Thỏa thuận với Iran đặt quan hệ giữa lãnh đạo Mỹ và Israel trước phép thử mới

Thỏa thuận Mỹ – Iran được kỳ vọng giúp hạ nhiệt xung đột khu vực, nhưng cũng làm nổi bật những khác biệt về ưu tiên chiến lược giữa Washington và Tel Aviv.

Đây có thể là phép thử mới đối với quan hệ giữa Tổng thống Donald Trump với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu.

Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải) và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu. Ảnh: IRNA/TTXVN

Theo báo Bưu điện Hoa Nam buổi sáng, Thủ tướng Netanyahu từng kỳ vọng chiến dịch quân sự phối hợp cùng Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ làm suy yếu đáng kể Iran, thậm chí tạo ra những thay đổi sâu rộng trong cấu trúc quyền lực tại quốc gia này. Xa hơn, ông Netanyahu cũng đặt cược rằng chiến dịch đó sẽ củng cố vị thế chính trị của ông trước thềm cuộc bầu cử trong nước, với hình ảnh một nhà lãnh đạo kiến tạo liên minh Mỹ – Israel đủ sức định hình lại cục diện Trung Đông.

Tuy nhiên, thay vì mang lại thắng lợi chiến lược như mong đợi, tiến trình đàm phán giữa Mỹ và Iran đang tạo ra những thách thức mới đối với cả mục tiêu đối ngoại lẫn vị thế chính trị của ông Netanyahu. Trong bối cảnh Washington tìm cách khép lại cuộc xung đột thông qua đối thoại với Tehran, nhiều mục tiêu mà Israel theo đuổi vẫn chưa đạt được, trong khi chiến dịch quân sự của nước này tại Liban tiếp tục kéo dài.

Bất đồng ngày càng lộ rõ

Trên phương diện công khai, giới chức Israel vẫn duy trì thái độ thận trọng nhằm tránh gây căng thẳng với đồng minh quan trọng nhất của mình. Song theo nhiều nguồn tin, phía sau các tuyên bố ngoại giao, tâm lý thất vọng đối với thỏa thuận tạm thời giữa Mỹ và Iran đang gia tăng trong giới lãnh đạo Israel.

Một quan chức cấp cao Israel nhận định thỏa thuận sơ bộ là “bất lợi đối với Israel”, đồng thời cho biết hầu như không có nhân vật chủ chốt nào trong bộ máy lãnh đạo nước này đánh giá tích cực về kết quả đàm phán hiện nay.

Theo kế hoạch của Washington, lệnh ngừng bắn kéo dài 60 ngày sẽ tạo điều kiện để Mỹ và Iran thương lượng các điều khoản cuối cùng, đặc biệt liên quan đến chương trình hạt nhân của Tehran. Tuy nhiên, giới chức Israel lo ngại tiến trình này có thể bị kéo dài, khiến Tel Aviv bị hạn chế khả năng hành động quân sự trong khi những quan ngại cốt lõi vẫn chưa được giải quyết.

Những bất đồng này không chỉ xuất phát từ nội dung của thỏa thuận mà còn phản ánh sự khác biệt ngày càng rõ trong cách tiếp cận cuộc xung đột giữa Washington và Tel Aviv.

Trên thực tế, khác biệt giữa ông Trump và ông Netanyahu đã xuất hiện từ trước đó, đặc biệt liên quan đến chiến dịch quân sự của Israel nhằm vào lực lượng Hezbollah tại Liban. Trong khi Iran coi việc chấm dứt các hoạt động quân sự tại Liban là một trong những điều kiện quan trọng của tiến trình đàm phán, Israel vẫn muốn duy trì sức ép đối với lực lượng này.

Đầu tháng này, theo các nguồn tin, ông Trump đã có cuộc điện đàm căng thẳng với ông Netanyahu và yêu cầu Israel không tiến hành các cuộc không kích vào Beirut trong thời điểm Mỹ đang thúc đẩy một thỏa thuận với Iran.

Mặc dù Israel đã tạm dừng kế hoạch tấn công trong ngày hôm đó, một tuần sau quân đội nước này vẫn tiến hành không kích khu vực ngoại ô phía Nam Beirut. Động thái này dẫn đến các đợt phóng tên lửa từ Iran nhằm vào Israel và khiến Tổng thống Trump công khai chỉ trích cả hai bên.

Ngay trước khi Mỹ và Iran công bố thỏa thuận tạm thời, Israel tiếp tục tiến hành một cuộc không kích khác nhằm vào thủ đô Liban sau khi rocket được phóng từ lãnh thổ Liban vào Israel. Ông Trump khi đó mô tả vụ tấn công bằng rocket là “nhỏ và không đáng kể”.

Trong cuộc họp báo tại Jerusalem, ông Netanyahu khẳng định Israel đã vượt qua giai đoạn xung đột với vị thế “vững vàng và mạnh mẽ”. Ông cũng thừa nhận rằng giữa mình và Tổng thống Trump không phải lúc nào cũng có cùng quan điểm.

“Ông ấy là Tổng thống Mỹ, còn tôi là Thủ tướng Israel. Nhiều khi chúng tôi hoàn toàn đồng thuận, nhưng cũng có lúc mức độ đồng thuận không cao như vậy. Tôi chịu trách nhiệm bảo vệ các lợi ích an ninh của Israel”, ông nói.

