Những hệ quả sau sáu tháng chiến tranh giữa Mỹ – Israel và Iran

Sáu tháng sau khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc không kích nhằm vào Iran, cuộc chiến mà Tổng thống Donald Trump gọi là “chuyến phiêu lưu nhỏ” đã trở thành cuộc chiến chưa tìm được lối thoát.

Theo truyền thông Anh ngày 28/8, Iran chưa đầu hàng, hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz vẫn bị gián đoạn nghiêm trọng và chưa có con đường rõ ràng để chấm dứt cuộc xung đột bắt đầu từ 28/2 mà ông Trump từng dự đoán sẽ kết thúc sau 4 tuần.

Giờ đây, dường như nhận thấy các cuộc tấn công quân sự tiếp theo sẽ không buộc Iran phải nhượng bộ, Mỹ đang quay trở lại với chiến dịch gây sức ép kinh tế nhằm tiếp tục làm suy yếu chính quyền Iran. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nói với các đồng minh rằng nhiều khả năng Mỹ sẽ không tiến hành các cuộc tấn công mới trong thời gian tới.

Chưa rõ điều gì sẽ xảy ra tiếp theo, nhưng nhiều hệ quả lâu dài có thể xảy đối với Mỹ, Iran và nền kinh tế toàn cầu đã bắt đầu rõ ràng.

Tổng thống Trump có nguy cơ phải trả giá về chính trị

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại Washington, D.C. Ảnh: THX/TTXVN phát

Cuộc chiến vốn không được lòng dân ngay từ đầu và mức độ phản đối ngày càng gia tăng. Theo kết quả thăm dò của Reuters/Ipsos, tỷ lệ ủng hộ ông Trump đã giảm từ 40% xuống 33% kể từ khi xung đột bắt đầu, trong bối cảnh giá xăng tăng làm suy yếu cam kết tranh cử năm 2024 của ông về việc giảm chi phí sinh hoạt cho người dân Mỹ.

Ông Trump lập luận rằng việc Iran gia tăng tên lửa và tham vọng hạt nhân đòi hỏi phải hành động, nhưng ông chưa thuyết phục được phần lớn cử tri. Theo kết quả thăm dò, chỉ 31% người dân Mỹ ủng hộ cuộc xung đột này. Con số này thấp hơn mức ủng hộ dành cho các cuộc xung đột khác gần đây của Mỹ ở cùng giai đoạn, trong đó có cuộc chiến tại Afghanistan, vốn nhận được tỷ lệ ủng hộ trên 50% trong nhiều năm theo các cuộc thăm dò của Gallup.

Tâm lý tức giận của cử tri trước giá cả tăng cao đang đặt ra vấn đề đối với đảng Cộng hòa của ông Trump trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11, khi đảng này phải bảo vệ thế đa số mong manh tại cả hai viện Quốc hội.

Cuộc xung đột cũng làm sâu sắc thêm rạn nứt giữa những nghị sĩ Cộng hòa muốn nhanh chóng chấm dứt chiến tranh và những nghị sĩ Cộng hòa cho rằng ông Trump nên tiếp tục gây sức ép quân sự với Iran.

Chiến tranh làm chao đảo kinh tế toàn cầu

Bơm nhiên liệu cho phương tiện tại trạm xăng ở New York, Mỹ. Ảnh: THX/TTXVN phát

Các cuộc tấn công của Mỹ và Israel lập tức gây lo ngại vì eo biển Hormuz vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung năng lượng của thế giới. Gián đoạn hoạt động tại đây khiến giá dầu tăng mạnh và làm dấy lên lo ngại về suy thoái toàn cầu.

Thiệt hại là đáng kể nhưng ít nghiêm trọng hơn những gì nhiều nhà kinh tế lo ngại ban đầu. Quỹ Tiền tệ Quốc tế đã hai lần hạ dự báo tăng trưởng toàn cầu kể từ khi chiến tranh bắt đầu và hiện dự kiến kinh tế thế giới tăng trưởng 3% trong năm nay, so với mức dự báo 3,3% hồi tháng 1.

Dù vậy, nền kinh tế toàn cầu đã cho thấy khả năng chống chịu tốt hơn so với thời kỳ các cú sốc dầu mỏ trong những năm 1970. Các nền kinh tế lớn hiện ít phụ thuộc vào năng lượng hơn so với thời điểm đó, trong khi hoạt động chi tiêu và đầu tư mạnh mẽ, trong đó có sự bùng nổ liên tục của trí tuệ nhân tạo, đã giúp giảm bớt tác động.

Iran bị tổn thương nhưng chưa bị đánh bại

Cảnh đổ nát sau một cuộc không kích tại Tehran, Iran. Ảnh: THX/TTXVN

Quân đội và nền kinh tế Iran đã chịu thiệt hại nghiêm trọng, nhưng nước này vẫn có khả năng tiến hành các cuộc tấn công và tiếp tục đóng cửa eo biển Hormuz.

Tháng 5, Tư lệnh quân đội Mỹ phụ trách khu vực Trung Đông, Đô đốc Brad Cooper, nói với Quốc hội rằng các lực lượng Mỹ đã phá hủy 161 tàu hải quân Iran và vô hiệu hóa 82% hệ thống phòng không của nước này. Ông cho biết không quân Iran trước đây có thể thực hiện tới 100 lượt xuất kích mỗi ngày, nay không còn tiến hành các nhiệm vụ tác chiến.

Dù vậy, Iran vẫn có nhiều UAV và tên lửa, đồng thời đã tiến hành thành công các cuộc tấn công nhằm vào hoạt động vận tải biển và các cơ sở quân sự của Mỹ trên khắp khu vực.

