Nhìn lại sức tải điểm đến khu phố cổ Hội An

Những ngày thưa vắng khách mùa thấp điểm gợi lên băn khoăn cho người làm du lịch nhưng cũng là cơ hội để nhìn nhận lại bài toán sức tải điểm đến của khu phố cổ Hội An.

Du khách tham quan phố cổ Hội An vào một sáng cuối tháng 10/2026. Ảnh: QUỐC TUẤN

Tăng trưởng theo số lượng đã chạm ngưỡng?

Những ngày cuối tháng Mười, du lịch Hội An có phần trầm lắng bởi hiếm khi xuất hiện hiện tượng du khách ken đặc trong khu phố cổ như thường thấy. Tình hình chung từ cơ sở kinh doanh dịch vụ, lưu trú, hàng lưu niệm ghi nhận lượng khách và sức mua giảm.

Tại cuộc họp báo tình hình kinh tế – xã hội quý III/2026 của UBND thành phố Đà Nẵng vừa diễn ra, lãnh đạo Văn phòng UBND thành phố cho hay, việc lượng khách đến Hội An giảm vào thời điểm này không phải điều bất thường. Tháng Mười và Mười Một hằng năm vốn là mùa thấp điểm du lịch Hội An.

Việc phố cổ Hội An không còn đông đúc trong thời điểm này cũng cần được nhìn theo diễn biến xu thế khách tại điểm đến từ trước đó. Thống kê của Trung tâm Bảo tồn di sản văn hóa thế giới Hội An, 9 tháng đầu năm 2026, lượng khách mua vé tham quan đạt hơn 1,28 triệu lượt, doanh thu hơn 147 tỷ đồng, giảm 2,78% so với cùng kỳ.

Theo TS. Phạm Thanh Hường, Trưởng ban Văn hóa, Văn phòng UNESCO tại Hà Nội, nhìn chung, lượng khách mua vé tại phố cổ Hội An đã đi ngang ở mức 1,7 – 1,8 triệu lượt mỗi năm kể từ 2023. Tính chung số liệu giai đoạn 2020 – 2026 cho thấy, mô hình tăng trưởng dựa vào số lượng tại Hội An đang chạm ngưỡng.

Lượng khách mua vé đi ngang, phần lớn du khách chưa trực tiếp đóng góp cho bảo tồn, khách nội địa còn ít tiếp cận các giá trị có chiều sâu và du lịch toàn vùng tăng nhanh hơn nhiều so với nguồn lực quay lại cho di sản.

Từ góc độ vận hành điểm đến, câu chuyện lượng khách tại khu phố cổ Hội An không đông đúc như cùng kỳ những năm gần đây cũng gợi mở một vấn đề đáng quan tâm là liệu có cần đặt mục tiêu duy trì và thu hút lượng khách quá lớn tại một đô thị di sản có không gian và khả năng tiếp nhận hữu hạn?

Nhất là khi theo định hướng Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới có xác định, phải đổi mới tư duy phát triển du lịch từ diện rộng, dựa vào số lượng, khai thác tài nguyên đơn thuần sang chú trọng mô hình phát triển theo chiều sâu, chất lượng, hiệu quả, bền vững và giá trị gia tăng cao gắn với các sản phẩm giàu sáng tạo, trải nghiệm đặc sắc.

Ông Phan Xuân Thanh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Đà Nẵng đề xuất, cần thành lập tổ công tác phát triển sản phẩm du lịch chiến lược Hội An để nghiên cứu thị trường; xác định sản phẩm chiến lược; kết nối doanh nghiệp – hợp tác xã – cộng đồng, từ đó lựa chọn sản phẩm thí điểm, đo lường, hoàn thiện, nhân rộng.

Mỗi năm cần lựa chọn từ 3 – 5 sản phẩm chiến lược để tập trung nguồn lực và kiểm chứng trên thị trường, qua đó chuyển từ tư duy “có nhiều sản phẩm” sang “có những sản phẩm thực sự có giá trị và khả năng dẫn dắt thị trường”.

