Đô thị khắp thế giới tìm cách ‘hạ nhiệt’

Nắng nóng cực đoan trên khắp thế giới đang dần trở thành trạng thái “bình thường mới” và các đô thị là nơi chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Người dân di chuyển trên đường phố dưới trời nắng nóng tại Daegu, Hàn Quốc. Ảnh: Yonhap/TTXVN

Nghiên cứu khảo sát trong giai đoạn từ tháng 5/2024 đến tháng 5/2025 cho thấy một nửa dân số toàn cầu đã phải trải qua thêm ít nhất 30 ngày nắng nóng bất thường, với mức nhiệt cao hơn bất kỳ đợt nóng nào từng được ghi nhận tại khu vực họ sinh sống trong giai đoạn 1991-2020.

Điều quan trọng cần nhận thức là nắng nóng cực đoan có thể gây chết người. Tháng 8/2003, đợt nắng nóng kỷ lục ở châu Âu đã cướp đi sinh mạng của khoảng 50.000 người. Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ cho biết mỗi năm tại Mỹ có hơn 1.300 ca tử vong liên quan đến nắng nóng – nguyên nhân gây chết người hàng đầu liên quan đến thời tiết.

Trong bối cảnh đó, các thành phố ở cả Mỹ và châu Âu đang thực hiện nhiều biện pháp mới để tập trung cụ thể giải quyết các vấn đề về nắng nóng, chẳng hạn như bổ nhiệm “cán bộ phụ trách vấn đề nắng nóng” để phát triển và quản lý những chương trình an toàn.

Theo trang Constructconnect, các nỗ lực thi công xây dựng nhằm ứng phó với tình trạng đô thị tăng nhiệt cũng đang được triển khai. San Antonio ở bang Texas đã triển khai chương trình “Cool Pavement” trị giá 5 triệu USD cải tạo lại 35,4 km đường nóng nhất thành phố bằng loại vật liệu có khả năng phản xạ nhiệt. Nhiệt độ tại các tuyến đường nằm trong chương trình “Cool Pavement”có thể cao hơn tới 11 độ C so với những tuyến đường khác trong thành phố do thiếu cây xanh và bóng râm.

Gần một chục thành phố tại Mỹ cũng đang triển khai các chương trình cải tạo mặt đường tương tự, trong khi nhiều nơi khác đang cân nhắc thực hiện các dự án thí điểm. Los Angeles là địa phương đi đầu. Từ năm 2017, thành phố đã phủ lớp vật liệu phản quang lên hơn 281 km làn đường. Theo báo cáo, biện pháp này giúp giảm nhiệt độ môi trường xung quanh khoảng 4,4 độ C ngay trong năm đầu tiên. Ngay cả sau vài năm chịu tác động của thời tiết và hao mòn, nhiệt độ tại các tuyến đường này vẫn thấp hơn tới 3,3 độ C.

Trời nắng gay gắt tại Seville, Tây Ban Nha. Ảnh tư liệu: THX/TTXVN

Trong khi đó, thành phố Seville (Tây Ban Nha), đôi khi được gọi là “chảo rán của châu Âu”, đã áp dụng kỹ thuật làm mát cổ xưa do người Ba Tư phát minh cách đây 3.000 năm gọi là hệ thống qanat. Hệ thống này sử dụng trọng lực để vận chuyển nước từ tầng chứa nước ngầm hoặc giếng, thường ở vùng núi, đến các khu vực thấp hơn nhằm tưới tiêu và sử dụng sinh hoạt.

Ở thời điểm này, thành phố Seville đã lắp đặt hệ thống mang tên CartujaQanat tại một số công trình. Vào ban đêm, nước được trữ dưới lòng đất sẽ tự nhiên mát đi đi khi nhiệt độ giảm. Một phần nước này được bơm và phun lên các tấm pin Mặt Trời bao phủ công trình. Vào ban ngày, các máy bơm chạy bằng năng lượng Mặt Trời dẫn nước lên mặt đất qua các đường ống nhỏ, nơi quạt phun không khí mát vào khu vực tầng trệt của các công trình. Trong khi đó, vòi phun bên ngoài công trình sẽ phun sương vào không khí. Hiệu ứng làm mát này làm giảm nhiệt độ mặt đất lên tới 10C, biến khu vực rộng bằng hai sân bóng đá thành một ốc đảo đô thị.

Việc tăng số lượng công viên có cây xanh thường được liệt kê trong quy hoạch đô thị hiện đại để giảm thiểu tác động của nhiệt độ cao. Điều đang được nghiên cứu là ngoài các không gian xanh truyền thống, ngay cả những công viên được tái sử dụng, như đường đi bộ trên cao High Line ở New York (Mỹ) cũng có thể mang lại tác động tích cực đáng kể. Một nghiên cứu do Climate Central thực hiện cho thấy, trung bình chỉ số đảo nhiệt đô thị dọc theo High Line giảm 4 độ C so với các khu phố xung quanh.

Có thể thấy, việc giảm thiểu nhiệt độ cực đoan ở các khu vực đô thị mở là rất quan trọng, nhưng các công trình kiến trúc trong tương lai cũng phải được thiết kế và xây dựng có tính đến khả năng chịu được nhiệt độ cực đoan.

Tại Antwerp của Bỉ, những mái nhà mới xây hoặc cải tạo có độ dốc và diện tích nhất định bắt buộc phải là “mái nhà xanh”. Các tòa nhà cũng đang được sơn lại bằng những gam màu sáng để phản xạ nhiệt thay vì hấp thụ nhiệt.

Việc điều chỉnh các công trình để thích nghi với tương lai nhiều nguy cơ xuất hiện nắng nóng cực đoan cũng mang lại hiệu quả về mặt kinh tế. Ông Abhishek Parmar tại doanh nghiệp cung cấp không gian làm việc HB Reavis (Anh) nhận định: “Những công trình bị quá nhiệt hoặc phải phụ thuộc vào các giải pháp kỹ thuật quá phức tạp để chống nóng sẽ tiêu hao năng lượng vượt nhu cầu thực tế dẫn đến sớm suy giảm sức cạnh tranh trên thị trường”.

Bà Melissa Guardaro thuộc Trường Phát triển bền vững của Đại học Bang Arizona (Mỹ) nói với tạp chí Time: “Dù ở đâu, bạn cũng sẽ phải trải qua các đợt nắng nóng cực đoan. Điều tốt nhất là cần chuẩn bị không chỉ cho những tình huống khẩn cấp như các đợt nắng nóng hay hiện tượng vòm nhiệt, mà còn cho sự gia tăng nhiệt độ đô thị trong dài hạn”.