Vườn đá Hoàng Tung – kiệt tác hàng trăm triệu năm miền di sản cần được “đánh thức”

Vườn đá Hoàng Tung, thuộc tổ dân phố Nặm Lìn, phường Thục Phán là một kiệt tác được kiến tạo qua hàng trăm triệu năm vận động của Trái đất nằm trong vùng Công viên địa chất Non nước Cao Bằng.

Thế nhưng, trong khi nhiều điểm di sản đã trở thành điểm đến quen thuộc trên bản đồ du lịch tỉnh thì bảo tàng địa chất đá ngoài trời độc đáo này vẫn còn nằm ngoài hành trình của phần lớn du khách khi đến Cao Bằng. Do đó, đánh thức giá trị Vườn đá Hoàng Tung không chỉ là mở thêm một điểm đến mà còn là đánh thức một phần ký ức của Trái đất, để những giá trị địa chất, cảnh quan, lịch sử và văn hóa được bảo tồn, lan tỏa, góp phần làm giàu thêm sức hấp dẫn của miền di sản nơi địa đầu Tổ quốc.

Kiệt tác thiên nhiên được tạo nên từ hàng triệu năm kiến tạo

Đặt chân đến Vườn đá Hoàng Tung, điều gây ấn tượng đầu tiên là những khối đá vôi kỳ dị mọc lên giữa một gò đồi thấp tương đối bằng phẳng, xen lẫn khu dân cư. Không gian ấy khiến nhiều người có cảm giác như đang bước vào một khu vườn điêu khắc khổng lồ do thiên nhiên tạo tác.

Các phiến đá vôi dựng đứng, xếp lớp tự nhiên qua hàng triệu năm kiến tạo, tạo nên Vườn đá Hoàng Tung với cảnh quan địa chất độc đáo giữa vùng Công viên địa chất Non nước Cao Bằng.

Đi sâu hơn vào quần thể đá, du khách càng bất ngờ trước trí tưởng tượng mà thiên nhiên gợi mở. Những chỏm đá vôi cao trên 20 m, rộng hơn 10 m vươn lên mạnh mẽ như những mũi giáo khổng lồ hướng thẳng lên bầu trời. Trên đỉnh đá phủ một lớp màu nâu đỏ đặc trưng của trầm tích lục nguyên và đá phun trào trẻ hơn thuộc hệ tầng Sông Hiến, tạo nên sự tương phản màu sắc đầy cuốn hút với nền đá vôi xám. Có khối đá nhọn hoắt như những ngọn chông xếp san sát. Có cụm đá nối tiếp nhau giống hình một con khủng long khổng lồ với hàng gai nhọn chạy dọc sống lưng. Nơi khác lại xuất hiện những hòn đá mồ côi mang hình dáng con rùa, con thú hay những hình thù kỳ dị mà mỗi người có thể tự tìm thấy cho riêng mình một cách lý giải.

Bề mặt các khối đá cũng vô cùng đa dạng. Có nơi nhẵn bóng với màu xám rêu phong cổ kính; có nơi lại xù xì, lỗ chỗ bởi vô số hốc nhỏ do quá trình phong hóa kéo dài. Mỗi góc nhìn, mỗi thời điểm trong ngày, khi ánh nắng thay đổi, các khối đá lại hiện lên với những sắc thái khác nhau, tạo nên sức hấp dẫn khó trộn lẫn.

Chính những hình thù ấy không phải được tạo tác bởi con người mà là kết quả của quá trình rửa lũa diễn ra trong tự nhiên suốt hàng triệu năm. Dưới tác động của nước mưa, nước ngầm và dòng chảy, các khoáng chất dễ hòa tan trong đá vôi dần bị cuốn trôi, để lại những bề mặt bị ăn mòn với hình dạng kỳ lạ. Quá trình phong hóa, hòa tan và xâm thực liên tục đã biến những khối đá tưởng chừng vô tri thành các tác phẩm nghệ thuật thiên nhiên độc nhất vô nhị.

