Từng học tiến sĩ đại học top đầu, 37 tuổi lại về quê ăn bám: Bi kịch của một gia đình có “đứa con học giỏi”

Người đàn ông trong câu chuyện từng học tiến sĩ, nhưng lại lựa chọn bỏ về quê và sống khép kín suốt 2 năm.

Có những câu chuyện chỉ cần nghe qua vài chi tiết đã đủ khiến dư luận phán xét: 37 tuổi, bằng cấp cao, ở nhà hai năm không đi làm, sống nhờ cha mẹ. Nhưng nếu dừng lại ở đó, chúng ta có thể đã bỏ qua một tầng sâu khác, nơi không còn là câu chuyện về lười biếng hay bất hiếu, mà là về một sự sụp đổ tâm lý âm thầm.

Trong một ngôi làng mà nhà cửa đã khang trang dần lên theo năm tháng, vẫn còn một căn nhà mái dột chưa sửa. Trong căn nhà ấy, một người đàn ông từng học đại học top đầu, từng bước vào con đường tiến sĩ, lại tự nhốt mình sau cánh cửa phòng suốt 2 năm. Bên ngoài, cha già ngất xỉu ngoài đồng, mẹ vẫn đi làm thuê, em gái đã lập gia đình phải gửi tiền về phụ giúp. Bên trong, anh lặng lẽ co mình lại, như thể thế giới ngoài kia là điều gì đó quá sức chịu đựng.

(Ảnh: Aboluowang)

Trong mắt nhiều người, câu chuyện này rất đơn giản khi học cao mà vẫn vẫn sống nhờ cha mẹ, không đi làm, không ra khỏi nhà, đó là thất bại. Nhưng khi phóng viên truyền hình bước vào ngôi làng nơi Lý Minh Lượng (Trung Quốc) – nhân vật chính trong câu chuyện đang sống, bức tranh hiện ra khiến nhiều người sững lại.

Cả làng đã xây nhà mới khang trang, riêng nhà anh vẫn là tường gạch cũ, mái dột nhiều năm chưa sửa. Hai năm liền, anh gần như tự khóa mình trong phòng, chỉ ra ngoài khi đến bữa ăn. Cha mẹ không chịu nổi nữa mới nhờ truyền thông đến khuyên nhủ.

Cha anh tuổi đã cao, sức khỏe yếu. Có lần ông ngất xỉu ngoài đồng, phải nhờ hàng xóm khiêng về. Người nhà bức xúc kể: “Nó đứng đó mà không đỡ cha lấy một lần”. Mẹ anh vẫn phải đi làm công việc nặng nhọc để kiếm tiền. Em gái đã lập gia đình cũng phải gửi tiền về phụ giúp chi tiêu trong nhà. Gia đình mong anh ra ngoài tìm việc, nhưng khi bị thúc ép, anh gào lên với cha: “Các người chỉ biết kiếm tiền, chẳng ai hiểu nỗi khổ của tôi!”. Câu nói ấy hé lộ một phần sự thật phía sau.

Cha mẹ anh nhờ truyền thông đến khuyên nhủ. (Ảnh: Aboluowang)

Lý Minh Lượng từng là niềm tự hào của gia đình. Anh tốt nghiệp đại học trong nhóm 985 – nhóm trường top đầu Trung Quốc rồi học tiếp thạc sĩ, tiến sĩ. Nhưng trong thời gian làm nghiên cứu sinh, anh gặp khủng hoảng tâm lý nghiêm trọng.

Bạn cùng phòng ồn ào khiến anh nhiều đêm chỉ ngủ được 3 – 4 tiếng. Anh không biết cách giao tiếp, không thể bày tỏ quan điểm, không hòa nhập được với môi trường xung quanh. Sự căng thẳng kéo dài khiến anh rơi vào trầm cảm. Sau đó, vì suy nhược thần kinh, anh bỏ dở chương trình tiến sĩ và trở về quê.

