Vỡ hồ băng Himalaya, lũ quét cuồn cuộn đổ xuống Bhutan, 10.000 người Ấn Độ sơ tán

Hồ băng Shintaphu trên dãy Himalaya bị vỡ, gây lũ quét nghiêm trọng tại Bhutan, cuốn trôi nhiều công trình và buộc hơn 10.000 người ở Ấn Độ sơ tán.

Truyền thông địa phương đưa tin hôm 30/10, hồ băng Shintaphu bị vỡ bờ, gây lũ quét cuốn trôi nhiều công trình hạ tầng. Chưa ghi nhận trường hợp tử vong hay bị thương nào trong sự cố.

Gasa Tshachu là điểm du lịch nổi tiếng ở miền Bắc Bhutan, quốc gia nằm giữa Ấn Độ và Trung Quốc. Theo BBS, mức độ thiệt hại do trận lũ quét xảy ra vào đêm muộn chưa thể xác định do trời tối và dòng nước chảy xiết. Hai cây cầu Bailey – loại cầu được lắp ghép từ các cấu kiện đúc sẵn, có thể vận chuyển và lắp đặt nhanh chóng – được cho là đã bị nước lũ cuốn trôi.

Đây không phải lần đầu khu vực Gasa Tshachu hứng chịu lũ quét. Năm 2021, sông Mochhu từng đổi dòng, khiến nước lũ tràn qua và tàn phá khu vực này. Theo báo Kuensel, một đoạn đường dẫn đến làng Laya, nơi có suối nước nóng Gasa Tshachu, bị cuốn trôi, khiến tuyến đường không thể lưu thông.

Người dân và du khách trong khu vực đã được sơ tán trước khi lũ tràn tới, Kuensel cho biết.

Tại nước láng giềng Nepal, một khu vực địa hình đồi núi tương tự, cách Bhutan khoảng 600 km về phía Tây, trận lũ quét xảy ra hồi tháng 8 dọc biên giới với Trung Quốc khiến hơn 1.500 người thiệt mạng và hơn 5.000 người mất tích.

Cảnh báo 17 hồ băng nguy hiểm

Theo NDTV, Bhutan hiện có 567 hồ băng, trong đó 17 hồ được xếp vào nhóm có nguy cơ cao gây lũ quét do vỡ hồ. Trận lũ vừa xảy ra tại hồ băng Shintaphu hôm 29/10, cuốn trôi nhiều công trình tại khu suối nước nóng Gasa Tshachu, đã làm dấy lên lo ngại về mối đe dọa ngày càng lớn từ các hồ băng trên dãy Himalaya. Dù chưa ghi nhận thương vong, sự cố cũng khiến một số khu vực tại Ấn Độ phải phát cảnh báo lũ quét.

Lũ quét cuốn trôi nhiều công trình ở Bhutan.

Hồ băng hình thành khi các sông băng tan chảy, để lại những vùng trũng tích tụ nước. Chúng thường được ngăn cách với bên ngoài bằng các đập tự nhiên cấu tạo từ đá, đất và trầm tích băng hà. Tuy nhiên, những cấu trúc này có thể mất ổn định do mưa lớn, sạt lở, tuyết lở hoặc băng tan nhanh. Khi vỡ, lượng nước khổng lồ cùng đất đá tràn xuống hạ lưu, tạo thành lũ quét có sức tàn phá lớn, được Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) ví như “sóng thần trên trời”.

Trong số các hồ đáng lo ngại nhất tại Bhutan có Thorthormi và Raphstreng, thuộc khu vực Lunana. Một nghiên cứu công bố năm 2023 mô phỏng các kịch bản vỡ hồ tại khu vực này, với lượng nước lũ có thể dao động từ 600.000 đến 300 triệu m, đe dọa hơn 16.000 người cùng cơ sở hạ tầng trong phạm vi 150 km về phía hạ lưu. Đây là các kịch bản đánh giá rủi ro, không phải dự báo chắc chắn hồ sẽ vỡ.

Nguy cơ từ các hồ băng. (Minh hoạ: AI)

Bhutan từng hứng chịu thảm họa tương tự vào ngày 6/10/1994, khi đập tự nhiên tại hồ Lugge Tsho bị vỡ một phần, khiến khoảng 21 người thiệt mạng, nhiều nhà cửa, đất nông nghiệp và công trình bị phá hủy. Các nhà khoa học ghi nhận ít nhất 18 trận lũ do vỡ hồ băng tại nước này kể từ thập niên 1950.

Biến đổi khí hậu đang làm gia tăng nguy cơ khi nhiệt độ tăng khiến sông băng thu hẹp, hồ băng mở rộng và sườn núi mất ổn định. Bhutan đang tăng cường giám sát bằng vệ tinh, khảo sát thực địa và hệ thống cảnh báo sớm. Tuy nhiên, việc dự báo chính xác thời điểm hồ vỡ và kịp thời cảnh báo cộng đồng ở hạ lưu vẫn là thách thức lớn.