Theo thông tin trên biển chỉ dẫn tại vườn đá Hoàng Tung, điều làm nên giá trị đặc biệt của vườn đá không chỉ nằm ở cảnh quan mà còn ở ý nghĩa khoa học rất lớn. Nơi đây phản ánh một giai đoạn quan trọng trong lịch sử phát triển địa chất của khu vực. Khoảng 250 triệu năm trước, trong kỷ Trias, quá trình tách giãn lục địa đã hình thành một rift nội lục – dạng biển hẹp kéo dài tương tự như Biển Đỏ ngày nay. Sự kiện này làm xuất hiện nhiều núi lửa ngầm dưới đáy biển cùng quá trình lắng đọng các lớp trầm tích, tạo nên hệ đá lục nguyên – núi lửa phủ lên trên nền đá vôi cổ. Chính những lớp đá này đã trở thành bằng chứng quan trọng để các nhà khoa học khẳng định sự tồn tại của rift nội lục trong lịch sử phát triển của vùng đất Cao Bằng.

Sau đó, trải qua hàng triệu năm vận động của vỏ Trái đất, đặc biệt khoảng 5 triệu năm trước, các quá trình phong hóa, hòa tan, rửa lũa, bóc mòn và xâm thực tiếp tục diễn ra mạnh mẽ. Nước mưa ngấm qua các khe nứt trong đá vôi bị dập vỡ, hòa tan dần vật chất rồi cuốn đi, bóc tách lớp đá phủ phía trên, để lộ ra những cột đá, mũi đá và hình thái karst đặc sắc như ngày nay.

Có thể nói, mỗi khối đá ở Hoàng Tung giống như một trang sách địa chất giúp các nhà khoa học đọc lại lịch sử hàng trăm triệu năm của Trái đất. Đây cũng là lý do Vườn đá trở thành một điểm di sản có giá trị trong vùng Công viên địa chất Non nước Cao Bằng.

Đỉnh các phiến đá phủ màu nâu đỏ đặc trưng, tạo nên sự tương phản ấn tượng với nền đá vôi xám làm nổi bật giá trị địa chất và vẻ đẹp riêng có của Vườn đá Hoàng Tung.

Di sản quý vẫn đang chờ được đánh thức

Không cần những công trình nhân tạo cầu kỳ, Vườn đá vẫn đủ sức níu chân du khách bằng vẻ đẹp nguyên sơ. Đến đây, mỗi người đều có thể thỏa sức quan sát, tưởng tượng và khám phá. Có người thích tìm kiếm hình ảnh các loài động vật ẩn hiện trong từng khối đá. Có người say mê chụp ảnh trước những cột đá kỳ vĩ như những tác phẩm điêu khắc của tạo hóa. Với những người yêu địa chất, đây là một lớp học ngoài trời sinh động về quá trình hình thành karst, về lịch sử kiến tạo của vùng Đông Bắc Việt Nam.

Không gian yên bình giữa thiên nhiên cũng mang lại cảm giác thư thái hiếm có. Đứng giữa những khối đá sừng sững, lặng ngắm dấu tích của hàng triệu năm kiến tạo địa chất, con người càng cảm nhận rõ sự nhỏ bé của mình trước thời gian và sức mạnh của thiên nhiên.

Nếu được kết nối với các tuyến tham quan trong Công viên địa chất Non nước Cao Bằng, Vườn đá Hoàng Tung hoàn toàn có thể trở thành điểm dừng chân hấp dẫn dành cho du khách yêu thiên nhiên, nghiên cứu địa chất, học sinh, sinh viên và những người đam mê khám phá. Bởi Vườn đá Hoàng Tung nằm trong không gian tập trung nhiều di sản lịch sử, văn hóa có giá trị của địa phương. Từ đây, du khách có thể tiếp nối hành trình về Di tích lịch sử Nặm Lìn – Nơi thành lập Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên của tỉnh, một “địa chỉ đỏ” ghi dấu bước ngoặt của phong trào cách mạng Cao Bằng. Cách đó không xa còn có di tích Đền Vua Lê, chùa Đà Quận cùng hệ thống hang động và các di tích lịch sử, khảo cổ, tạo nên một quần thể điểm đến đa dạng, nơi những lớp trầm tích địa chất hàng trăm triệu năm hòa quyện với những giá trị văn hóa, tâm linh và lịch sử cách mạng.

