Bầu cử Israel bế tắc: Các kịch bản thành lập chính phủ mới

Kết quả kiểm phiếu cho thấy cả phe ủng hộ lẫn phe phản đối Thủ tướng Benjamin Netanyahu đều không đạt đa số tại Quốc hội Israel.

Thủ tướng Benjamin Netanyahu, Chủ tịch đảng Likud, vẫy tay tại trụ sở tranh cử của đảng Likud, sau cuộc bầu cử sáng 28/10/2026. Ảnh: Times of Israel

Theo tờ Times of Israel ngày 29/10, cuộc bầu cử Knesset (Quốc hội Israel) hôm 27/10 không mang lại cho phe nào đủ số ghế để lập chính phủ đa số, nên câu hỏi ai sẽ là thủ tướng tiếp theo vẫn còn bỏ ngỏ. Ủy ban Bầu cử Trung ương Israel thông báo sau khi kiểm đến xong phiếu bầu, đảng Likud, do Thủ tướng Netanyahu lãnh đạo, giữ vị trí dẫn đầu với 27 ghế. Khối các đảng cánh hữu và Do Thái giáo cực đoan của ông Netanyahu có 53 ghế, chưa đủ 61 ghế cần thiết để lập chính phủ đa số trong Quốc hội gồm 120 thành viên.

Đảng Yashar của cựu Tham mưu trưởng Quân đội Israel (IDF) Gadi Eisenkot, đối thủ chính của ông Netanyahu, đứng thứ hai với 21 ghế. Khối “thay đổi” do ông Eisenkot dẫn đầu, gồm các đảng theo chủ nghĩa Phục quốc Do Thái và chống ông Netanyahu, có 48 ghế, còn thiếu 13 ghế để lập chính phủ.

Trong khi đó, các đảng Arab của Israel giành tổng cộng 19 ghế, mức cao kỷ lục. Các thành phần chủ chốt của cả hai khối trên đều tuyên bố không đưa các đảng Arab vào liên minh, nhưng họ có thể trở thành nhân tố quan trọng giúp phe đối lập lật đổ ông Netanyahu.

Tuần tới, các đảng sẽ bắt đầu tham vấn với Tổng thống Isaac Herzog để đề cử ứng viên thủ tướng theo quy trình chính thức. Giới phân tích chính trị đã bắt đầu dự đoán các kịch bản. Kết luận sơ bộ của họ là thực tế có thể buộc các lãnh đạo chính trị phá vỡ cam kết không hợp tác với một số đảng khác. Dưới đây là ba kịch bản có khả năng xảy ra cao nhất.

Kịch bản 1: Khối thay đổi bắt tay các đảng Arab

Trong suốt chiến dịch tranh cử, tất cả các đảng trong khối thay đổi, trừ đảng Dân chủ (Democrats) của ông Yair Golan, đều tuyên bố không lập chính phủ với bất kỳ đảng Arab nào. Dù vậy, ông Mansour Abbas, lãnh đạo đảng Hồi giáo Ra’am (Liên minh Arab Thống nhất), từng tham gia một liên minh đa thành phần giai đoạn 2021-2022 và phá vỡ điều từng là cấm kỵ. Hiện ông Abbas lại đề nghị hợp tác với khối thay đổi.

Ông Yohanan Plesner, Chủ tịch Viện Dân chủ Israel (IDI), nói với hãng thông tấn Jewish Telegraphic Agency (JTA): “Rõ ràng điều này đang nổi lên như một lựa chọn cả về mặt số học và chính trị”. Nhưng ông lưu ý thêm: “Đây không chỉ là sự vi phạm lời hứa tranh cử, mà tôi nghĩ dư luận Israel còn chưa sẵn sàng cho một lựa chọn như vậy”. Mức độ chấp nhận việc hợp tác với một đảng Arab đã giảm kể từ cuộc tấn công đẫm máu do Hamas thực hiện ngày 7/10/2023.

Một phương án khác là khối thay đổi lập chính phủ thiểu số. Khối này gồm đảng Yashar của ông Eisenkot, đảng B’Yachad (Cùng nhau) do hai cựu thủ tướng Naftali Bennett và Yair Lapid lãnh đạo, đảng Yisrael Beytenu (Israel là nhà của chúng ta) của ông Avigdor Liberman và đảng Dân chủ. Luật Israel quy định cần tối thiểu 61 ghế để lập chính phủ đa số, nhưng không cấm lập chính phủ dưới 61 ghế nếu chính phủ đó giành được sự ủng hộ trong các quyết định lập pháp quan trọng.

Phương án này khả thi nếu các đảng Arab ủng hộ khối thay đổi trong các cuộc bỏ phiếu quan trọng nhưng không giữ vai trò nào khác trong chính phủ. Khi cộng thêm sự ủng hộ từ bên ngoài của các đảng Arab, khối thay đổi có thể đạt tối đa 67 ghế.

Ông Liberman cũng đã bác bỏ bước đi này. Tuy nhiên, Giáo sư Jonathan Rynhold, Khoa Nghiên cứu Chính trị, Đại học Bar-Ilan, cho rằng ông Eisenkot có thể gây sức ép buộc ông Liberman chấp nhận. “Mặc dù ông Liberman đã từ chối lựa chọn đó, nhưng ông ấy có thể sẽ đồng ý nếu trở thành thủ tướng”, ông Rynhold nhận định.

