Đánh thức di sản chợ nổi Cái Răng

Nhiều năm nay, đến Cần Thơ, một trong những điều mà nhiều du khách háo hức là tới thăm chợ nổi Cái Răng. Nhưng thực tế, thường thì không được như kỳ vọng. Nếu dậy sớm, lên tàu ra chợ nổi, chỉ chứng kiến một số ghe thuyền bán buôn trong không khí khá đìu hiu. Nếu dậy trễ, chợ nổi có thể chỉ còn là một khúc sông vắng lặng.

Một góc chợ nổi Cái Răng. (Ảnh: phetravel.com)

Chợ nổi Cái Răng có từ hơn 120 năm trước, nằm trên trục đường thủy sông Cần Thơ – kênh Xáng Xà No, thuận lợi giao thương với các địa phương miền Tây. Chợ cách cầu Cái Răng khoảng 400m, vùng hoạt động có chiều rộng 100 – 120m, chiều dài 1,3 – 1,5km. Trong nhiều thập kỷ, đây là nơi tập trung ghe, thuyền mua bán nông sản, hàng hóa, giữ vai trò quan trọng trong đời sống cư dân địa phương. Năm 2016, chợ nổi Cái Răng được công nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Tuy nhiên, hoạt động của chợ nổi từ nhiều năm qua không còn nhộn nhịp. Năm 2016, Cần Thơ từng phê duyệt đề án bảo tồn và phát triển chợ nổi Cái Răng, đầu tư 63 tỷ đồng vào các hạng mục tàu thu gom rác, di dời bè nổi, hỗ trợ vốn cho các hộ phát triển sản phẩm du lịch, tổ chức thuyền bán quà lưu niệm, trái cây, ẩm thực trên sông… Sau đó, Cần Thơ đầu tư thêm 35 tỷ đồng xây cầu tàu, điểm dừng chân, bãi xe, bến hàng hóa tại khu vực.

Thế nhưng, hoạt động giao thương vẫn giảm, nhiều tiểu thương rời đi. Du lịch tại chợ nổi bị đánh giá còn thiếu tổ chức bài bản, sản phẩm đơn điệu; chưa khai thác hết danh tiếng, giá trị văn hóa; chưa có trải nghiệm đặc trưng.

Một lần nữa, hiện nay Cần Thơ tiếp tục lập đề án bảo tồn bản sắc văn hóa thương hồ, phân vùng hoạt động mặt nước, phát triển du lịch tại chợ nổi Cái Răng. Đề án hướng đến bảo tồn tập quán buôn bán trên sông, đời sống thương hồ và hình ảnh chợ nổi như một “di sản sống” của miền Tây; hình thành điểm đến du lịch đặc thù, tạo thêm sinh kế cho tiểu thương, người dân và các dịch vụ liên quan.

Phạm vi đề án gồm toàn bộ hiện trạng chợ nổi, cảnh quan hai bên bờ sông, 7 cây cầu trong khu vực. Không gian mặt nước sẽ được chia thành các phân khu chức năng như vùng lõi bảo tồn dành cho ghe thương hồ trọng tải lớn neo đậu, giao thương; vùng đệm dịch vụ du lịch với các tàu khách, cụm tiện ích nổi, điểm dừng chân phục vụ ẩm thực, ngắm cảnh, trải nghiệm văn hóa sông nước… Ban xây dựng đề án được cho là cũng nghiên cứu một số mô hình trong và ngoài nước như phố cổ Hội An, chợ nổi

Damnoen Saduak ở Thái Lan, khu phố Notting Hill ở Anh để tham khảo cách bảo tồn, tổ chức không gian, khai thác du lịch. Thời gian xây dựng đề án trong khoảng 3 năm, kinh phí gần 30 tỷ đồng.

Theo số liệu từ Sở VH,TT&DL Cần Thơ, 6 tháng đầu năm, TP đã đón hơn 7,5 triệu lượt khách, tổng thu từ du lịch đạt khoảng 6.600 tỷ đồng. Nếu chợ nổi Cái Răng phát huy được tiềm năng, giá trị; thì du khách và doanh thu có thể đã không dừng ở những con số trên. Việc đánh thức di sản chợ nổi Cần Thơ vì vậy là rất cần thiết, nhưng rút kinh nghiệm từ những đề án trước; cần rất kỹ lưỡng trong khảo sát thu thập ý kiến người dân, du khách, DN, chuyên gia, nhà nghiên cứu, cơ quan báo chí truyền thông và chính quyền địa phương; để nếu thực hiện, đề án mới phải có hiệu quả thiết thực cả về văn hóa và kinh tế, tạo sinh kế cho người dân, cho du khách những trải nghiệm ấn tượng, góp phần vào sự phát triển của địa phương.