Tháng 3, Mỹ có thể xác định chắc chắn rằng chỉ khoảng 1/3 kho tên lửa khổng lồ của Iran đã bị phá hủy. Tình trạng của khoảng 1/3 số tên lửa khác chưa rõ ràng, nhưng các cuộc không kích nhiều khả năng đã làm hư hại, phá hủy hoặc vùi lấp số tên lửa này trong các đường hầm và boongke ngầm.

Cuộc chiến đã khiến hàng nghìn người thiệt mạng và làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng kinh tế tại Iran, đẩy lạm phát lên cao và gây gián đoạn thương mại. Theo Trung tâm Thống kê Iran, lạm phát thực phẩm trong tháng 7 tăng 128% so với cùng kỳ năm trước.

Trung Đông bất ổn hơn

Cuộc chiến của Mỹ và Israel nhằm loại bỏ mối đe dọa từ Iran nhưng các nhà phân tích cho rằng cuộc chiến lại khiến Iran mạnh dạn hơn và làm khu vực Trung Đông trở nên bất ổn hơn.

Các cuộc tấn công bằng tên lửa và UAV của Iran nhằm vào các quốc gia Arab vùng Vịnh đồng minh của Mỹ đã đánh trúng các cơ sở quân sự và ngoại giao của Mỹ, đồng thời làm gián đoạn hoạt động hàng không.

Các cuộc tấn công của Iran nhằm vào hoạt động vận tải biển, cùng với lệnh phong tỏa của lực lượng Houthi nhằm vào các tuyến vận tải liên quan đến Saudi Arabia tại Biển Đỏ, đã làm tăng chi phí bảo hiểm và vận tải trên khắp khu vực. Tác động không chỉ dừng lại ở các vụ tấn công riêng lẻ nhằm vào tàu thuyền mà còn gây gián đoạn chuỗi cung ứng và làm gia tăng bất ổn đối với các nền kinh tế vùng Vịnh.

Iran có thể cần nhiều thời gian hơn để chế tạo vũ khí hạt nhân

Các cuộc tấn công của Mỹ và Israel trong đợt trước đó vào tháng 6/2025 và trong giai đoạn đầu của cuộc chiến hiện nay đã gây thiệt hại nghiêm trọng cho ba cơ sở làm giàu urani của Iran cũng như các địa điểm bị nghi liên quan đến hoạt động chế tạo vũ khí. Ngoài ra, các cuộc không kích của Israel đã khiến nhiều nhà khoa học hạt nhân hàng đầu thiệt mạng.

Theo các đánh giá tình báo của Mỹ hồi tháng 5, “thời gian đột phá” hạt nhân ước tính của Iran (tức thời gian cần thiết để sản xuất đủ vật liệu phân hạch cho một quả bom) có thể lên tới 1 năm, so với mức 6 tháng trước khi chiến tranh bắt đầu.

Ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân là mục tiêu hàng đầu mà ông Trump nêu ra khi bắt đầu cuộc chiến.

Tuy nhiên, tình trạng thực sự của chương trình hạt nhân Iran vẫn chưa rõ ràng do các thanh sát viên Liên hợp quốc chưa trở lại các cơ sở hạt nhân của nước này. Sau các cuộc tấn công năm 2025, Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) chưa thể xác minh vị trí của khoảng 440 kg urani được làm giàu tới mức 60%. Kho dự trữ này về lý thuyết có thể tiếp tục được làm giàu tới cấp độ sử dụng cho vũ khí tại một cơ sở bí mật.

Iran từ lâu phủ nhận ý định chế tạo bom hạt nhân.

Năng lực sẵn sàng chiến đấu của quân đội Mỹ suy giảm

Tàu sân bay USS Gerald R. Ford của Mỹ. Ảnh: AA/TTXVN

Từ khi chiến tranh bắt đầu, 18 binh sĩ Mỹ đã thiệt mạng và trên 750 người bị thương.

Quân đội Mỹ cũng mất các UAV và máy bay, do hỏa lực của Iran cũng như các vụ tai nạn. Một báo cáo của Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ công bố tháng 5 cho biết Mỹ mất 42 máy bay quân sự trong cuộc xung đột.

Đạn dược là một mối quan ngại lớn. Quân đội Mỹ đã sử dụng gần như toàn bộ nguồn dự trữ toàn cầu đối với một số loại tên lửa dẫn đường chính xác. Một ước tính của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) cho thấy đến tháng 7, Mỹ đã sử dụng khoảng 65% số tên lửa đánh chặn Patriot và giảm ít nhất 38% kho tên lửa đánh chặn THAAD (Hệ thống phòng thủ tên lửa tầm cao giai đoạn cuối).

Mỹ đã điều động máy bay chiến đấu, tàu chiến và các khí tài khác từ châu Âu và khu vực châu Á – Thái Bình Dương tới Trung Đông, kéo dài thời gian triển khai lực lượng và làm dấy lên những câu hỏi về năng lực sẵn sàng chiến đấu tại các khu vực khác.

Tàu sân bay USS Gerald R. Ford đã được triển khai hơn 1 năm, trong khi các nghị sĩ bày tỏ lo ngại về điều kiện hoạt động trên tàu sân bay USS Abraham Lincoln sau 200 ngày liên tiếp trên biển. Tuần trước, tàu sân bay này được thay thế bằng một tàu sân bay khác vốn đang hoạt động tại Thái Bình Dương, cho thấy cuộc chiến đang kéo căng nguồn lực quân sự của Mỹ đến mức nào.