Nga bị cáo buộc do thám các vệ tinh quan trọng của châu Âu

Theo The Financial Times ngày 4/2, các quan chức an ninh châu Âu tin rằng hai vệ tinh quân sự của Nga đã can thiệp và thu thập dữ liệu từ ít nhất một chục vệ tinh then chốt của châu Âu, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ lộ thông tin nhạy cảm và khả năng phá hoại hệ thống không gian dân sự – quân sự của khu vực.

Tên lửa đẩy Soyuz-2.1b mang theo một vệ tinh được phóng từ trung tâm vũ trụ Vostochny ở ngoại ô thành phố Uglegorsk, Nga. Ảnh tư liệu: AFP/TTXVN

Theo các nguồn an ninh châu Âu, hai phương tiện không gian của Nga mang tên Luch-1 và Luch-2 đã tiếp cận và bám sát nhiều vệ tinh địa tĩnh của châu Âu trong những năm gần đây. Các vệ tinh này đóng vai trò cung cấp dịch vụ truyền thông cho châu Âu, bao gồm Anh, cùng nhiều khu vực ở châu Phi và Trung Đông.

Giới chức cho rằng hoạt động này không chỉ nhằm thu thập thông tin liên lạc mà còn có thể tạo điều kiện để Nga thao túng quỹ đạo hoặc vô hiệu hóa các vệ tinh trong trường hợp xung đột leo thang. Những nghi vấn trên xuất hiện trong bối cảnh căng thẳng giữa Nga và phương Tây gia tăng kể từ khi Moskva mở chiến dịch quân sự toàn diện tại Ukraine năm 2022.

Dữ liệu quỹ đạo và quan sát từ kính thiên văn mặt đất cho thấy Luch-1 và Luch-2 đã thực hiện nhiều lần tiếp cận ở khoảng cách nguy hiểm với các vệ tinh châu Âu, thậm chí lưu lại gần đó trong nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng. Kể từ khi được phóng năm 2023, Luch-2 đã tiếp cận ít nhất 17 vệ tinh của châu Âu.

Tướng Michael Traut, Tư lệnh Bộ chỉ huy không gian của quân đội Đức, nhận định các vệ tinh Luch đang tiến hành hoạt động tình báo tín hiệu . Theo ông, việc duy trì vị trí gần các vệ tinh truyền thông phương Tây cho phép Nga thu thập dữ liệu từ các luồng liên lạc giữa vệ tinh và trạm điều khiển mặt đất.

Một quan chức tình báo châu Âu cho biết các vệ tinh của Nga dường như được thiết kế để nằm trong vùng chùm tia hẹp truyền dữ liệu từ mặt đất lên vệ tinh. Đáng lo ngại hơn, nhiều vệ tinh châu Âu đời cũ vẫn sử dụng các kênh điều khiển chưa được mã hóa, do được phóng từ nhiều năm trước khi công nghệ bảo mật phát triển.

Điều này khiến dữ liệu điều khiển quỹ đạo có nguy cơ bị ghi lại và khai thác trong tương lai. Các chuyên gia cảnh báo rằng nếu nắm được thông tin này, đối phương có thể giả mạo trạm điều khiển mặt đất, gửi lệnh sai lệch để điều chỉnh động cơ đẩy của vệ tinh, làm lệch quỹ đạo, khiến vệ tinh mất kiểm soát hoặc thậm chí rơi khỏi quỹ đạo.

Hoạt động do thám trong không gian diễn ra song song với các hành động “ chiến tranh lai ” khác của Nga tại châu Âu, bao gồm phá hoại cáp viễn thông và cáp điện ngầm dưới biển. Giới tình báo châu Âu lo ngại Moskva đang mở rộng năng lực gây rối sang lĩnh vực không gian, một mặt trận được coi là sống còn đối với các xã hội hiện đại.

Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius từng cảnh báo rằng mạng lưới vệ tinh là điểm yếu chiến lược của các quốc gia hiện đại. Theo ông, bất kỳ cuộc tấn công nào vào hạ tầng không gian đều có thể làm tê liệt cả một quốc gia, từ truyền thông, định vị cho tới chỉ huy quân sự.

Các vệ tinh bị tiếp cận chủ yếu phục vụ mục đích dân sự như truyền hình vệ tinh, nhưng đồng thời cũng mang theo các kênh liên lạc của chính phủ và một số thông tin quân sự. Giới chức tình báo nhận định Luch-1 và Luch-2 hiện chưa có khả năng trực tiếp phá hủy vệ tinh, nhưng đã giúp Nga tích lũy dữ liệu quan trọng về cách thức vận hành và điểm yếu của hệ thống.

Các công ty theo dõi không gian phương Tây cũng ghi nhận Nga đang đẩy mạnh hoạt động trinh sát trên quỹ đạo. Hai vệ tinh mới Cosmos 2589 và Cosmos 2590 được phóng trong năm qua được cho là có khả năng cơ động tương tự các vệ tinh Luch và đang tiến gần quỹ đạo địa tĩnh.

Trong khi đó, Luch-1 có dấu hiệu gặp sự cố kỹ thuật. Cuối tháng 1/2026, các kính thiên văn trên Trái đất ghi nhận hiện tượng phụt khí từ vệ tinh này, sau đó là dấu hiệu phân mảnh và quay không kiểm soát, cho thấy khả năng trục trặc hệ thống đẩy.

Diễn biến trên làm gia tăng áp lực đối với châu Âu trong việc nâng cấp bảo mật và năng lực phòng thủ không gian, khi không gian vũ trụ ngày càng trở thành một mặt trận chiến lược mới trong cạnh tranh giữa các cường quốc.