Nếu được đầu tư đồng bộ về hạ tầng khu vực này hoàn toàn có thể hình thành một tuyến du lịch đặc sắc khám phá miền di sản, đưa du khách đi từ những chứng tích của lịch sử hình thành Trái đất, đến các dấu son của lịch sử dựng nước, giữ nước và truyền thống cách mạng của Cao Bằng. Trên một hành trình không quá dài, du khách vừa được chiêm ngưỡng những tuyệt tác mà thiên nhiên kiến tạo qua hàng trăm triệu năm, vừa được lắng nghe những câu chuyện lịch sử hào hùng, cảm nhận chiều sâu văn hóa và đời sống tâm linh của vùng đất giàu truyền thống. Sự kết nối ấy không chỉ làm phong phú thêm trải nghiệm của du khách mà còn góp phần phát huy hiệu quả các giá trị di sản theo hướng bền vững, biến Vườn đá Hoàng Tung từ một điểm đến còn ít người biết đến trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi sản phẩm du lịch đặc trưng của Công viên địa chất Non nước Cao Bằng.

Nhiều khu vực của Vườn đá Hoàng Tung hiện bị cây bụi, cỏ dại phát triển um tùm che phủ các phiến đá, làm hạn chế khả năng quan sát và phát huy giá trị cảnh quan.

Tuy nhiên, dù sở hữu cảnh quan độc đáo và giá trị khoa học lớn, Vườn đá Hoàng Tung hiện vẫn chưa được đầu tư tương xứng. Chưa có nhiều hạ tầng phục vụ khách tham quan, như: bãi đỗ xe; đường dạo; biển chỉ dẫn; điểm ngắm cảnh; hệ thống thuyết minh giới thiệu về quá trình hình thành và ý nghĩa địa chất của từng khu vực; công tác quảng bá cũng còn hạn chế… nên ngoài người dân địa phương và một số đoàn nghiên cứu, rất ít du khách biết đến sự tồn tại của khu vườn điêu khắc kỳ vĩ này.

Trong khi đó, xu hướng du lịch hiện nay không chỉ hướng tới ngắm cảnh mà còn chú trọng trải nghiệm, khám phá và tìm hiểu các giá trị di sản. Những điểm đến mang đậm dấu ấn địa chất như Vườn đá Hoàng Tung hoàn toàn phù hợp với loại hình du lịch giáo dục, du lịch sinh thái và du lịch trải nghiệm đang được nhiều du khách yêu thích.

Việc đầu tư hạ tầng ở mức hợp lý, xây dựng các tuyến tham quan, lắp đặt hệ thống biển giới thiệu khoa học, tăng cường truyền thông và kết nối với các điểm đến khác trong Công viên địa chất Non nước Cao Bằng sẽ góp phần đưa Vườn đá trở thành một sản phẩm du lịch đặc sắc, đồng thời, nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của di sản địa chất.

Bảo tồn và phát huy giá trị Vườn đá Hoàng Tung không chỉ nhằm thu hút khách tham quan mà còn là cách gìn giữ một bảo tàng thiên nhiên vô giá được kiến tạo qua hàng trăm triệu năm. Để mỗi du khách khi đặt chân đến nơi đây đều có cơ hội chiêm ngưỡng vẻ đẹp kỳ vĩ của thiên nhiên, lắng nghe câu chuyện về lịch sử Trái đất được ghi dấu trên từng vách đá và thêm trân trọng những giá trị độc đáo mà vùng Công viên địa chất Non nước Cao Bằng.