Nguy cơ AI xâm phạm bản quyền âm nhạc trên toàn thế giới

Ngành công nghiệp âm nhạc Australia cảnh báo việc nới lỏng các quy định bảo vệ bản quyền có thể cho phép các công ty công nghệ như OpenAI và Anthropic sử dụng tác phẩm có bản quyền để huấn luyện trí tuệ nhân tạo (AI) mà không cần xin phép, đe dọa quyền lợi của các nhạc sĩ, nhà văn và những người sáng tạo trên toàn thế giới.

Biểu tượng Tập đoàn công nghệ Mỹ OpenAI. Ảnh: AFP/TTXVN (không được phép khai thác, sử dụng bởi bên thứ ba)

Theo hãng tin Bloomberg, ngày 6/10, bà Annabelle Herd, Giám đốc điều hành Hiệp hội Công nghiệp Ghi âm Australia (ARIA) và Công ty Cấp phép biểu diễn bản ghi âm Australia (PPCA), đã đưa ra cảnh báo trên tại phiên điều trần của Quốc hội Australia ở Sydney. Bà kêu gọi các nhà phát triển AI đàm phán thỏa thuận cấp phép với chủ sở hữu bản quyền, thay vì tìm cách thay đổi luật pháp để thuận lợi hơn cho việc sử dụng các tác phẩm được bảo hộ.

Bà Herd cảnh báo việc nới lỏng quy định có thể biến Australia thành “con ngựa thành Troy” cho các tập đoàn AI lớn, tạo điều kiện khai thác tác phẩm có bản quyền trên quy mô toàn cầu. Theo bà, cho phép huấn luyện các mô hình AI tiên tiến tại Australia theo những quy định ít chặt chẽ hơn có thể làm suy yếu hệ thống bảo vệ bản quyền.

Tranh luận diễn ra trong bối cảnh chính phủ Australia tìm cách cân bằng giữa quản lý AI và thu hút đầu tư công nghệ. Tháng 10/2025, chính phủ bác bỏ đề xuất cho phép khai thác văn bản và dữ liệu (TDM) trên diện rộng để huấn luyện AI mà không cần xin phép hoặc trả phí bản quyền. Tuy nhiên, các phương án khác vẫn đang được xem xét, trong đó có cơ chế cho phép sử dụng tác phẩm nếu chủ sở hữu không chủ động phản đối.

Theo Đạo luật Bản quyền năm 1968 của Australia, việc sử dụng và sao chép tác phẩm được bảo hộ chỉ được phép trong một số trường hợp nhất định, như nghiên cứu, học tập, phê bình, đánh giá và đưa tin. Những ngoại lệ này không đồng nghĩa với việc các công ty được tự do sử dụng tác phẩm để huấn luyện AI vì mục đích thương mại.

Với cơ chế “opt-in”, nhà phát triển phải xin phép trước khi sử dụng tài liệu có bản quyền. Ngược lại, cơ chế “opt-out” cho phép sử dụng tài liệu trừ khi chủ sở hữu chủ động yêu cầu ngăn chặn. Các đại diện ngành công nghiệp sáng tạo cho rằng cơ chế thứ hai sẽ buộc chủ sở hữu phải tự theo dõi việc sử dụng tác phẩm và tìm cách ngăn chặn hoạt động huấn luyện AI khi chưa được cho phép.

Bộ trưởng Tư pháp Michelle Rowland khẳng định chính phủ ưu tiên các thỏa thuận cấp phép tự nguyện. Bà cho biết các quan chức đang xem xét những biện pháp khác, bao gồm tăng cường thực thi pháp luật và yêu cầu minh bạch hơn, song chính phủ không ủng hộ việc miễn trừ bản quyền trên diện rộng.

Bà Herd bác bỏ lập luận cho rằng xin phép chủ sở hữu bản quyền quá tốn kém hoặc phức tạp. Theo bà, các cơ chế cấp phép hiện có đã giúp doanh nghiệp tiếp cận phần lớn kho âm nhạc thế giới thông qua các thỏa thuận với hãng thu âm lớn. Bà cũng nhấn mạnh Australia cần tính đến quyền lợi của chủ sở hữu bản quyền nước ngoài, phù hợp với nguyên tắc bảo hộ tác phẩm nước ngoài tương đương tác phẩm trong nước.

Về phía Anthropic, ông Jeffrey Bleich, cựu Đại sứ Mỹ tại Australia và là đại diện của công ty, cho rằng các quy định hiện hành khiến việc huấn luyện mô hình AI tiên tiến tại Australia trở nên bất khả thi. Theo ông, việc xin giấy phép riêng cho từng tài liệu trong khối lượng dữ liệu khổng lồ dùng để huấn luyện mô hình là không khả thi về mặt kỹ thuật. Ông lập luận việc thu hút hoạt động huấn luyện AI có thể giúp Australia gia tăng ảnh hưởng đối với quá trình phát triển công nghệ, thay vì phụ thuộc vào các hệ thống được huấn luyện ở nước ngoài.

Tổng công ty Phát thanh Truyền hình Australia (ABC) cũng phản đối cơ chế “opt-out”. Bà Kate Gilchrist, người đứng đầu bộ phận nội dung và pháp lý của ABC, cảnh báo việc yêu cầu chủ sở hữu tự xác định và ngăn chặn hoạt động huấn luyện AI trên vô số trang web sẽ gây tốn kém và tạo thêm gánh nặng giám sát.

Bà Herd khẳng định ngành công nghiệp ghi âm ủng hộ đầu tư vào AI tại Australia, với điều kiện các nhà phát triển tuân thủ quy định bảo vệ bản quyền. “Họ nên ngồi vào bàn đàm phán thay vì tìm đến văn phòng Thủ tướng”, bà nói.

Tranh chấp diễn ra trong khuôn khổ cuộc rà soát rộng hơn của quốc hội Australia về quản lý AI. Trước đó, ông Jason Kwon, Giám đốc chiến lược của OpenAI, đã xin lỗi sau khi hệ thống của công ty truy cập các nền tảng của chính phủ Australia, trong đó có cổng thông tin thống kê Medicare, trong quá trình thử nghiệm nội bộ hồi tháng 6. OpenAI thừa nhận cần xử lý sự cố và việc công bố thông tin chậm trễ hiệu quả hơn.