Một số điểm đến ở Hội An thời gian qua đối mặt với bài toán sức ép mật độ khách. Trong ảnh: Khu vực Chùa Cầu thường xuyên đón lượng khách rất lớn vào khung giờ chiều tối. Ảnh: QUỐC TUẤN

Hài hòa sức tải, nâng chất lượng điểm đến

Ghi nhận chung từ tour tuyến của đơn vị lữ hành cũng như “booking” lưu trú, lượng khách đến Hội An sẽ sớm gia tăng trở lại từ đầu tháng Mười Hai năm nay. Do đó, vấn đề đáng quan tâm hơn là gia tăng hiệu năng khai thác với gần 5 triệu lượt khách đến Hội An (thống kê năm 2025) nhưng lại dồn phần lớn vào mùa cao điểm, đi sâu hơn là tập trung theo khung giờ (chiều tối) và không gian (vùng lõi khu phố cổ).

Nhân hội thảo “Phát triển du lịch đô thị cổ Hội An – Di sản văn hóa thế giới trong kỷ nguyên mới” vừa diễn ra tại Đà Nẵng, PGS-TS. Phạm Trung Lương, Phó Chủ tịch Liên chi hội Đào tạo du lịch Việt Nam khuyến nghị, quản lý sức chứa điểm đến là cách tiếp cận cần thiết để phát triển du lịch bền vững tại Hội An.

Sức chứa không đơn thuần được xác định bằng số người có thể hiện diện trong một không gian, mà cần xem xét đồng thời những giới hạn về môi trường, cơ sở hạ tầng, trải nghiệm du khách, khả năng quản lý và tác động đối với cộng đồng địa phương.

Còn theo KTS. Hoàng Đạo Bảo Cầm, phụ trách Ban Nghiên cứu du lịch (Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam), cần quản lý sức chứa theo từng vị trí và lịch hoạt động, thay vì áp dụng một giới hạn chung cho toàn phố cổ.

KTS. Hoàng Đạo Bảo Cầm gợi mở, có thể nghiên cứu khảo sát khu vực tiếp cận Chùa Cầu, một số đoạn ở đường Trần Phú, các nhà cổ đón khách và điểm lên xuống thuyền ven sông. Sau khi đánh giá, mỗi vị trí có thể xác lập các ngưỡng tiếp nhận bình thường, cảnh báo và cần điều tiết.

Khi lượng khách tiến gần ngưỡng cảnh báo, thông tin được chuyển đến đơn vị điều phối, hướng dẫn viên và doanh nghiệp vận chuyển để điều chỉnh thời gian, thứ tự tham quan.

TS. Phạm Thị Thanh Hường đề xuất xây dựng kế hoạch quản lý du lịch tích hợp, dựa trên nghiên cứu sức chứa và giới hạn thay đổi có thể chấp nhận được đối với di sản. Trọng tâm là phân tán khách theo không gian, điều tiết những khung giờ cao điểm, phát triển hành trình mới và bảo đảm lợi ích du lịch được chia sẻ với cộng đồng.

Cách tiếp cận này cho thấy việc quản lý sức tải không nhất thiết đồng nghĩa với hạn chế tổng lượng khách đến Hội An. Quan trọng hơn là tổ chức lại thời gian và địa điểm tham quan, tránh tình trạng nhiều đoàn khách cùng tập trung vào một số tuyến phố, di tích trong những khung giờ nhất định.

Đây cũng là cơ sở để nhìn nhận mùa thấp điểm theo hướng chủ động hơn. Những khoảng thời gian thưa khách có thể được tận dụng cho công tác bảo dưỡng công trình, chỉnh trang cảnh quan, nâng cao chất lượng dịch vụ và tổ chức các hoạt động văn hóa phù hợp, thay vì tìm mọi cách gia tăng lượng khách bất kể thời điểm