Cơn sốt đào vàng đảo lộn cuộc sống của người Afghanistan

Hoạt động khai thác vàng đang làm đảo lộn cuộc sống người dân ở Đông Bắc Afghanistan khi cơn sốt đào vàng chi phối vùng đất sinh kế của họ.

Mỏ vàng ở tỉnh Badakhshan của Afghanistan (Ảnh: AFP).

Tại tỉnh Badakhshan, Đông Bắc Afghanistan, hàng chục chiếc máy xúc hoạt động ngày đêm để khai thác vàng từ những dãy núi nơi dân làng và gia súc của họ từng tự do đi lại.

Hàng nghìn thợ mỏ đã được triển khai trên khắp khu vực Shiwa, cách thủ phủ Faizabad của tỉnh khoảng 50km về phía đông bắc, để khai thác vàng cho các nhà đầu tư trên toàn quốc.

Một số cư dân trong khu vực đã kiếm được lợi nhuận từ cơn sốt vàng, để rồi sau đó phải hối hận, chẳng hạn như nông dân Muhammad Amin.

“Trước đây, dòng sông rất sâu, nước rất trong”, người đàn ông 74 tuổi đến từ thung lũng Pul-e-Ziri Ban chia sẻ.

Kể từ khi việc khai thác mỏ diễn ra, “nước sông không thể uống được nữa, thậm chí còn không thể tắm rửa bằng nguồn nước đó”, ông nói.

Với đôi mắt rơm rớm, ông Amin cho biết cỏ dọc bờ sông “đã biến mất hoàn toàn” và việc canh tác gần như không thể do gió và bụi. Bây giờ ông cũng chỉ có thể nuôi tối đa 15 con dê, so với số lượng lên tới 40 con trước đây.

Ông Amin cho biết ông mới chỉ được công ty khai khoáng thuê đất trả một nửa trong số 20.000 USD theo hợp đồng. Bên cạnh đó, công ty này không thực hiện lời hứa phục hồi lại đồng ruộng của ông sau khi công việc dừng lại.

Afghanistan đang nỗ lực mở rộng ngành khai thác tài nguyên lòng đất phong phú để củng cố ngân sách nhà nước.

Abdul Mateen Rahimzai, người đứng đầu cơ quan quản lý mỏ của tỉnh Badakhshan, cho biết cơ quan này đã đăng ký cho “khoảng 650 đến 700 công ty, và có hàng nghìn người đang làm việc thủ công”.

“Tốt hơn bất kỳ công việc nào khác”

Mặc dù hoạt động khai thác mỏ đã tạm thời dừng lại ở làng của ông Amin nhưng cách đó không xa, tại thung lũng Gulak-Dara, hàng chục máy đào vẫn đang khoét sâu vào sườn núi.

Trong bối cảnh việc làm khan hiếm, khu vực này đã thu hút người lao động từ khắp nơi trên cả nước.

Mohammad Agha Khwaja Khail, đến từ Kabul, đã làm việc trong ngành khai khoáng được 5 năm và kiếm được 150 USD một tháng nhờ công việc bốc xếp lên xe tải.

“Nó tốt hơn bất kỳ công việc nào khác… Không có nhiều việc làm ở Kabul”, chàng thanh niên 21 tuổi nói giữa tiếng gầm rú của máy đào.

Shafiullah Ehsas, cha của 5 đứa con, đã vận chuyển chiếc máy xúc của mình hàng trăm km từ Jalalabad đến đây khoảng 3 tháng trước.

“Ở Jalalabad, công việc khai thác vàng chưa bắt đầu, trong khi nó đang diễn ra ở Badakhshan, vì vậy chúng tôi không có lựa chọn nào khác ngoài việc đưa máy móc đến đây”, người đàn ông 32 tuổi kiếm được gần 400 USD mỗi tháng cho biết.

Bộ Mỏ và Dầu khí Afghanistan đã tìm cách quản lý ngành này. Người phát ngôn Hamayoun Afghan cho biết trước đây tài nguyên “thường bị khai thác một cách hỗn loạn, không có sự giám sát”.

Người phát ngôn của bộ cho biết, hoạt động khai thác vàng đã tăng tốc ở miền Bắc, bao gồm cả ở tỉnh Takhar lân cận.

Các công ty khai khoáng hiện bị đánh thuế 20gr vàng trên mỗi hecta mỗi tháng, hoặc số tiền tương đương, bất kể lợi nhuận của họ ra sao.

“Biến thành đống đổ nát”

Mohammadullah Mubariz, quản lý của một công ty khai khoáng với khoảng 100 công nhân và 20 máy đào, cho biết đội ngũ có thể khai thác “200 đến 300gr vàng” trong một tuần.

Mặc dù vậy, ông nói rằng công ty đang hoạt động trong tình trạng thua lỗ.

Rahimzai, người đứng đầu cơ quan quản lý mỏ của tỉnh, cho biết vào năm 2025 chính quyền đã thu gom được 112kg vàng ở Badakhshan. Theo các thợ mỏ, họ bán mỗi gr vàng với giá khoảng 118 USD.

Ông Rahimzai nói, vào năm 2025, “hầu hết các mỏ đều không được đăng ký, và không có hệ thống thu phí nào”.

Ông cũng đã ra lệnh đóng cửa khoảng 225 địa điểm gây ra thiệt hại, bao gồm cả ở khu vực Shiwa.

“Ở đó từng có một cây cầu, có các cửa hàng và có một ngôi trường. Tất cả chúng đã bị chôn vùi dưới nước lũ, bùn đất và mảnh vỡ. Khu vực này đã hoàn toàn bị biến thành đống đổ nát”, ông Rahimzai nói.

Người đứng đầu ngành khai khoáng của tỉnh cũng cam kết sẽ giải quyết bất kỳ hành vi tham nhũng nào, và đảm bảo “tài nguyên khoáng sản của Badakhshan sẽ được sử dụng đúng cách và vì lợi ích của người dân”.