5 cách giúp chủ động phòng ngừa viêm phổi khi chuyển mùa

Viêm phổi là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, đặc biệt nguy hiểm với trẻ nhỏ, người cao tuổi.

Nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời, bệnh có thể gây suy hô hấp, nhiễm trùng nặng và ảnh hưởng đến hoạt động của nhiều cơ quan. Vì vậy, nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo và đi khám đúng lúc là điều rất quan trọng.

Viêm phổi là tình trạng nhiễm trùng khiến các túi khí nhỏ trong phổi (phế nang) bị viêm, có thể chứa dịch hoặc mủ, làm giảm khả năng trao đổi oxy. Bệnh có thể do vi khuẩn, virus hoặc nấm gây ra. Trong đó, vi khuẩn và virus là những tác nhân thường gặp.

Bệnh có thể xuất hiện quanh năm, nhưng các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp thường gia tăng vào những thời điểm thời tiết thay đổi. Viêm phổi có thể diễn biến từ nhẹ đến nặng, tùy thuộc vào tác nhân gây bệnh, tuổi tác, sức khỏe nền và thời điểm được điều trị.

Nhận biết sớm các dấu hiệu viêm phổi

Triệu chứng viêm phổi có thể khác nhau ở mỗi người. Những biểu hiện thường gặp gồm ho, có thể ho khan hoặc ho có đờm; sốt, ớn lạnh; đau ngực, nhất là khi hít sâu hoặc ho; khó thở, thở nhanh; mệt mỏi, chán ăn. Một số người bệnh còn có thể đau đầu, đau cơ, buồn nôn hoặc tiêu chảy.

Ở trẻ nhỏ, viêm phổi đôi khi không biểu hiện rõ ràng. Cha mẹ cần chú ý khi trẻ ho, sốt, thở nhanh, thở gắng sức, lồng ngực bị rút lõm khi hít vào, bú kém hoặc bỏ ăn. Trẻ li bì, khó đánh thức, tím môi hoặc có biểu hiện khó thở cần được đưa đến cơ sở y tế ngay.

Ở người cao tuổi, triệu chứng có thể không điển hình. Người bệnh đôi khi không sốt cao mà chỉ mệt mỏi, ăn uống kém, lú lẫn, giảm tỉnh táo hoặc suy giảm khả năng vận động. Những thay đổi bất thường này không nên bị xem nhẹ, đặc biệt ở người có bệnh tim mạch, đái tháo đường hoặc bệnh phổi mạn tính.

Nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời, bệnh có thể gây suy hô hấp, nhiễm trùng nặng và ảnh hưởng đến hoạt động của nhiều cơ quan.

Việc phát hiện sớm giúp người bệnh được thăm khám, xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp, hạn chế nguy cơ biến chứng. Khi có dấu hiệu khó thở, đau ngực, tím tái, lú lẫn hoặc tình trạng sức khỏe xấu đi nhanh chóng, cần đi cấp cứu.

Không tự điều trị viêm phổi bằng mẹo dân gian

Một số thực phẩm và nguyên liệu tự nhiên như gừng, tỏi, mật ong, rau xanh có thể được sử dụng trong chế độ ăn hằng ngày. Gừng hoặc mật ong pha nước ấm có thể giúp làm dịu cảm giác khó chịu ở họng, mật ong có thể hỗ trợ giảm ho ở người lớn và trẻ trên 1 tuổi. Tuy nhiên, những biện pháp này chỉ hỗ trợ triệu chứng, không có tác dụng điều trị nhiễm trùng phổi.

Tương tự, lá húng quế, tỏi, nước ép rau bina hoặc cà rốt không thể thay thế thuốc điều trị viêm phổi. Chưa có đủ bằng chứng để khẳng định các thực phẩm này có thể phòng ngừa hoặc chữa khỏi bệnh. Người bệnh vẫn cần được bác sĩ thăm khám và điều trị theo nguyên nhân.

Việc uống đủ nước, nghỉ ngơi và ăn uống đầy đủ giúp cơ thể phục hồi tốt hơn. Nếu sốt hoặc đau nhức, người bệnh có thể sử dụng thuốc hạ sốt, giảm đau phù hợp theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Không tự ý dùng aspirin để hạ sốt, đặc biệt không dùng cho trẻ em dưới 16 tuổi nếu không có chỉ định của bác sĩ.

Đáng lưu ý, kháng sinh chỉ có tác dụng với viêm phổi do vi khuẩn, không điều trị được viêm phổi do virus. Người bệnh không nên tự mua kháng sinh, dùng lại đơn thuốc cũ hoặc tự ý ngừng thuốc khi chưa hoàn thành liệu trình được bác sĩ kê đơn.

Chủ động phòng ngừa viêm phổi

Để giảm nguy cơ mắc viêm phổi, mỗi người cần duy trì các thói quen bảo vệ sức khỏe đường hô hấp:

1. Tiêm vaccine đầy đủ: Thực hiện tiêm chủng theo khuyến cáo, trong đó có các vaccine phòng cúm, phế cầu và những bệnh truyền nhiễm có thể gây viêm phổi, tùy theo độ tuổi và tình trạng sức khỏe.
2. Giữ vệ sinh cá nhân: Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi, hạn chế tiếp xúc gần với người đang mắc bệnh đường hô hấp.
3. Không hút thuốc lá: Tránh hút thuốc chủ động và thụ động; hạn chế tiếp xúc với khói bụi, ô nhiễm không khí và các chất kích thích đường hô hấp.
4. Duy trì dinh dưỡng và sinh hoạt hợp lý: Ăn uống đủ chất, ngủ đủ giấc, uống đủ nước và vận động phù hợp để nâng cao sức khỏe.
5. Kiểm soát bệnh mạn tính: Người mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường, hen phế quản hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính cần tuân thủ điều trị, tái khám định kỳ và theo dõi sức khỏe.

Viêm phổi không phải lúc nào cũng khởi phát với những triệu chứng rầm rộ. Đặc biệt, ở trẻ nhỏ và người cao tuổi, bệnh có thể diễn biến nhanh hoặc biểu hiện không điển hình. Vì vậy, khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh cần được thăm khám sớm, không tự điều trị tại nhà bằng các phương pháp chưa được kiểm chứng. Phát hiện đúng bệnh và điều trị kịp thời là yếu tố quan trọng giúp hạn chế biến chứng, bảo vệ chức năng hô hấp và sức khỏe lâu dài.