Cuộc bầu cử và áp lực chính trị trong nước

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu phát biểu tại cuộc họp báo ở Jerusalem. Ảnh: THX/TTXVN

Phát biểu trên phần nào phản ánh áp lực chính trị ngày càng lớn mà nhà lãnh đạo Israel đang phải đối mặt trong bối cảnh cuộc bầu cử đang đến gần.

Theo các cuộc thăm dò, ông Netanyahu đang ở thế bất lợi trước cuộc bầu cử dự kiến diễn ra vào mùa thu năm nay. Trong bối cảnh đó, giới quan sát cho rằng ông có thể sẵn sàng thể hiện lập trường cứng rắn hơn với Washington nhằm đáp ứng tâm lý của cử tri Israel.

Ông Dan Shapiro, cựu Đại sứ Mỹ tại Israel dưới thời Tổng thống Barack Obama và hiện là chuyên gia của Hội đồng Đại Tây Dương, nhận định đây là thời điểm lợi ích của Washington và Tel Aviv đang có dấu hiệu khác biệt rõ rệt. Theo ông Shapiro, Thủ tướng Netanyahu sẽ cố gắng tránh đối đầu công khai với ông Trump, nhưng đồng thời cũng phát đi thông điệp rằng Israel không hoàn toàn bị ràng buộc bởi thỏa thuận này.

Những vấn đề cốt lõi vẫn bỏ ngỏ

Biên bản ghi nhớ giữa Mỹ và Iran dự kiến được ký kết tại Thụy Sĩ ngày 19/6. Dù các điều khoản cụ thể chưa được công bố đầy đủ, phía Pakistan – nước đóng vai trò trung gian – cho biết thỏa thuận bao gồm chấm dứt vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên mọi mặt trận, trong đó có Liban.

Tuy nhiên, ông Netanyahu khẳng định Israel sẽ tiếp tục duy trì lực lượng tại miền Nam Liban và bảo lưu “quyền tự do hành động” nhằm đối phó với các mối đe dọa từ Hezbollah.

Theo các nguồn tin Israel, thỏa thuận tạm thời sẽ giúp khôi phục hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz – tuyến hàng hải có ý nghĩa đặc biệt đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Trong khi đó, tương lai chương trình hạt nhân của Iran sẽ tiếp tục được thảo luận trong giai đoạn đàm phán kéo dài 60 ngày.

Đáng chú ý, hai nội dung từng được cả Washington và Tel Aviv nhấn mạnh khi phát động chiến dịch quân sự – gồm chương trình tên lửa của Iran và sự hỗ trợ của Tehran đối với các nhóm vũ trang trong khu vực – được cho là chưa nằm trong chương trình nghị sự của vòng đàm phán hiện nay.

Điều này đồng nghĩa một số mục tiêu từng được coi là cơ sở quan trọng để phát động chiến dịch quân sự có thể vẫn chưa được giải quyết trong khuôn khổ các cuộc thương lượng sắp tới.

Ba quan chức Israel cho biết Tel Aviv tin rằng thời hạn 60 ngày nhiều khả năng sẽ được kéo dài lên 90 ngày, trong khi Mỹ tiếp tục duy trì hiện diện quân sự tại khu vực để phục vụ các cuộc đàm phán toàn diện hơn.

Các nguồn tin cũng thừa nhận Israel đã bất ngờ khi Tổng thống Trump tuyên bố một thỏa thuận với Iran đang ở rất gần, đồng thời cho biết Tel Aviv không đạt được nhiều ảnh hưởng đối với tiến trình đàm phán.

Thách thức chính trị đối với ông Netanyahu

Trong nhiều năm, ông Netanyahu luôn xây dựng hình ảnh là nhà lãnh đạo Israel có khả năng hợp tác hiệu quả nhất với ông Trump.

Trong nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Trump, Israel đã giành được nhiều nhượng bộ quan trọng từ Washington, bao gồm việc Mỹ chuyển Đại sứ quán tới Jerusalem và thúc đẩy các Hiệp định Abraham, qua đó thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức giữa Israel với Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Bahrain.

Về vấn đề Iran, ông Trump cũng rút Mỹ khỏi thỏa thuận hạt nhân được ký dưới thời Tổng thống Barack Obama – văn kiện mà Israel từ lâu cho là quá mềm mỏng đối với Tehran.

Trong chiến dịch tranh cử năm 2019, ông Netanyahu thậm chí còn sử dụng những tấm biển quảng cáo khổ lớn tại Tel Aviv và Jerusalem với hình ảnh bắt tay, mỉm cười cùng ông Trump.

Tuy nhiên, theo Giáo sư khoa học chính trị Jonathan Rynhold thuộc Đại học Bar-Ilan, thỏa thuận Mỹ – Iran hiện nay đang làm suy yếu một trong những lập luận chính trị quan trọng nhất của ông Netanyahu: mối quan hệ đặc biệt với ông Trump là lợi thế giúp ông khác biệt so với các đối thủ.

Theo cuộc khảo sát được Viện Dân chủ Israel công bố ngày 15/8, chỉ 41% người Do Thái tại Israel tin rằng an ninh của Israel là ưu tiên hàng đầu trong các tính toán của Tổng thống Trump, giảm mạnh so với mức 64% ghi nhận hồi tháng 3.

Trong bối cảnh cuộc bầu cử đang đến gần và niềm tin của công chúng Israel vào cam kết an ninh của ông Trump suy giảm đáng kể, thỏa thuận Mỹ – Iran không chỉ là một bước ngoặt ngoại giao tại Trung Đông mà còn có thể trở thành phép thử quan trọng đối với tương lai chính trị của Thủ tướng Benjamin Netanyahu.