Chiến sự tại Iran đẩy Iraq vào cảnh cạn kiệt ngân sách

Eo biển Hormuz tê liệt khiến Iraq không thể xuất khẩu đủ dầu để nuôi bộ máy công khổng lồ của nước này.

Eo biển Hormuz. Ảnh: THX/TTXVN

Theo truyền thông Đức, eo biển Hormuz đang khiến cuộc sống của nhiều người dân Iraq ngày càng khó khăn.

Khoảng ba tháng qua, anh Mahmoud Waleed liên tục bị chậm tiền lương. Giáo viên 38 tuổi này nhận lương từ Bộ Giáo dục Iraq, nhưng chính phủ nước này đang dần cạn tiền mặt do không thể xuất khẩu đủ dầu qua eo biển Hormuz. Hệ quả là hàng nghìn người Iraq như Waleed không được nhận lương đúng hạn.

Trong khi đó, một bác sĩ tên Ahmed chia sẻ: “Tương lai có vẻ bấp bênh hơn. Tháng này, lương của chúng tôi bị chậm hơn 10 ngày. Bộ trưởng Y tế giải thích rằng Chính phủ không có đủ dòng tiền nên mới xảy ra sự chậm trễ này. Nhưng chúng tôi thực sự không biết lần chậm tiền lươn tiếp theo sẽ kéo dài bao lâu”.

Lý do Iraq thiếu tiền mặt để chi trả lương?

Khoảng 85% đến 90% ngân sách quốc gia của Iraq bắt nguồn từ hoạt động xuất khẩu dầu mỏ. Đồng thời, Iraq sở hữu khu vực công khổng lồ và đang ngày càng mở rộng với khoảng 2/3 trong số 30 triệu người Iraq ở độ tuổi lao động phụ thuộc vào nguồn thu nhập từ nhà nước.

Chính vì vậy, phần lớn ngân sách Iraq được dành cho việc chi trả lương, lương hưu và phúc lợi xã hội. Mỗi tháng, chính phủ Iraq cần từ 6,5 tỷ đến 8,2 tỷ USD cho các khoản chi này. Tuy nhiên, gần đây việc xoay xở nguồn tiền đó đã trở nên khó khăn hơn nhiều.

Kể từ khi Israel và Mỹ phát động chiến dịch quân sự chùng nhằm vào Iran hồi cuối tháng 2, eo biển Hormuz tê liệt. Trong khi đó, khoảng 80% đến 90% lượng dầu của Iraq được vận chuyển qua eo biển Hormuz bởi lẽ không giống như các quốc gia khác trong khu vực, Iraq không có những tuyến đường thay thế đáng kể nào.

Hệ quả của việc eo biển Hormuz đóng băng là xuất khẩu dầu của Iraq giảm khoảng 83% trong tháng 3 so với cùng kỳ năm ngoái. Đến tháng 5, lượng xuất khẩu dầu thô qua đường biển của Iraq giảm tới 97%. Điều này đồng nghĩa với việc nguồn thu quốc gia của Iraq cũng sụt giảm nghiêm trọng. Truyền thông địa phương đưa tin rằng trong tháng 5 và tháng 6 thu nhập hàng tháng của Iraq chỉ dao động từ 2 đến 2,3 tỷ USD, thấp hơn rất xa so với nhu cầu.

Iraq có thể làm gì để ứng phó?

Một nhà máy sản xuất dầu ở tỉnh Wasit, Iraq. Ảnh: THX/TTXVN

Iraq đã tìm nhiều cách để giảm phụ thuộc vào eo biển Hormuz. Một phần nhỏ lượng dầu xuất khẩu của nước này được đưa qua đường ống sang Thổ Nhĩ Kỳ. Iraq cũng vận chuyển dầu bằng xe tải ra khỏi lãnh thổ, rồi đưa lên tàu tại các cảng của Syria. Tuần trước, chính phủ Iraq thông báo kế hoạch khôi phục đường ống dẫn dầu Iraq-Liban, vốn đã ngưng hoạt động từ lâu.

Trong chuyến thăm Iran vào cuối tháng 7, Thủ tướng Iraq Ali al-Zaidi cho biết ông đã đề nghị các quan chức Iran tạo điều kiện đặc biệt để dầu mỏ Iraq được đi qua eo biển Hormuz. Iraq và Iran hiện duy trì quan hệ tốt đẹp.

Theo các chuyên gia, điều quan trọng hơn cả là chính phủ mới của Iraq phải thực sự bắt tay vào những cải cách thiết thực, từ chống tham nhũng, thúc đẩy khu vực tư nhân đến giảm dần phụ thuộc vào dầu mỏ, qua đó tạo thêm việc làm cho người dân ngoài bộ máy nhà nước.

Nhưng cải cách không thể tiến hành nếu thiếu nguồn tài chính. Các nhà nghiên cứu thuộc hãng tư vấn kinh tế Iraqi Horizons nhận định trong báo cáo tháng này rằng những số liệu mới nhất cho thấy Iraq dường như vẫn chưa dành đủ nguồn lực cho mục tiêu này.

Trong tháng 5, tổng chi tiêu chính phủ đã giảm khoảng 1/4 so với cùng kỳ năm ngoái. Trong đó, các khoản chi cho lương, lương hưu và an sinh xã hội chiếm tới 99% tổng chi phí vận hành. Các chuyên gia tư vấn chỉ ra rằng điều này đồng nghĩa với việc hầu như không còn ngân sách cho các khoản chi khác.