Ấn Độ tìm lối thoát năng lượng từ dầu Venezuela giữa khủng hoảng eo biển Hormuz

Gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz cùng cuộc xung đột tại Iran đang khiến Ấn Độ đẩy mạnh tìm kiếm nguồn cung năng lượng thay thế, qua đó đưa Venezuela trở thành nhà cung cấp dầu thô lớn thứ ba cho New Delhi trong tháng này.

Khu liên hợp công nghiệp hóa dầu ở bang Anzoategui, Venezuela. Ảnh: THX/TTXVN

Theo dữ liệu theo dõi năng lượng, lượng dầu Venezuela xuất sang Ấn Độ đã tăng gần 50% so với tháng 4.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết quyền Tổng thống Venezuela Delcy Rodriguez dự kiến tới Ấn Độ vào tuần tới để thảo luận về hợp tác năng lượng và xuất khẩu dầu mỏ.

Với trữ lượng dầu ước tính khoảng 303 tỷ thùng – tương đương gần 17% tổng trữ lượng dầu đã được xác minh trên toàn cầu – Venezuela hiện sở hữu nguồn dự trữ dầu lớn nhất thế giới, vượt cả Saudi Arabia và Mỹ. Tuy nhiên, nhiều năm chịu tác động từ các lệnh trừng phạt quốc tế và khó khăn nội tại đã khiến sản lượng khai thác của nước này suy giảm đáng kể.

Trong bối cảnh căng thẳng tại Trung Đông tiếp tục đẩy thị trường năng lượng vào trạng thái bất ổn, Washington được cho là đang thúc đẩy việc đưa dầu Venezuela trở lại mạnh mẽ hơn trên thị trường quốc tế nhằm bổ sung nguồn cung toàn cầu.

Thời gian qua, Ấn Độ tăng cường nhập khẩu dầu từ Nga giữa lúc thị trường năng lượng thế giới biến động mạnh do xung đột tại Trung Đông. Mỹ cho rằng New Delhi cần đa dạng hóa nguồn cung để giảm phụ thuộc vào dầu Nga, đồng thời mở rộng nhập khẩu từ các đối tác khác, trong đó có Mỹ và Venezuela.

Trước khi xung đột với Iran bùng phát, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi từng cam kết sẽ giảm mua dầu Nga và chuyển sang nhập khẩu dầu từ Mỹ và Venezuela từ tháng 2.

Giờ đây, ông Rubio, người sẽ thăm Ấn Độ từ ngày 23 đến 26/5 để thảo luận về thương mại, hợp tác quốc phòng và an ninh năng lượng, cho biết Washington muốn đảm bảo New Delhi thực hiện định hướng đó.

“Chúng tôi muốn cung cấp cho Ấn Độ nhiều năng lượng nhất có thể”, ông Rubio nói, đồng thời cho biết Venezuela có thể đóng vai trò đáng kể hơn trong cán cân cung ứng năng lượng của Ấn Độ thời gian tới.

Các nhà phân tích nhận định Mỹ đang tìm cách tái cấu trúc chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu, đồng thời giảm ảnh hưởng của Iran trên thị trường dầu mỏ trong bối cảnh các cuộc đàm phán địa chính trị tiếp tục diễn ra.

Ấn Độ chịu tác động ra sao từ khủng hoảng eo biển Hormuz?

Tàu chở hàng hóa cập cảng Vizhinjam ở Thiruvananthapuram, Ấn Độ. Ảnh: ANI/TTXVN

Thông thường, gần một nửa lượng dầu thô nhập khẩu của Ấn Độ được vận chuyển từ các nước vùng Vịnh qua eo biển Hormuz, cùng khối lượng lớn khí tự nhiên hóa lỏng và khí dầu mỏ.

Tuy nhiên, tuyến hàng hải chiến lược này đang đối mặt nhiều rủi ro do căng thẳng quân sự quanh Iran gia tăng.

Ấn Độ mới nối lại nhập khẩu dầu Iran hồi tháng 4 sau bảy năm gián đoạn, nhờ việc Mỹ nới lỏng một phần các lệnh trừng phạt. Song hoạt động này hiện tiếp tục bị gián đoạn khi các chuyến hàng từ Iran không thể cập cảng trong tháng này, do Mỹ phong tỏa hải quân đối với các cảng Iran.

Cùng lúc đó, nguồn cung từ Saudi Arabia – trước đây là nhà cung cấp lớn thứ ba cho Ấn Độ – cũng giảm gần một nửa, từ khoảng 670.000 thùng/ngày trong tháng 4 xuống còn khoảng 340.000 thùng/ngày trong tháng này.

Giới chức Ấn Độ cũng bày tỏ lo ngại về an ninh hàng hải tại vùng Vịnh, khi có 13 tàu của nước này bị mắc kẹt trong khu vực. New Delhi cho biết muốn đảm bảo các tàu trở về an toàn trước khi tiếp tục điều thêm tàu tới vận chuyển nhiên liệu.

Một số tàu liên quan tới Ấn Độ gần đây bị tấn công hoặc bắt giữ gần eo biển Hormuz và vùng biển Oman. Một tàu hàng treo cờ Ấn Độ đã chìm tại vùng biển Oman sau vụ hỏa hoạn được cho là xuất phát từ một cuộc tấn công bằng UAV hoặc tên lửa.

Tình trạng gián đoạn này đã làm nguồn cung toàn cầu thêm thắt chặt và đẩy nhu cầu đối với các nguồn dầu thay thế tăng mạnh, mở ra cơ hội cho những nước như Venezuela mử rộng thị trường xuất khẩu.

Trong khi đó, Ấn Độ vẫn tiếp tục tiếp nhận một số lô dầu Nga đã được vận chuyển trước thời điểm Mỹ gia hạn cơ chế miễn trừ trừng phạt thêm 30 ngày.

Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng đây chỉ là giải pháp ngắn hạn, trong bối cảnh Washington tiếp tục gây sức ép để New Delhi giảm dần phụ thuộc vào năng lượng Nga.

“Hiện lựa chọn của Ấn Độ về cơ bản chỉ còn dầu Nga bị trừng phạt hoặc dầu nặng từ Venezuela. Cơ chế miễn trừ với dầu Nga chỉ áp dụng cho những lô hàng đã được bốc lên tàu trước đó, trong khi phần lớn nguồn cung này đã cạn dần”, chuyên gia chính sách năng lượng Marc Ayoub nhận định.

Ông cho rằng lượng dầu Nga sẵn có trên thị trường hiện không còn dồi dào như giai đoạn đầu năm, trong khi nhu cầu năng lượng của Ấn Độ vẫn ở mức rất cao.

Việc tìm kiếm nhà cung cấp thay thế diễn ra trong lúc Mỹ ngày càng thúc đẩy các đồng minh giảm phụ thuộc vào dầu Iran và Nga, đồng thời tái định hình dòng chảy năng lượng toàn cầu theo hướng phù hợp hơn với lợi ích chiến lược của Washington.

Vì sao Venezuela trở thành lựa chọn thay thế?

Tàu chở dầu tại Lecheria, Anzoategui, Venezuela. Ảnh: THX/TTXVN

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), Venezuela sở hữu khoảng 303 tỷ thùng dầu thô đã được xác minh. Tuy nhiên, sau nhiều năm bị Mỹ trừng phạt, nước này hiện chỉ đóng góp chưa tới 1% sản lượng dầu toàn cầu.

Trong những năm gần đây, Venezuela từng bước mở rộng hợp tác năng lượng với nhiều đối tác quốc tế nhằm phục hồi ngành dầu khí và tăng nguồn thu xuất khẩu. Chevron hiện là tập đoàn dầu khí Mỹ duy trì hoạt động quy mô lớn tại Venezuela, với sản lượng khoảng 250.000 thùng/ngày thông qua các liên doanh với công ty dầu khí quốc doanh PDVSA.

Theo tờ New York Times, ExxonMobil cũng đang tiến gần tới một thỏa thuận quay trở lại Venezuela lần đầu tiên sau gần hai thập kỷ gián đoạn.

Giới quan sát cho rằng việc thúc đẩy dầu Venezuela quay trở lại thị trường quốc tế giúp Mỹ bổ sung nguồn cung toàn cầu trong bối cảnh thị trường năng lượng biến động mạnh, đồng thời tạo thêm lựa chọn cho các đối tác nhập khẩu dầu lớn như Ấn Độ.

Theo các nhà quan sát, chiến lược đưa dầu Venezuela trở lại thị trường quốc tế được cho là phục vụ nhiều mục tiêu của Washington: vừa giảm đòn bẩy của Iran trên thị trường dầu mỏ toàn cầu trong lúc Mỹ thúc đẩy đàm phán hòa bình, vừa kéo ngành dầu khí Venezuela trở lại quỹ đạo của dòng vốn Mỹ.

Giới chuyên gia nhận định chuyến thăm gần như đồng thời của ông Rubio và bà Rodriguez tới Ấn Độ cho thấy ngoại giao năng lượng đang ngày càng gắn chặt với các biến động địa chính trị toàn cầu.

Quan hệ giữa Ấn Độ và dầu mỏ Venezuela

Ấn Độ có quan hệ hợp tác lâu năm với ngành dầu khí Venezuela. Từ năm 2008, các doanh nghiệp quốc doanh Ấn Độ, dẫn đầu là ONGC Videsh, đã tham gia đầu tư vào các dự án khai thác dầu nặng tại quốc gia Nam Mỹ này.

Đến năm 2012, Ấn Độ vượt Trung Quốc để trở thành nước châu Á nhập khẩu dầu Venezuela lớn nhất.

Trước khi các lệnh trừng phạt của Mỹ được siết chặt vào năm 2019, Venezuela từng nằm trong nhóm các nhà cung cấp dầu lớn của Ấn Độ. Tuy nhiên, các biện pháp hạn chế nhằm vào PDVSA đã buộc nhiều nhà máy lọc dầu và doanh nghiệp Ấn Độ phải cắt giảm nhập khẩu để tránh nguy cơ bị áp dụng các biện pháp trừng phạt thứ cấp.

Tình hình bắt đầu thay đổi sau khi Mỹ nới lỏng một phần cơ chế cấp phép đối với dầu Venezuela, cho phép một số công ty được mua trực tiếp dầu từ PDVSA.

Dầu Venezuela được đánh giá phù hợp với tổ hợp lọc dầu quy mô lớn của Reliance Industries tại Jamnagar, bang Gujarat – một trong số ít cơ sở trên thế giới có khả năng xử lý hiệu quả dầu siêu nặng chứa hàm lượng lưu huỳnh cao.

Dù vậy, theo dữ liệu của Kpler, Venezuela đã cung cấp cho Ấn Độ khoảng 417.000 thùng/ngày trong tháng này, tăng mạnh so với mức 283.000 thùng/ngày của tháng 4. Trước đó, không có chuyến hàng dầu Venezuela nào tới Ấn Độ trong suốt 9 tháng.

Trong bối cảnh tổng lượng dầu nhập khẩu của Ấn Độ tăng lên khoảng 4,9 triệu thùng/ngày do khủng hoảng nguồn cung toàn cầu, các cuộc tiếp xúc ngoại giao sắp tới được kỳ vọng sẽ mở đường cho việc mở rộng hợp tác năng lượng giữa các bên.