Mỹ – Iran giằng co giữa đối thoại và nguy cơ đối đầu quân sự

Căng thẳng tại Trung Đông tiếp tục gia tăng trong bối cảnh Mỹ và Iran chưa đạt được thỏa thuận chấm dứt xung đột, trong khi các hoạt động quân sự và sự cố hàng hải tại eo biển Hormuz làm dấy lên quan ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu.

Một tàu thương mại neo đậu ngoài khơi Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), tại khu vực Eo biển Hormuz, ngày 2/3/2026. Ảnh: AA/TTXVN phát

Phát biểu tại một hội nghị ở Manama (Bahrain) ngày 1/11, Cố vấn ngoại giao của Tổng thống Các Tiểu vương quốc Arập Thống nhất (UAE), ông Anwar Gargash cho biết, nước này hy vọng đàm phán giữa Mỹ và Iran sẽ đạt được đột phá ngoại giao, song cũng chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất. Ông nhấn mạnh một vòng xung đột mới không có lợi cho khu vực.

Trong khi đó, tại cuộc điện đàm ngày 1/11, Tổng thống Iraq Nizar Amedi và Tổng thống Ai Cập Abdel Fattah El-Sisi kêu gọi các bên kiềm chế, thúc đẩy đối thoại và ngoại giao nhằm giải quyết các bất đồng, ngăn chặn xung đột lan rộng tại Trung Đông.

Trước đó, ngày 31/10, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Washington đã phá hủy phần lớn năng lực quân sự và chương trình hạt nhân của Iran, song vẫn còn một hoặc hai mục tiêu cần xử lý. Tuy nhiên, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết, ông Trump chưa quyết định tiến hành các cuộc không kích mới và Washington vẫn để ngỏ giải pháp ngoại giao.

Theo trang tin Axios ngày 1/11, trong cuộc điện đàm hôm 31/10, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã thúc giục ông Trump tiến hành không kích Iran ngay sau cuộc bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ tại Mỹ, trong khi nhà lãnh đạo Mỹ muốn tạo điều kiện để các cuộc đàm phán tiếp tục. Đáng chú ý, quan chức Israel mô tả không khí điện đàm là “căng thẳng”, trong khi quan chức Mỹ nhận định cuộc trao đổi diễn ra một cách “thẳng thắn”.

Về phía Iran, Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei cảnh báo Mỹ và Israel không tiến hành chiến dịch quân sự mới, yêu cầu quân đội cập nhật danh sách các mục tiêu có liên quan đến hai nước này. Người phát ngôn quân đội Iran Mohammad Akraminia cảnh báo nếu xung đột tái diễn, chiến sự có thể lan rộng về mặt địa lý.

Trong nỗ lực ngoại giao, Qatar và Pakistan đang đảm nhiệm vai trò trung gian giữa Washington và Tehran. Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đã gửi thư cho người đứng đầu Hội đồng An ninh quốc gia tối cao Iran Mohsen Rezaei nhằm thúc đẩy khôi phục đàm phán. Ông Rezaei xác nhận đã nhận được thư nhưng chưa phản hồi. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết, hiện chưa có kế hoạch gặp trực tiếp các quan chức Mỹ, song các bên trung gian vẫn đang tham vấn về những điều kiện của Tehran.

Cùng với căng thẳng ngoại giao và quân sự, tình hình an ninh hàng hải tại eo biển Hormuz tiếp tục diễn biến phức tạp. Hải quân thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 1/11 thông báo xảy ra các vụ nổ trên hai tàu chở dầu, trong đó có một siêu tàu chở dầu, sau khi va phải thủy lôi khi di chuyển qua tuyến đường mà Tehran cho là không được phép.

Trong diễn biến liên quan, Qatar cho biết tàu chở khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) Al Mayeda thuộc Công ty Vận tải khí đốt Qatar (Nakilat) đã bị tấn công bằng các vật thể chưa xác định tối 30/10 khi đang di chuyển trên vùng biển Vịnh Persian. Không có thành viên thủy thủ đoàn nào bị thương và sự cố không gây tác động đến môi trường. Công ty Nakilat khẳng định con tàu vẫn trong tình trạng an toàn và có thể tiếp tục hoạt động.

Eo biển Hormuz là tuyến vận tải chiến lược, thường đảm nhận khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu. Việc Iran hạn chế hoạt động hàng hải qua khu vực này, cùng với biện pháp phong tỏa các cảng biển Iran của Mỹ, đã gây sức ép đối với thị trường năng lượng quốc tế và đẩy giá năng lượng tăng mạnh.