Malaysia phát triển mạng lưới đường sắt để tăng cường vai trò trung chuyển

Khi các tuyến vận tải biển đối mặt rủi ro gia tăng, Malaysia nổi lên như một mắt xích mới, hướng tới vai trò trung tâm trung chuyển đường sắt giữa Đông Nam Á với Trung Á và châu Âu, cũng như mong muốn củng cố vị thế trong mạng lưới thương mại Á – Âu.

Một góc Kuala Lumpur, Malaysia. Ảnh tư liệu: THX/TTXVN

Động thái này phản ánh xu hướng mới của ngành logistics khi các doanh nghiệp tìm kiếm giải pháp thay thế cho những hành lang hàng hải truyền thống ngày càng tiềm ẩn rủi ro.

Tận dụng cơ hội từ biến động địa chính trị

Những diễn biến phức tạp tại Trung Đông, đặc biệt là các cuộc tấn công nhằm vào tàu hàng tại các tuyến huyết mạch như Eo biển Hormuz, đã khiến chuỗi cung ứng toàn cầu đối mặt nhiều thách thức. Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp logistics và hãng tàu buộc phải điều chỉnh chiến lược, hướng tới mô hình vận tải đa hành lang nhằm giảm thiểu rủi ro.

Theo CNA, Malaysia nhanh chóng nắm bắt xu hướng này khi định vị bản thân như một điểm trung chuyển mới, kết nối Đông Nam Á với Trung Á và châu Âu thông qua hệ thống đường sắt. Không chỉ dựa vào lợi thế cảng biển, quốc gia này đang từng bước mở rộng năng lực vận tải đường bộ và đường sắt để bổ trợ cho hệ thống logistics hiện có.

Trọng tâm của chiến lược là Cảng nội địa Perlis, nằm sát biên giới Thái Lan. Cơ sở này, do Mutiara Perlis vận hành, đang nổi lên như một mắt xích quan trọng trong việc cung cấp giải pháp vận chuyển thay thế đường biển. Theo ông Wan Zaheed Wan Mohamad, Tổng giám đốc điều hành Mutiara Perlis, Malaysia từ lâu đã có kết nối đường sắt kéo dài tới tận châu Âu, nhưng tiềm năng này chưa được khai thác đúng mức.

Ông cho rằng việc tăng cường hạ tầng tại khu vực biên giới sẽ cho phép hàng hóa không chỉ dừng trung chuyển tại các cảng biển, mà còn tiếp tục hành trình qua đường sắt đến các thị trường xa hơn như Trung Á. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Malaysia như dầu cọ, vốn đang có nhu cầu lớn tại nhiều quốc gia.

Đáng chú ý, ông Zaheed nhận định bối cảnh hiện nay đang tạo ra một trạng thái bình thường mới trong thương mại toàn cầu, nơi các cuộc xung đột có thể xảy ra liên tiếp và khó lường. Do đó, việc xây dựng các phương án vận tải thay thế không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với các doanh nghiệp logistics.

Mạng lưới đường sắt xuyên lục địa

Một trong những động lực quan trọng giúp Malaysia hiện thực hóa tham vọng là sự ra đời của tuyến vận tải hàng hóa ASEAN Express vào năm 2024. Tuyến này kết nối Malaysia với Trung Quốc thông qua Thái Lan và Lào, đồng thời liên thông với hệ thống đường sắt rộng lớn của Trung Quốc.

Từ Trung Quốc, hàng hóa có thể tiếp tục di chuyển theo hành lang Á – Âu, còn gọi là cầu đất liền Á – Âu, để tới châu Âu. Trong đó, đáng chú ý là hành lang trung tâm – tuyến đường đi qua các quốc gia Trung Á, Azerbaijan và Georgia, trước khi kết nối với châu Âu thông qua Thổ Nhĩ Kỳ.

Sự kết nối này mở ra một tuyến vận tải xuyên lục địa tương đối liền mạch, giúp rút ngắn đáng kể thời gian vận chuyển so với đường biển. Theo các doanh nghiệp trong ngành, hàng hóa từ Đông Nam Á có thể đến châu Âu nhanh hơn tới hai tuần nếu đi bằng đường sắt, dù chi phí cao hơn.

Trong thời gian gần đây, mức độ quan tâm đối với vận tải đường sắt qua Malaysia gia tăng rõ rệt. Cảng nội địa Perlis ghi nhận số lượng yêu cầu báo giá tăng mạnh, đặc biệt từ các doanh nghiệp muốn vận chuyển hàng hóa như dầu cọ sang các thị trường xa như Kazakhstan.

Xu hướng này cho thấy các doanh nghiệp đang ngày càng sẵn sàng đánh đổi chi phí cao hơn để đổi lấy tốc độ và sự ổn định của chuỗi cung ứng trong bối cảnh bất định.

Rào cản và sự dịch chuyển của dòng chảy thương mại

Dù tiềm năng lớn, mạng lưới đường sắt xuyên khu vực vẫn đối mặt nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự khác biệt về tiêu chuẩn khổ đường ray giữa các quốc gia, khiến việc vận hành liên thông gặp khó khăn và làm tăng chi phí logistics.

Bên cạnh đó, các quy trình hải quan và thủ tục biên giới chưa được đồng bộ cũng là rào cản đáng kể. Theo ông Wan Zaheed, để vận tải đường sắt phát huy hiệu quả, cần không chỉ cải thiện hạ tầng vật lý mà còn phải tăng cường kết nối thể chế.

Ông dẫn chứng việc triển khai Cơ chế một cửa ASEAN, sáng kiến nhằm đơn giản hóa thủ tục thương mại xuyên biên giới, vẫn chưa đồng đều giữa các quốc gia, làm hạn chế hiệu quả của toàn bộ hệ thống.

Trước những biến động của thương mại toàn cầu, Malaysia đang chủ động chuẩn bị để đón đầu sự dịch chuyển của dòng hàng hóa. Bộ trưởng Giao thông Anthony Loke cho biết các cảng của nước này cần sẵn sàng tiếp nhận lượng hàng hóa gia tăng, có thể được chuyển hướng từ các trung tâm trung chuyển lớn ở Trung Đông như Jebel Ali, Khalifa Port, Salalah hay Muscat.

Theo ông, việc nâng cao năng lực xử lý hàng hóa và tối ưu hóa kết nối đa phương thức sẽ giúp Malaysia tận dụng cơ hội để gia tăng vai trò trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong bối cảnh các tuyến hàng hải truyền thống chịu áp lực ngày càng lớn, chiến lược phát triển đường sắt không chỉ là giải pháp tình thế mà còn là bước đi dài hạn của Malaysia. Nếu vượt qua được các rào cản về hạ tầng và thể chế, quốc gia này có thể từng bước định hình lại vị thế của mình, trở thành một mắt xích quan trọng trong hành lang thương mại kết nối Á – Âu.