dự trữ khẩn cấp cũng có nguy cơ khiến châu Âu dễ bị tổn thương nếu tình trạng gián đoạn nguồn cung do xung đột tại Trung Đông và Ukraine tiếp diễn.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent và Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright đều kêu gọi các nước châu Âu xả dầu diesel từ kho dự trữ trong tuần này.

Ông Wright nói ngày 1/10: “Đây là lúc cần phối hợp xả lượng dầu diesel dự trữ khi chúng ta bước vào mùa thu hoạch và mùa sử dụng dầu sưởi vào mùa đông. Đây là thời điểm đưa thêm dầu diesel ra thị trường”.

Cuộc chiến Mỹ-Iran, hiện đã bước sang tháng thứ tám, làm gián đoạn dòng chảy dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ tinh chế từ Trung Đông. Mặc dù châu Âu hiện chưa đối mặt tình trạng thiếu hụt thực sự, nhưng nguồn cung toàn cầu đang khan hiếm và giá cả đã tăng vọt.

Giá diesel tại Mỹ cũng tăng mạnh kể từ khi cuộc chiến Iran bắt đầu và tháng trước đã lần đầu tiên vượt 6 USD/gallon. Sáng 2/10, giá trung bình đứng ở mức 6,4 USD/gallon. Giá đã giảm 5% trong ngày 3/10 sau thông tin về việc phối hợp xả lượng dầu dự trữ.

Các nhà phân tích cho rằng nguy cơ Mỹ cấm xuất khẩu diesel khiến châu Âu gần như không có lựa chọn nào khác ngoài việc đáp ứng yêu cầu của Mỹ.

Ông Richard Bronze, đồng sáng lập công ty Energy Aspects, cho rằng Mỹ là nhà cung cấp diesel quan trọng đối với thị trường quốc tế đến mức bất kỳ lệnh cấm xuất khẩu nào cũng sẽ khiến các nước phải tranh giành mặt hàng này.

Theo dữ liệu của sàn giao dịch Intercontinental Exchange, giá diesel chuẩn tại châu Âu đã tăng hơn gấp đôi kể từ khi cuộc chiến Mỹ – Iran bắt đầu vào cuối tháng 2.

Tình hình càng trở nên nghiêm trọng khi Nga cấm xuất khẩu diesel. Nga gần đây đã gia hạn lệnh cấm đến cuối tháng 10 sau các cuộc tấn công bằng UAV của Ukraine nhằm vào các nhà máy lọc dầu của Nga. Theo ông Bronze, Trung Quốc cũng có những dấu hiệu cho thấy nước này có thể siết chặt hoạt động xuất khẩu các sản phẩm dầu mỏ.

Các nước thành viên EU phải duy trì lượng dầu dự trữ tương đương 90 ngày nhập khẩu ròng. Tuy nhiên, Ủy ban châu Âu không quy định cụ thể lượng dự trữ này phải được phân bổ như thế nào giữa dầu thô, nhiên liệu máy bay, dầu hỏa và diesel.

Ông Matt Stanley tại công ty Kpler nhấn mạnh tình thế khó khăn của châu Âu cũng như những rủi ro do sử dụng nguồn dự trữ khẩn cấp trong bối cảnh địa chính trị bất ổn. Ông nói: “Nếu tình trạng gián đoạn nguồn cung cơ bản vẫn tiếp diễn, các nước không thể liên tục rút dầu khỏi kho dự trữ mà không tạo ra vấn đề nguồn cung lớn hơn nhiều vào một thời điểm nào đó”.

Tháng 3, các nước thành viên Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) nhất trí đưa 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ ra thị trường toàn cầu nhằm ứng phó với cuộc chiến Mỹ – Iran. Đây là đợt xả lượng dầu dự trữ khẩn cấp lớn nhất trong lịch sử. Tuy nhiên, Mỹ cho rằng châu Âu chưa thực hiện phần cam kết của mình.