EU trước sức ép cân bằng giữa tham vọng chiến lược và kỷ luật ngân sách

Theo phóng viên TTXVN tại Berlin, Thủ tướng Đức Friedrich Merz cùng lãnh đạo một số nước đóng góp ròng lớn cho Liên minh châu Âu (EU) đã yêu cầu cắt giảm đáng kể đề xuất ngân sách dài hạn của khối này giai đoạn 2028-2034, cho rằng mức tăng do Ủy ban châu Âu (EC) đưa ra là quá cao trong bối cảnh nhiều nước thành viên phải củng cố tài khóa.

Biểu tượng đồng euro tại Frankfurt, Đức. Ảnh: THX/TTXVN

Phát biểu ngày 27/8 tại Berlin sau cuộc gặp kín với lãnh đạo Đan Mạch, Phần Lan, Áo, Hà Lan và Thụy Điển, ông Merz cho biết đề xuất tăng ngân sách EU tới 60% “đơn giản là không thể chi trả”. Theo Thủ tướng Đức, tổng quy mô ngân sách được đề xuất cần giảm hàng trăm tỷ euro và việc cắt giảm phải được áp dụng trên tất cả các lĩnh vực.

Cuộc gặp này có sự tham dự trực tiếp của Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen, Thủ tướng Phần Lan Petteri Orpo và Thủ tướng Áo Christian Stocker, trong khi lãnh đạo các nước Hà Lan và Thụy Điển tham gia theo hình thức trực tuyến. Sáu nước trên hiện đóng góp khoảng 40% ngân sách của EU.

EC đề xuất ngân sách dài hạn giai đoạn 2028-2034 ở mức khoảng 1.760 tỷ euro (hơn 2.000 tỷ USD) tính theo giá năm 2025 sau khi điều chỉnh lạm phát. Khoản ngân sách này dự kiến phục vụ nhiều mục tiêu, từ mua sắm quốc phòng, chính sách nông nghiệp, hỗ trợ cơ cấu đến các chương trình giáo dục như Erasmus. Ngân sách của EU được xác lập theo chu kỳ 7 năm và chủ yếu được tài trợ từ phần đóng góp dựa trên tổng thu nhập quốc dân của các nước thành viên. Đức, với tư cách nền kinh tế lớn nhất EU, là nước đóng góp lớn nhất.

Nhóm 6 nước trên yêu cầu khung tài chính nhiều năm mới phải được thiết lập dựa trên “chủ nghĩa hiện thực và cải cách”. Theo ông Merz, trọng tâm ngân sách EU trong giai đoạn tới cần là năng lực cạnh tranh của khối và ngành công nghiệp châu Âu. Ông nhấn mạnh EU không thể ứng phó với các thách thức của thế kỷ 21 bằng một ngân sách mang tư duy của thế kỷ 20. Nhóm này muốn thống nhất lập trường chung trước các cuộc tham vấn của EU bắt đầu từ tháng 10 năm nay, với mục tiêu hoàn tất đàm phán trong năm nay nếu có thể.

Tranh luận về ngân sách của EU giai đoạn 2028-2034 cho thấy mâu thuẫn ngày càng rõ giữa nhu cầu tăng chi của khối này và sức ép tài khóa tại các nước thành viên. EU phải tài trợ cho nhiều ưu tiên mới như quốc phòng, an ninh biên giới, hỗ trợ Ukraine, năng lực cạnh tranh công nghiệp và chuyển đổi xanh, trong khi các nước đóng góp ròng muốn kiểm soát chi tiêu và yêu cầu cải cách mạnh hơn. Kết quả của cuộc gặp kể trên sẽ định hình năng lực hành động của EU trong thập niên tới, đồng thời thử thách vai trò dẫn dắt của Đức trong việc cân bằng giữa kỷ luật ngân sách và tham vọng chiến lược của châu Âu.