Xung đột Trung Đông và tác động kinh tế: Phép thử mới cho nền kinh tế Mỹ

Một nền kinh tế Mỹ vốn đã phải chống chọi với một năm đầy biến động từ thương mại, nhập cư và loạt cú sốc khác nay phải đối mặt với một phép thử mới có khả năng làm gia tăng sự bất ổn: quyết định phát động các hoạt động quân sự nhằm vào Iran của Tổng thống Donald Trump.

Cuộc xung đột này có nguy cơ mang đến một cú sốc khác cho nền kinh tế, trong khi chỉ tám tháng nữa là nước Mỹ tổ chức cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Một trạm xăng ở Virginia, Mỹ. Ảnh: AFP/TTXVN

Tác động trực diện nhất đối với người Mỹ có thể là giá xăng trở nên đắt đỏ hơn. Giá bán xăng tại các trạm bơm theo truyền thống đóng một vai trò to lớn trong việc định hình cảm nhận của người Mỹ về nền kinh tế.

Trong bối cảnh hiện thời, giá xăng tại Mỹ có thể bị ảnh hưởng nặng nề bởi các sự kiện ở Trung Đông – khoảng 20% lượng dầu và khí đốt vận chuyển bằng đường biển của thế giới đi qua Eo biển Hormuz, nơi Iran kiểm soát quyền tiếp cận. Lưu lượng tàu chở dầu qua đây đã chậm lại đáng kể kể từ khi xung đột bắt đầu vào ngày 28/2 và có nguy cơ đình đốn hoàn toàn sau khi phía Iran đã tuyên bố tuyên bố sẽ ngăn chặn mọi hoạt động xuất khẩu dầu qua Hormuz.

Theo công ty tư vấn năng lượng Wood Mackenzie, nếu hoạt động này không được nối lại, dầu thô có thể sẽ tăng vọt từ mức hơn 70 USD/thùng hiện tại và duy trì ở mức trên 100 USD/thùng. Còn theo đánh giá từ ngân hàng đầu tư ING, một đợt tăng giá như vậy sẽ đẩy giá xăng trên toàn nước Mỹ từ mức 3 USD/gallon (1 gallon = 3,78 lít) hiện nay lên khoảng 4,50 USD/gallon. Chỉ riêng điều đó có thể khiến lạm phát tại đây tăng thêm 1,5 điểm phần trăm.

Diễn biến này đặc biệt nhạy cảm khi giá xăng rẻ hơn là một điểm sáng gần đây của ông Trump trong mắt người tiêu dùng Mỹ, những người đã bị ảnh hưởng bởi các đợt tăng giá kể từ sau đại dịch COVID-19.

Tuy nhiên, bức tranh kinh tế vĩ mô lại có phần phức tạp hơn. Giới quan sát chỉ ra rằng mặc dù người tiêu dùng sẽ cảm thấy “đau ví” tại các trạm xăng, nền kinh tế Mỹ có lớp phòng vệ trước các cú sốc năng lượng tốt hơn so với nhiều quốc gia phát triển khác nhờ khả năng sản xuất dầu khí trong nước.

Ông David Seif, nhà kinh tế trưởng phụ trách các thị trường phát triển tại ngân hàng Nomura nhận định sản lượng dầu tại Mỹ hiện dồi dào đến mức những biến động giá dầu vừa phải sẽ ít tác động đến tổng thể nền kinh tế. Tuy nhiên, ông lưu ý về “tác động phân phối”: trong khi người tiêu dùng chịu thiệt, các bang sản xuất dầu như Texas lại được hưởng lợi lớn khi giá tăng.

Thậm chí, ông Joseph Brusuelas, nhà kinh tế trưởng tại công ty tư vấn RSM còn lạc quan cho rằng vị thế xuất khẩu năng lượng ròng của Mỹ có thể giúp Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của nước này tăng trưởng nhờ doanh thu từ dầu khí. Hiện tại, ông chưa thấy rủi ro lớn đối với triển vọng tăng trưởng chung.

Dù vậy, tác động từ cuộc xung đột tại Trung Đông lên thương mại, giá cả và đầu tư toàn cầu có thể tràn ngược lại và làm suy yếu triển vọng tăng trưởng lạc quan của nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Ông Joseph Lupton, chuyên gia kinh tế tại ngân hàng JPMorgan, cảnh báo rằng sự lạc quan thận trọng của doanh nghiệp hồi đầu năm – khi họ bắt đầu tuyển dụng và đầu tư trở lại – đang bị đe dọa. Theo ông, một cuộc xung đột quân sự kết hợp với cuộc chiến thương mại đang diễn ra có thể tái kích hoạt những lo ngại về sự ổn định toàn cầu.

Các chuyên gia tại ngân hàng đầu tư Natixis đã phác thảo các kịch bản tồi tệ hơn. Nếu xung đột không được giải quyết nhanh chóng mà lan rộng ra toàn khu vực, giá dầu có thể vượt 120 USD/thùng và cú sốc sẽ không chỉ dừng lại ở dầu thô. Khi đó, các tuyến vận tải biển bị gián đoạn, chi phí bảo hiểm hàng hải tăng vọt và mạng lưới sản xuất toàn cầu bị đứt gãy có thể khiến tăng trưởng của Mỹ chuyển sang âm và thất nghiệp gia tăng nhanh chóng.

Tình hình này đặt Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) vào thế tiến thoái lưỡng nan: vừa phải chống lạm phát do giá dầu tăng, vừa lo ngại kinh tế suy giảm do chi tiêu hộ gia đình bị thắt chặt. Bà Janet Yellen, cựu Chủ tịch Fed, nhận định cuộc xung đột ở Trung Đông sẽ khiến Fed càng thêm do dự, ngần ngại trong việc cắt giảm lãi suất hơn so với trước đây. Biên bản cuộc họp gần đây của Fed cũng cho thấy một số quan chức đã tính đến khả năng tăng lãi suất nếu lạm phát vẫn ở mức cao.

Dù vậy, các chuyên gia từ Bloomberg Economics cho rằng chính sách của Fed chỉ thay đổi lớn nếu cuộc xung đột gây tác động mạnh và kéo dài lên giá dầu, khiến kỳ vọng lạm phát mất kiểm soát.

Cuối cùng, mọi tác động kinh tế đều phụ thuộc vào diễn biến thực tế của cuộc xung đột. Tổng thống Trump dự kiến chiến dịch sẽ kéo dài 4-5 tuần, nhưng sẵn sàng kéo dài nếu cần thiết.

Tuy nhiên, các chuyên gia từ tập đoàn đầu tư Carlyle tỏ ra bi quan hơn nhiều. Họ cho rằng khả năng Mỹ nhanh chóng chấm dứt xung đột với Iran chỉ là 30%. Thay vào đó, họ đặt cược tới 70% vào kịch bản một cuộc xung đột bất đối xứng kéo dài và xung đột ủy nhiệm có thể nhấn chìm cả Iraq (I-rắc), nhà sản xuất dầu lớn thứ hai Tổ chức các Nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC). Một cuộc xung đột kéo dài và phức tạp như vậy chính là kịch bản rủi ro nhất đối với sự ổn định của nền kinh tế Mỹ và toàn cầu.