Mặt khác, các đảng Arab, đặc biệt là đảng Danh sách chung (Joint List – liên minh các đảng đại diện cho cộng đồng người Ả-rập tại Israel), có thể đòi những nhượng bộ để đổi lấy thỏa thuận này, và chính ông Eisenkot cũng khó chấp nhận các yêu cầu đó.

Kịch bản 2: Chính phủ đoàn kết

Bản đồ chính trị Israel sau cuộc bỏ phiếu ngày 27/10 cho thấy các đảng trung hữu chiếm phần lớn số ghế, từ đảng Yashar của ông Eisenkot đến đảng Yisrael Beytenu của ông Liberman, cùng Likud và B’Yachad. Một kịch bản có thể xảy ra là một số đảng trong nhóm này, dù là đối thủ không đội trời chung, bắt tay lập liên minh, thành lập chính phủ đoàn kết.

Ông Plesner nêu quan điểm: “Tôi nghĩ có lẽ khả năng cao là sẽ có những cuộc đàm phán nghiêm túc về một chính phủ đoàn kết. Tôi hình dung rằng Thủ tướng Netanyahu sẽ thích sự đoàn kết dựa trên việc ông ấy thành lập một liên minh với tất cả các thành viên trong khối của mình, và sau đó lôi kéo một trong các đảng thuộc khối thay đổi vào chính phủ của ông ấy”. Liên minh như vậy sẽ gồm hai đảng Do Thái giáo cực đoan Shas và United Torah Judaism (Do Thái giáo Torah Thống nhất), cùng các đảng cực hữu do ông Itamar Ben-Gvir và ông Bezalel Smotrich lãnh đạo.

Tuy nhiên, theo ông Plesner, các đảng thuộc khối thay đổi nhiều khả năng sẽ thúc đẩy một “chính phủ đoàn kết thực sự”. Theo đó, ông Netanyahu phải “từ bỏ một trong những đảng cực hữu đã gây ra nhiều thách thức cho hình ảnh quốc tế của Israel, hoặc có thể là một đảng Do Thái cực đoan đã từ chối thông qua dự luật nghĩa vụ quân sự”. Ông Plesner nhắc đến dự luật buộc nhiều nam giới Haredi (người Do Thái chính thống cực đoan) phải phục vụ trong quân đội, điều trước đây họ được miễn, cho rằng phương án này sẽ tạo ra một “lựa chọn theo chủ nghĩa Phục quốc Do Thái, thiên về trung dung hơn”.

“Tôi nghĩ đây là điều mà dư luận Israel có thể chấp nhận và thậm chí có thể thích hơn, nhưng tôi không thể nói gì về tính khả thi chính trị của nó”, ông Plesner đánh giá. Khối thay đổi tranh cử với mục tiêu thay thế ông Netanyahu, nên chắc chắn nhiều cử tri của khối sẽ thấy bị phản bội nếu kịch bản này xảy ra.

Kịch bản 3: Bầu cử lại

Trong bài phát biểu đêm bầu cử, ông Eisenkot tuyên bố: “Sau một cuộc bầu cử với tỷ lệ cử tri tham gia cao như vậy, sẽ là một sai lầm nếu tổ chức thêm một cuộc bầu cử nữa”. Theo Ủy ban Bầu cử Trung ương Israel, khoảng 77,7% cử tri đã đi bỏ phiếu, mức cao nhất kể từ năm 1999.

Tuy nhiên, khi không khối nào giành đa số và các đảng bất đồng sâu sắc, một vòng bầu cử nữa có thể là khả năng cao nhất. Theo ông Plesner, kết cục có lợi nhất cho ông Netanyahu, người đã cầm quyền lâu năm, có thể là để tiến trình này kéo dài trong khi ông vẫn giữ ghế thủ tướng lâm thời cho đến cuộc bầu cử tiếp theo.

Israel từng trải qua kịch bản tương tự từ năm 2019, khi khối ủng hộ ông Netanyahu không giành được đa số. Sau đó, Israel tổ chức liên tiếp nhiều cuộc bầu cử. Đỉnh điểm là cuộc bỏ phiếu tháng 3/2021, khi liên minh trung tả do ông Bennett và ông Lapid dẫn đầu lật đổ khối của ông Netanyahu. Cuộc bầu cử tháng 11/2022 đưa ông Netanyahu trở lại nắm quyền.

Ông Gideon Rahat, nhà khoa học chính trị tại Đại học Hebrew Jerusalem, nói: “Tôi thực sự không biết con đường phía trước là gì. Nếu chúng ta nói chuyện cách đây 10 năm, tôi sẽ nói rằng điều gì đó khác có thể xảy ra – một chính phủ đoàn kết hoặc một giải pháp khác chẳng hạn”. Nhưng với các phe phái chính trị đã bám rễ sâu như hiện nay, một vòng bầu cử nữa có thể là hướng đi của Israel.

Mặt khác, trước tính khó lường của chính trường Israel, ông Plesner cho rằng đây có thể là “thời điểm để các chính trị gia thể hiện sự sáng tạo”. “Tôi sẽ không ngạc nhiên nếu trong vài tuần tới xuất hiện đủ loại ý tưởng mà chúng ta chưa từng nghĩ đến”, ông nói, đồng thời kết luận rằng, với quá nhiều yếu tố chưa chắc chắn, có thể phải “mất vài tuần, thậm chí vài tháng” trước khi Israel có thủ tướng mới.