Iran công khai nêu sáu điều kiện ‘không lùi bước’ về việc mở lại eo biển Hormuz

Quan chức an ninh cấp cao Iran yêu cầu Mỹ phải “thay đổi hành vi”, đồng thời nêu các điều kiện để mở lại eo biển Hormuz.

Quang cảnh eo biển Hormuz. Ảnh: IRNA, THX/TTXVN phát

Theo truyền thông Qatar, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, ông Mohammad Bagher Zolghadr, là quan chức mới nhất của Iran công khai đề cập đến những “điều kiện” mà Tehran đưa ra để mở lại eo biển Hormuz.

Trong tuyên bố được Đài Truyền hình Quốc gia Iran (IRIB) đăng tải, ông Zolghadr cho rằng Mỹ phải “điều chỉnh hành vi”, đồng thời đưa ra các yêu cầu sau đối với Washington, bao gồm:

Thứ nhất, chấm dứt mọi lời đe dọa nhằm vào Iran và những gì Tehran gọi là “các giá trị thiêng liêng” của nước này.

Thứ hai, chấm dứt vĩnh viễn mọi hành động quân sự nhằm vào Iran và các lực lượng đồng minh của Tehran trong khu vực.

Thứ ba, rút toàn bộ lực lượng hải quân và không quân Mỹ tham gia vào hoạt động mà Iran mô tả là phong tỏa nước này.

Thứ tư, bồi thường cho Iran những thiệt hại phát sinh trong cuộc xung đột gần đây.

Thứ năm, dỡ bỏ các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với Iran.

Thứ sáu, giải phóng các tài sản bị phong tỏa của Iran ở nước ngoài.

Ông Zolghadr khẳng định: “Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao sẽ không lùi bước trước những yêu cầu này, dù là trong thời chiến hay trên bàn đàm phán”.

Eo biển Hormuz. Ảnh: IRNA/TTXVN phát

Tầm quan trọng của eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz, nơi hẹp nhất chỉ khoảng 33km (21 dặm) giữa Iran và Oman, bình thường xử lý khoảng 20% nguồn cung dầu thô toàn cầu, khiến mọi gián đoạn tại đây đều có ý nghĩa lớn đối với hoạt động vận chuyển năng lượng toàn cầu.

Hai tuyến hàng hải của eo biển Hormuz, mỗi tuyến chỉ rộng khoảng 3,2km (2 dặm), buộc những tàu chở dầu lớn nhất thế giới phải đi qua một trong những hành lang vận tải biển dễ dự đoán và dễ tổn thương nhất trong thương mại quốc tế.
Bình thường, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), khoảng 20 triệu thùng dầu và các sản phẩm dầu mỏ được vận chuyển qua đây mỗi ngày, chiếm gần một phần tư thương mại dầu mỏ đường biển toàn cầu.

Phần lớn lượng dầu này được tiêu thụ tại châu Á, trong đó Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc chiếm đa số lượng dầu thô đi qua eo biển Hormuz. Châu Âu cũng phụ thuộc vào tuyến đường này cho một phần đáng kể khí tự nhiên hóa lỏng nhập khẩu từ Qatar.

Không giống nhiều tuyến hàng hải chiến lược khác, eo biển Hormuz gần như không có phương án thay thế quy mô lớn khả thi: chỉ có Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) vận hành các đường ống dẫn dầu, nhưng tổng công suất vẫn thấp hơn nhiều so với lưu lượng qua eo biển.

Sự gián đoạn qua eo biển Hormuz được các nhà phân tích đánh giá là cú sốc nghiêm trọng nhất đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu kể từ các cuộc khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970.

Một con tàu di chuyển qua eo biển Hormuz. Ảnh: AA/TTXVN

Cuộc chiến nhằm vào Iran đã tác động như thế nào đến hoạt động vận chuyển năng lượng qua eo biển Hormuz?

Trong hơn 5 tháng qua, theo kênh Al Jazeera ngày 8/8, hoạt động vận chuyển năng lượng qua eo biển Hormuz đã bị gián đoạn nghiêm trọng, khi Iran tìm cách tăng cường kiểm soát tuyến hàng hải này, bao gồm cả việc tấn công những tàu mà Tehran cáo buộc đã “vi phạm” các quy định do Iran đặt ra.

Dưới đây là diễn biến chính của tình trạng gián đoạn tại eo biển Hormuz trong thời gian xung đột:

- Ngày 28/2, ngay sau khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran, Tehran lần đầu tiên tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz.

- Mặc dù tuyến đường thủy này được mở lại trong thời gian ngắn vào giữa tháng 4, nhưng Iran nhanh chóng tái áp đặt các biện pháp hạn chế, với lý do Mỹ vẫn duy trì phong tỏa các cảng biển của Iran.

- Sau khi Bản ghi nhớ Islamabad được Mỹ và Iran ký ngày 17/6, eo biển Hormuz theo kế hoạch sẽ được mở trở lại. Tuy nhiên, lưu lượng tàu thuyền vẫn ở mức thấp, khi Iran khẳng định mọi tàu quá cảnh vẫn phải phối hợp với cơ quan chức năng của nước này.

Theo dữ liệu của PortWatch, trong 18 ngày đầu tiên sau khi eo biển Hormuz được mở lại (từ 18/6 đến 5/7), chỉ có 513 lượt tàu đi qua đây tương đương 28 tàu/ngày, thấp hơn rất nhiều so với mức trung bình khoảng 140 tàu/ngày trước khi chiến sự bùng phát.

- Hoạt động vận tải tiếp tục suy giảm mạnh hơn nữa sau khi Mỹ và Iran nối lại các cuộc tấn công nhằm vào lợi ích của nhau vào giữa tháng 7, và đến nay eo biển Hormuz vẫn phần lớn trong tình trạng đóng cửa hoặc hoạt động rất hạn chế.

- Theo Reuters, từ ngày 1-4/8, chỉ có 33 tàu đi qua eo biển Hormuz, giảm so với 50 tàu trong cùng khoảng thời gian của tuần trước.