Vì sao ông Zelensky chấp nhận rủi ro, công khai phản ứng lại ông Trump?

Theo giới chức Ukraine, việc giữ im lặng lúc này rủi ro hơn nhiều so với việc lên tiếng, trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump đang đi xa hơn bao giờ hết trong việc ưu tiên lợi ích của Nga.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky (trái) và Tổng thống Mỹ Donald Trump trong một cuộc gặp năm 2024 (Ảnh: Reuters).

Tổng thống Mỹ Donald Trump gần đây liên tục gia tăng sức ép đối với Ukraine. Kiev đã rơi vào tình thế này trước đây, song lần này, Kiev gặp khó khăn hơn khi Washington có xu hướng ưu tiên lợi ích của Nga nhiều hơn.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã chọn một chiến thuật khác: công khai phản ứng. Một quan chức cấp cao của Ukraine ví hành động này như cơ hội cuối cùng để phát đi cảnh báo khi một “trận sóng thần” đang tới gần.

Ngay cả trước khi xảy ra căng thẳng mới nhất với ông Trump, tình hình đối với Ukraine đã vô cùng khó khăn. Chiến dịch không kích của Nga đã phá hủy nghiêm trọng hạ tầng năng lượng và nền kinh tế của Ukraine. Hệ thống phòng không của Ukraine đã cạn kiệt khi mùa đông khắc nghiệt đang đến gần.

Trong khi đó, mới đây, ông Trump công bố thỏa thuận cho phép Nga xuất khẩu hàng triệu tấn dầu diesel vào Mỹ và thị trường thế giới, dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với Nga và gây áp lực buộc Ukraine dừng các cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu Nga.

Chưa dừng lại, Lầu Năm Góc bị cáo buộc đã hạn chế Ukraine sử dụng hệ thống liên lạc vệ tinh Starlink, ngừng chia sẻ thông tin tình báo quân sự và hoãn giao tên lửa Patriot. Giới chức Mỹ phủ nhận các cáo buộc này, song Ukraine cho biết, họ đã không nhận được cảnh báo sớm về một số cuộc tấn công gần đây của Nga.

Căng thẳng leo thang lên một nấc mới khi ông Trump cho rằng “Nga đã cư xử ổn ở Ukraine và họ chưa làm gì nhiều”.

Các nhà lãnh đạo Ukraine cho rằng ông Trump đang đặt lợi ích của Nga lên trên an ninh của Ukraine và Ukraine không còn cách nào khác là “phản pháo”, ngay cả khi đối mặt với những nguy cơ đi kèm.

“Ông Trump đang công khai ép chúng tôi phải hàng phục. Đó chính là thực trạng lúc này”, Mykhailo Samus, một chuyên gia an ninh và quân sự Ukraine, nhận định.

Trước đây, Kiev cố giữ tông giọng ngoại giao bất chấp sức ép từ Washington. Ví dụ, sau cuộc tranh cãi nảy lửa tại Phòng Bầu dục vào tháng 2/2025 giữa hai Tổng thống, Kiev đã nhanh chóng cảm ơn và ca ngợi sự hỗ trợ của Mỹ. Ukraine tiếp tục nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì mối quan hệ đối tác với Mỹ khi ông Trump tìm cách kết thúc cuộc xung đột. Trong vòng một tháng, Kiev đã đề xuất một lệnh ngừng bắn ngay lập tức, vô điều kiện, mặc dù Nga không chấp nhận.

Khi đó cũng như bây giờ, Ukraine hy vọng tránh được việc Mỹ cắt giảm nguồn hỗ trợ quân sự và tình báo quan trọng. Kiev có thể sẽ hướng tới việc hạ nhiệt căng thẳng, sau khi đã phát đi thông điệp cứng rắn về những động thái của chính quyền Tổng thống Trump.

Sau khi trao đổi với Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đầu tuần này, ông Zelensky đã viết trên mạng xã hội: “Cảm ơn tất cả mọi người ở Mỹ đã hỗ trợ các cách tiếp cận công bằng”. Tuy nhiên, ông không nhắc tới ông Trump.

Vitaly Portnikov, một nhà bình luận chính trị tại Ukraine, nhận định những động thái của ông Trump đã đẩy ông Zelensky vào một tình thế bất đắc dĩ. Dù có những lúc công kích tính cách của ông Trump, nhưng ông Zelensky đã chọn cách nhấn mạnh vào thực địa, công khai thừa nhận những khó khăn mà Ukraine phải đối mặt do các hạn chế từ Mỹ.

Ông Zelensky đã nhắc lại những vấn đề đó trong cuộc gọi video với một nhóm nghị sĩ lưỡng đảng Mỹ hồi đầu tuần, với hy vọng áp lực chính trị nội địa sẽ ngăn ông Trump đi xa hơn.

Ông Portnikov coi cuộc đối thoại của ông Zelensky với ông Rubio là một tín hiệu tốt.

“Nếu Tổng thống Ukraine đưa ra những tuyên bố cứng rắn hướng tới Mỹ, trong khi Ngoại trưởng Mỹ vẫn dành thời gian nói chuyện với ông trong chuyến công du châu Á, điều đó cho thấy chính quyền ông Trump chưa sẵn sàng để quan hệ Mỹ – Ukraine đổ vỡ”, ông Portnikov nhận định.