Ka Đơn, nơi văn hóa Churu được gìn giữ

Nép mình trên ngọn đồi tĩnh lặng ở thôn Krăng gọ 2, xã Quảng Lập, tỉnh Lâm Đồng, nhà thờ Ka Đơn có kiến trúc độc đáo, đậm nét văn hóa của người Churu, một dân tộc bản địa sinh sống tại vùng đất.

Bao quanh nhà thờ là một rừng thông, không có tường vây, để bất cứ ai cũng có thể ghé lại và viếng thăm. Ảnh: H.N.T

Là nhà thờ Công giáo, nhưng Ka Đơn không có những tòa tháp vươn cao, những mái vòm cong nhọn, những cột trụ sừng sững thường gặp trong kiến trúc Gothic, mà trông như ngôi nhà truyền thống của đồng bào Churu, ẩn mình giữa rừng thông xanh ngắt, hòa vào cảnh trí của gió núi mây ngàn.

Nhà thờ không có cổng rào, từ ngoài nhìn vào chỉ thấy một gian nhà thấp dài với mái ngói nâu trầm thấp thoáng giữa những rặng thông. Sàn nhà thờ thấp liền với mặt đất, không có bậc thang, không có tam cấp để đưa thánh đường lên cao; cũng không có cửa để ngăn cách nơi thờ tự với bên ngoài.

Bên trong nhà thờ là không gian thoáng đãng và “trong suốt”, nhờ những bức lam gỗ kết hợp với kính tạo thành vách ngăn, thay cho những bức tường kiên cố. Khi cần mở rộng, lam gỗ sẽ trượt dọc thanh ray để kết nối mái hiên và sân thành không gian chung.

Không có sự ngăn cách, không có ranh giới trong ngoài. Từ bên trong có thể nhìn thấy thiên nhiên, cây cỏ chim thú; và ngược lại, ánh sáng, nắng gió từ ngoài có thể tự do ùa vào trong. Những ô cửa sổ trên mái lấy sáng theo mọi hướng, giúp ngôi thánh đường ngập tràn ánh sáng tự nhiên.

Nhà thờ gần như không trang trí. Thiên nhiên rộng lớn bên ngoài chính là phong cảnh đẹp nhất.

Linh mục Giuse Nguyễn Đức Ngọc, Quản xứ giáo xứ Ka Đơn đã nói khi xây dựng nhà thờ. “Mảnh đất của nhà thờ đã sẵn thiêng liêng, không cần thay đổi thêm bất cứ điều gì. Thiên nhiên chính là trang sức, đất đỏ, núi non, không khí, nắng gió, ánh trăng… Chỉ có thiên nhiên và một mái nhà chung”.

Nhà thờ Ka Đơn hoàn thành vào năm 2014, sau 4 năm xây dựng.

Khi thiết kế nhà thờ, các yếu tố chính được đặt ra. Thứ nhất là đơn sơ, ít màu sắc, ít trang trí, dân dã, trân trọng vẻ đẹp tự nhiên. Thứ nhì là khiêm tốn, nhà thờ thấp và vùi vào núi đồi, chỉ có tháp chuông đưa thánh giá lên cao, để dân làng nhìn thấy như một sức mạnh nội sinh. Thứ ba, đậm nét văn hóa bản địa, làm sao giống như một không gian nhà ở truyền thống của người Churu.

Dựa vào những yêu cầu này, đôi vợ chồng kiến trúc sư trẻ người Việt, Vũ Thị Thu Hương và Nguyễn Tuần Dũng, khi đó đang làm đồ án cao học tại Đại học Kỹ thuật Berlin, CHLB Đức, đã lên ý tưởng thiết kế với sự tư vấn và hỗ trợ của các giáo sư thuộc phân viện kiến trúc.

Bằng những vật liệu thông thường như khung sắt, mái ngói, nền đá, gỗ thông kết hợp với kính, hai KTS đã thiết kế nên một kiến trúc độc đáo, đơn giản mà tinh tế, gần gũi mà sang trọng, xóa nhòa ranh giới giữa trong và ngoài, biến công trình thành một phần của thiên nhiên.

Công trình vượt khỏi công năng của một nhà thờ, trở thành điểm đến đậm bản sắc văn hóa bản địa, nơi con người hòa vào thiên nhiên, nơi yếu tố hiện đại giao hòa với yếu tố truyền thống.

Công trình được thế giới công nhận bằng hai giải thưởng quốc tế: giải thưởng Kiến trúc Thánh châu Âu (năm 2011) cho bản thiết kế và giải nhì cuộc thi Kiến trúc Thánh quốc tế lần thứ 6 (năm 2016) tại thành phố Pavia, Italy.

Nhà thờ dành hai gian phòng lớn làm nơi trưng bày những tư liệu, hình ảnh, hiện vật về đời sống của người Churu từ xưa đến nay, như một cách giữ gìn nền văn hóa bản địa. Các linh mục quản xứ đã sưu tầm, lưu giữ nhiều hiện vật quý hiếm của người Churu, biến nhà thờ thành một “bảo tàng thu nhỏ”.

Ở đó có không gian gốm với những chiếc bình, bếp, nồi, ấm, chén, bát màu nâu đỏ, màu đen… Có không gian lễ hội với cây nêu, trống, chiêng ba, kèn bầu, đàn đá; có góc bếp người Churu; có những dụng cụ đánh bắt cá, làm thủy lợi, làm ruộng của đồng bào…

Bên trong thánh đường dành một góc riêng đặt trang trọng bộ chiêng ba của người Churu bên cạnh các dụng cụ âm nhạc khác, để âm thanh cồng chiêng trầm hùng ngân vang vào các giờ lễ.