Xung đột tại Trung Đông: Mỹ – Iran mở kênh giám sát bản ghi nhớ

Tiến trình thực thi bản ghi nhớ giữa Mỹ và Iran đang có thêm những bước đi cụ thể sau các cuộc đàm phán kỹ thuật gián tiếp tại Doha, khi hai bên nhất trí thiết lập một kênh liên lạc để ghi nhận và báo cáo các hành vi vi phạm, đồng thời tiếp tục duy trì cam kết không tái leo thang căng thẳng trong tuần này.

Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi. Ảnh: IRNA/TTXVN

Theo Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi, các cuộc thảo luận tại thủ đô Doha của Qatar về việc triển khai bản ghi nhớ giữa Tehran và Washington đã khép lại trong ngày 1/7. Các bên nhất trí sẽ thiết lập một cơ chế liên lạc từ ngày 2/7 nhằm tiếp nhận thông tin và ghi nhận mọi hành vi vi phạm liên quan đến thỏa thuận. Đây được xem là bước đi kỹ thuật nhưng có ý nghĩa quan trọng đối với việc duy trì hiệu lực của bản ghi nhớ – văn kiện được kỳ vọng sẽ giúp chấm dứt vòng xoáy đối đầu giữa Mỹ và Iran, đồng thời tạo nền tảng cho các cuộc thương lượng rộng hơn về an ninh khu vực.

Các cuộc đàm phán tại Doha diễn ra theo hình thức gián tiếp, dưới sự trung gian của Qatar và Pakistan, không có tiếp xúc trực tiếp giữa phái đoàn Mỹ và Iran. Theo các nguồn tin ngoại giao, nội dung thảo luận tập trung vào những vấn đề cốt lõi trong quá trình thực thi bản ghi nhớ, bao gồm việc giải tỏa tài sản bị đóng băng của Iran, bảo đảm an ninh hàng hải tại eo biển Hormuz và các bước hướng tới một thỏa thuận chấm dứt xung đột.

Trong một diễn biến liên quan, trang Axios dẫn lời một quan chức Mỹ cho biết Washington và Tehran đã đạt được thỏa thuận từ ngày 28/6 vừa qua nhằm ngăn chặn tái diễn các hành động thù địch trong tuần này. Theo nguồn tin, hai bên nhất trí không làm leo thang căng thẳng tại eo biển Hormuz để bảo đảm tiến trình đàm phán về bản ghi nhớ có thể tiếp tục diễn ra thuận lợi.

Trong một phát biểu ngày 1/7, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cũng xác nhận Tổng thống Donald Trump sẽ không ra lệnh nối lại các hành động quân sự nhằm vào Iran, trừ khi tình hình thực tế buộc Washington phải hành động.

Song song với các nỗ lực hạ nhiệt, vấn đề tài sản bị đóng băng của Iran tiếp tục là một trong những nội dung then chốt của tiến trình đàm phán. Theo Thứ trưởng Kazem Gharibabadi, trong các cuộc làm việc với giới chức Qatar, trong đó có Ngân hàng Trung ương Qatar, hai bên đã xem xét các vấn đề liên quan đến việc sử dụng một phần khoản 6 tỷ USD ban đầu trong số tài sản bị phong tỏa của Iran. Ông cho biết Tehran và Doha đã nhất trí rằng, căn cứ vào nhu cầu do phía Iran thông báo, các hàng hóa thiết yếu sẽ được mua và cung cấp cho nước này từ nguồn tài sản trên. Khoản tiền được đề cập là một phần doanh thu dầu mỏ của Iran từng được chuyển từ Hàn Quốc sang các tài khoản hạn chế tại Qatar từ năm 2023.

Mặc dù vậy, cơ chế cụ thể để giải phóng và sử dụng số tiền này vẫn chưa được công bố đầy đủ, cũng như chưa rõ thời điểm chính thức có hiệu lực. Trong khi đó, phía Mỹ trước đây từng cho rằng nếu tài sản được giải ngân, quá trình này vẫn cần sự chấp thuận và giám sát của Washington cùng Doha. Ngược lại, phía Iran khẳng định Tehran phải là bên duy nhất quyết định cách thức sử dụng nguồn tiền, miễn là phục vụ lợi ích và nhu cầu thiết yếu của quốc gia.

Hiện Qatar đang nổi lên như một mắt xích trung gian quan trọng trong nỗ lực duy trì đối thoại Mỹ – Iran. Ngày 1/7, Quốc vương Qatar Tamim bin Hamad Al Thani đã tiếp các đặc phái viên của Tổng thống Mỹ là Steve Witkoff và Jared Kushner để thảo luận tiến trình đàm phán giữa Washington và Tehran.

Theo Văn phòng Quốc vương Qatar, cuộc gặp đã rà soát những diễn biến mới nhất trong khu vực, đặc biệt là các cuộc thương lượng trong khuôn khổ bản ghi nhớ Mỹ – Iran. Hai bên cũng trao đổi về tình hình Liban và nhấn mạnh sự cần thiết phải củng cố lệnh ngừng bắn theo hướng bảo đảm sự thống nhất, chủ quyền và ổn định của nước này. Qatar một lần nữa khẳng định cam kết tiếp tục vai trò trung gian hòa giải cùng Pakistan, đồng thời bày tỏ ủng hộ mọi tiến trình đàm phán phát sinh từ bản ghi nhớ Mỹ – Iran, với mục tiêu hướng tới một giải pháp “toàn diện và bền vững” cho an ninh khu vực.