Lý do Mỹ, Iran ký kết trực tuyến thỏa thuận chấm dứt xung đột

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance xác nhận Mỹ và Iran đã ký thỏa thuận chấm dứt xung đột dưới dạng điện tử từ ngày 14/6, trong khi lễ ký trực tiếp dự kiến diễn ra ngày 19/6.

Mỹ, Iran ký thỏa thuận trực tuyến (Ảnh: Pakistan News).

Một văn bản khái quát được ký kết trực tuyến

“Chúng tôi đã ký thỏa thuận bằng hình thức điện tử trong ngày hôm qua. Các điều khoản của thỏa thuận hiện đã có hiệu lực và Tehran sẽ không nhận được bất kỳ khoản hỗ trợ tài chính mới nào”, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cho biết ngày 15/6.

Theo ông Vance, lễ ký kết thỏa thuận chính thức giữa Mỹ và Iran sẽ diễn ra tại Thụy Sĩ vào cuối tuần này.

Ông tiết lộ thêm bản ghi nhớ hiểu biết (MOU) giữa Mỹ và Iran dài “khoảng một trang rưỡi”. Ông mô tả đây là một khuôn khổ khái quát để lại các chi tiết cho các cuộc đàm phán kỹ thuật trong tương lai giải quyết.

“Vâng, MOU dài khoảng một trang rưỡi, vì vậy đây là một tài liệu rất khái quát. Đối với một số vấn đề, chúng tôi sẽ phải tự tìm giải pháp trong giai đoạn đàm phán kỹ thuật, nhưng những gì bản ghi nhớ làm là thiết lập một khuôn khổ, theo đó Iran nhận được các lợi ích của thỏa thuận bằng cách đáp ứng các nghĩa vụ của họ theo thỏa thuận đó”, Phó Tổng thống Mỹ nói.

Ông Vance cho biết thêm “khoản một” của tài liệu đưa ra kỳ vọng rằng Iran cam kết hướng tới “hòa bình và ổn định khu vực”, điều mà ông nói là bao gồm cả việc không tài trợ cho các nhóm ủy nhiệm.

“Những gì khoản một của thỏa thuận nêu ra thực chất là việc Iran tự cam kết, giống như cách Mỹ cam kết, đối với hòa bình và ổn định khu vực. Một phần trong số đó là Iran phải ngừng tài trợ cho các lực lượng ủy nhiệm”, ông Vance phát biểu.

Lý do thỏa thuận Mỹ – Iran lại được ký kết trực tuyến

Theo nhiều nguồn tin, thỏa thuận Mỹ – Iran được ký kết trực tuyến có thể là vì các lý do hậu cần. Đáng chú ý, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuần trước cho biết ông kỳ vọng việc ký kết sẽ diễn ra trực tiếp tại châu Âu, với sự tham dự của Phó Tổng thống JD Vance đại diện cho phía Mỹ.

Tuy nhiên, Phó Tổng thống JD Vance, người dẫn đầu phái đoàn đàm phán của Mỹ, không thể quay trở lại đất nước trước khi Tổng thống Donald Trump lên đường tham dự hội nghị thượng đỉnh G7 tại Pháp vào sáng 15/6. Thông thường, tổng thống và phó tổng thống không đi công tác nước ngoài cùng một lúc vì các mục đích an ninh và đảm bảo tính liên tục của bộ máy chính quyền.

Do vậy, việc ký kết được thực hiện trực tuyến do những phức tạp về lịch trình.

Cũng có ý kiến cho rằng, nếu không ký kết trực tuyến, thỏa thuận này sẽ phải chờ thêm vài ngày để được ký kết trực tiếp. Tuy nhiên, các bên trung gian lo ngại rằng thỏa thuận càng để lâu mà không được ký kết, thì khả năng xảy ra điều gì đó làm đảo lộn tiến trình hoặc một trong hai bên, hoặc cả hai bên đổi ý, sẽ càng lớn hơn.

Mỹ đã tìm cách chốt chặt thỏa thuận nhằm ngăn chặn các hành động đáp trả tiếp theo từ phía Iran sau một cuộc không kích của Israel vào Beirut (Li Băng). Iran từng nhiều lần nêu rõ lập trường rằng xung đột sẽ chưa chấm dứt chừng nào Israel chưa chấm dứt các cuộc tấn công lực lượng Hezbollah ở Li Băng.

Tuy nhiên, sự bí ẩn xung quanh MOU đang gây ra sự nghi ngờ và các diễn giải khác nhau của hai phía.

Các quan chức xác nhận tài liệu này sẽ mở cửa trở lại eo biển mà không thu phí vào tuần này, nhưng vị thế của tuyến đường thủy này cùng các cam kết hạt nhân cụ thể của Iran vẫn chưa rõ ràng.

Bên cạnh những nhượng bộ về hạt nhân vốn là mục tiêu lớn nhất của ông Trump, vị thế thời hậu chiến của eo biển Hormuz lại được các bên mô tả theo những cách khác nhau.

Iran tuyên bố một thay đổi vào phút chót trong thỏa thuận đồng nghĩa với việc Iran và Oman sẽ được công nhận là các cơ quan có thẩm quyền duy nhất đối với tuyến đường thủy quan trọng này.

“Trong 60 ngày tới, Tehran sẽ đảm bảo cho tàu bè qua lại tự do qua eo biển, nhưng sau khoảng thời gian đó, các tàu sẽ phải trả phí để chi trả cho các dịch vụ an ninh, hàng hải, môi trường và bảo hiểm”, hãng tin Fars dẫn nguồn thạo tin cho biết.

Trong khi đó, theo một quan chức cấp cao của Mỹ, khoảng thời gian 60 ngày đó đang được các nhà đàm phán Mỹ diễn giải theo một cách khác.

“Về câu hỏi thu phí, chúng tôi đã nêu rất rõ ràng trong bản MOU này. Các eo biển sẽ được mở cửa miễn phí trong 60 ngày, và chúng tôi kỳ vọng điều đó cũng sẽ trở thành một phần của thỏa thuận cuối cùng,” quan chức này cho biết.

Một quan chức cấp cao khác của Mỹ cho biết, các cuộc đàm phán tiếp theo dự kiến sẽ tập trung vào chương trình hạt nhân của Iran, với tiến trình kỳ vọng sẽ đạt được trong vòng 30 ngày. Số phận kho uranium làm giàu cao của Iran vẫn chưa rõ ràng.