Một số bài thuốc từ cây mận

Mận là loại quả quen thuộc gắn liền với Tết Đoan Ngọ trong văn hóa truyền thống của người Việt.

Không chỉ được ưa chuộng nhờ hương vị chua ngọt đặc trưng, quả mận và nhiều bộ phận khác của cây mận còn được y học cổ truyền sử dụng như những vị thuốc dân gian có giá trị đối với sức khỏe.

1. Các bộ phận làm thuốc từ cây mận

Mận có tên khoa học là Prunus salicina Lindl., dân gian còn gọi là lí tử, lí thực, gia khánh tử… Các bộ phận của cây mận như quả, rễ, vỏ rễ, nhựa, lá, nhân hạt… đều có tác dụng chữa bệnh.

Quả mận thường được thu hái vào khoảng tháng 5 – 7, vị chua ngọt, tính bình, có công dụng thanh can điều nhiệt, sinh tân lợi thuỷ; thường được dùng để chữa các chứng bệnh như hư lao cốt chưng, âm hư nội nhiệt, môi khô họng khát, thủy thũng, tiêu khát, tiểu tiện bất lợi… thường được dùng dưới dạng ăn sống hoặc giã nát rồi ép lấy nước uống.

Rễ mận thường được thu hoạch vào tháng 9 – 10, vị đắng, tính lạnh, có công dụng thanh nhiệt giải độc, chuyên trị chứng tiêu khát (đái đường), lâm bệnh (đái buốt, đái rắt, đáu máu…), lị tật (bệnh kiết lị), đau răng, nhọt độc… được dùng dưới dạng sắc uống trong hoặc đốt tồn tính, tán bột bôi ngoài.

Vỏ rễ là rễ mận loại bỏ lõi trong chỉ lấy vỏ ngoài, vị đắng, tính lạnh, có công dụng thanh nhiệt hạ khí, thường được dùng để chữa các chứng bệnh như tiêu khát tâm phiền, đới hạ (khí hư), đau răng… thường được dùng dưới dạng sắc uống trong, ngậm hoặc giã nát, ép lấy nước bôi ngoài.

Cây mận nói chung và quả mận nói riêng là những vị thuốc độc đáo.

Lá mận vị chua, tính bình, chuyên trị trẻ em sốt cao, co giật, thủy thũng, vết thương do sang chấn… được dùng dưới dạng sắc uống trong, nấu nước tắm hoặc giã nát đắp ngoài. Các y thư cổ như Bản thảo cương mục, Nhật hoa tử bản thảo, Trấn nam bản thảo, Thiên kim phương… đều có ghi lại những bài thuốc sử dụng lá cây mận để chữa bệnh với những kiến giải khá độc đáo.

Nhân hạt mận còn gọi là lí hạch nhân, vị ngọt đắng, tính bình; có công dụng tán ứ, lợi thuỷ, nhuận tràng, thường được dùng để chữa các chứng bệnh như tổn thương bầm tím do trật đả, ho khạc đờm nhiều, bụng đầy chướng, táo bón… thường được dùng dưới dạng sắc uống trong, với liều mỗi ngày từ 6 – 12g hoặc giã nát hay sấy khô tán bột bôi đắp bên ngoài.

Nhựa mận được lấy vào mùa xuân, đem phơi khô trong bóng râm, vị đắng, tính lạnh, có công dụng tiêu thũng, giảm đau, chuyên chữa chứng mục ế (mắt mờ có màng) và mày đay. Thường dùng dưới dạng sắc uống với liều mỗi ngày từ 15 – 20g.

2. Một số cách dùng cụ thể

* Hỗ trợ điều trị đái tháo đường: Quả mận tươi, rửa sạch, bỏ hạt, ép lấy nước, mỗi ngày uống 3 lần, mỗi lần 1 thìa canh hoặc vỏ rễ mận 10g sắc uống hàng ngày.

* Chứng hay khô miệng: Quả mận tươi lượng vừa đủ, rửa sạch, bỏ hạt, ngâm với đường trắng trong 2 tuần, ăn mỗi ngày 2 lần, mỗi lần 5 quả.

* Cổ chướng do xơ gan: Hàng ngày nên ăn một lượng mận thích hợp.

* Bệnh lị: Vỏ thân cây mận 1 nắm sắc uống.

* Trẻ em sốt cao: Lấy lá mận nấu nước lau toàn thân.

* Mày đay: Nhựa mận 15g, sắc uống 2 lần trong ngày, mỗi lần 5 – 10 ml.

* Táo bón: Quả mận khô 400g, mật ong 100 ml đem ngâm với rượu trắng 1800 ml, sau 2 tháng thì dùng được, mỗi ngày uống 2 lần, mỗi lần 10 ml hoặc nhân hạt mận 10g, đào nhân 10g, hạnh nhân 10g, sắc uống.

* Thiếu máu: Nên ăn nhiều mận khô hoặc tươi.

* Tổn thương do trật đả: Nhân hạt mận 10 – 15g sắc uống.

* Rám da mặt: Nhân hạt mận sấy khô, tán thành bột mịn, trộn với lòng trắng trứng rồi xoa đều lên mặt hoặc hoa mận lượng vừa đủ, vò nát rồi xát vào da mặt.

* Đau răng: Rễ mận 30g, sắc đặc ngậm nhiều lần trong ngày.

* Mắt sưng đau có màng: Nhựa mận sấy khô, tán bột, uống mỗi ngày 2 lần, mỗi lần 1g với nước sắc thảo quyết minh sao.

* Vết thương do côn trùng đốt: Dùng hạt mận rửa sạch, giã nát rồi đắp lên vết thương.

* Làm đẹp da mặt: Quả mận tươi 250g, rửa sạch, bỏ hạt, giã nát, ép lấy nước rồi hòa với 250 ml rượu gạo, đựng trong lọ kín để dùng dần, mỗi ngày uống 2 lần, mỗi lần 10 – 20 ml.