Từ một người được kỳ vọng cao, anh trở thành “kẻ thất bại” trong mắt gia đình và hàng xóm. Nhiều người nhìn anh bằng ánh mắt chỉ trích rằng anh ăn bám, bất hiếu, vô dụng. Nhưng ở một góc nhìn khác, anh có thể chỉ là một người trầm cảm nặng, mất khả năng hành động, mất kết nối xã hội.

(Ảnh: Aboluowang)

Khi thành tích trở thành mục tiêu duy nhất, khi việc học chỉ để đáp ứng kỳ vọng, nhiều đứa trẻ sau khi “về đích” lại không biết mình sống để làm gì. Những người như Lý Minh Lượng thường có điểm chung như chỉ giỏi học tập, thiếu kỹ năng xã hội, nội tâm tự ti, dễ rơi vào trạng thái tự dằn vặt. Khi gặp thất bại hoặc bệnh lý tâm thần, họ rất khó tự đứng dậy. Nếu xung đột gia đình gay gắt, họ càng dễ rơi vào ý nghĩ cực đoan.

Vấn đề là đa số gia đình không có năng lực nhận diện và xử lý khủng hoảng tâm lý. Họ chỉ biết trách mắngvới những lời lẽ như bất hiếu, ăn bám, không ra gì. Nhiều bậc cha mẹ tin rằng kiểm soát chặt thì con sẽ nên người. Nhưng thực tế, kiểm soát quá mức chỉ trì hoãn vấn đề như kỹ năng xã hội yếu, năng lực chịu áp lực thấp, thiếu khả năng tự lập… Tất cả sẽ bùng nổ khi đứa trẻ bước ra đời.

Vậy gia đình nên làm gì với những trường hợp như Lý Minh Lượng?

Điều đầu tiên là quản lý kỳ vọng. Khi một người đã trầm cảm và ở lì trong nhà, mục tiêu trước mắt không phải là “thành công”, mà là “sống sót và ổn định”. Cần đi khám, điều trị nếu cần; cần xây dựng lại sự tin tưởng trong quan hệ gia đình.

Người trầm cảm lâu ngày có thể rơi vào trạng thái “thoái lui tâm lý”, giống như một đứa trẻ mất khả năng tự chủ. Nếu gia đình tiếp tục quy tội, ép buộc, tình trạng chỉ nặng thêm.

Giải pháp phải bắt đầu từ những bước rất nhỏ. Giao cho họ những việc đơn giản, an toàn trong nhà để tìm lại cảm giác mình còn có ích. Hoàn thành thì ghi nhận, thậm chí có thể trả một khoản tiền nhỏ tượng trưng như vài chục nghìn để họ cảm nhận lại giá trị lao động. Sau đó tăng dần mức độ thử thách. Khi một người tìm lại được cảm giác “mình làm được”, sự tự tin sẽ dần hồi phục.

Bằng cấp cao không đồng nghĩa với khả năng chống chịu cao. Điểm số giỏi không đảm bảo trưởng thành về cảm xúc. Gia đình cần hiểu rằng yêu thương không chỉ là đầu tư cho thành tích, mà còn là dạy con cách quản lý cảm xúc, cách giao tiếp, cách chịu trách nhiệm. Khi con còn nhỏ, hãy đồng hành. Khi con đến tuổi trưởng thành, hãy học cách để con tự lập đúng lúc.

Với những đứa trẻ gặp vấn đề, điều gia đình cần nhất là kiên nhẫn, tiết chế và trí tuệ. Có thể họ không bao giờ đạt tới kỳ vọng ban đầu. Có thể họ mãi chậm hơn “con nhà người ta”. Nhưng nếu họ còn sống, còn từng bước nhỏ tìm lại chính mình, thì đó đã là một hành trình đáng trân trọng. Giáo dục không chỉ là tạo ra người thành công mà còn còn là giữ được một con người không bị gãy đổ trước sóng gió cuộc đời.