Đưa “át chủ bài” lên ghế nóng tổng tư lệnh, ông Zelensky kỳ vọng điều gì?

Giới quan sát cho rằng, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky muốn tạo ra sự thay đổi rõ rệt trong quân đội khi bổ nhiệm một nhân vật giàu kinh nghiệm thành tổng tư lệnh.

Tân Tổng tư lệnh quân đội Ukraine Mykhailo Drapatyi (Ảnh: Reuters).

Khi một loạt cuộc tấn công của Nga nhằm vào các thao trường huấn luyện năm ngoái khiến 12 binh sĩ Ukraine thiệt mạng, vị tướng chỉ huy đã làm một điều hiếm thấy: nhận trách nhiệm và từ chức.

Khi đó, thiếu tướng Mykhailo Drapatyi thừa nhận những nỗ lực của ông nhằm thay đổi cách vận hành của quân đội Ukraine đã không mang lại kết quả. Ông từng tìm cách hạn chế các cuộc huấn luyện ngoài trời tại thao trường, vốn khiến binh sĩ đối mặt với rủi ro trước hỏa lực của Nga một cách không cần thiết.

“Trách nhiệm trước hết thuộc về các chỉ huy. Nếu những thảm kịch vẫn tiếp diễn, điều đó có nghĩa là những nỗ lực của tôi là chưa đủ”, ông thừa nhận.

Ông Drapatyi đã từ chức Tư lệnh Lục quân, nhưng việc sẵn sàng đứng ra nhận trách nhiệm đã giúp ông giành được sự tôn trọng của nhiều binh sĩ ở tuyến đầu. Bài đăng của ông cũng làm dấy lên cuộc tranh luận về việc cải tổ quân đội Ukraine, lực lượng mà nhiều người cho rằng đang trong cơ cấu chỉ huy tập trung, chưa đủ tính chủ động và đôi khi khiến sinh mạng binh sĩ bị đánh đổi một cách không cần thiết.

Sau đó, ông Drapatyi, 43 tuổi, đã trở thành Tư lệnh các lực lượng liên quân của Ukraine. Đến ngày 22/7, Tổng thống Volodymyr Zelensky bổ nhiệm ông làm Tổng tư lệnh quân đội Ukraine.

Khác biệt với người tiền nhiệm

Ông Drapatyi thay thế Đại tướng 4 sao Oleksandr Syrskyi, 60 tuổi, người từng ngăn chặn hàng chục nghìn binh sĩ Nga tiến vào Kiev đầu năm 2022. Vài tháng sau, ông Syrskyi tiếp tục đẩy lùi lực lượng Nga tại tỉnh Kharkov ở Đông Bắc Ukraine bằng các chiến thuật cơ động. Hai năm sau, ông còn phát động chiến dịch bất ngờ đưa binh sĩ Ukraine tiến vào tỉnh Kursk của Nga.

Theo giới quan sát, ông Syrskyi trưởng thành từ tư duy quân sự thời Liên Xô. Binh sĩ kính trọng nhưng cũng e ngại ông Syrskyi vì cho rằng ông là người dường như ưu tiên mục tiêu khác cao hơn thiệt hại về nhân lực.

Nhiều người trong quân đội Ukraine đã hoan nghênh việc ông Drapatyi được bổ nhiệm. “Ông ấy nhận được sự tin tưởng rất lớn. Những người từng sát cánh chiến đấu đều nói ông ấy quan tâm đến binh sĩ và biết chấp nhận rủi ro một cách hợp lý”, Trung tướng Ihor Romanenko, cựu Phó Tổng tham mưu trưởng quân đội Ukraine, nói với Al Jazeera.

Ông Drapatyi được xem là một trong những quan chức cấp cao đầu tiên của Ukraine ưu tiên học thuyết tác chiến phương Tây, vốn khác với kiểu Liên Xô. Chiến thuật kiểu Liên Xô thường tập trung vào việc huy động số lượng lớn binh sĩ để tạo đột phá quy mô lớn. Nó đã hiệu quả trong quá khứ nhưng không còn khả thi trong thời đại UAV xuất hiện khắp chiến trường như hiện nay.

Tuy nhiên, theo ông Romanenko, việc bổ nhiệm ông Drapatyi có thể là chưa đủ để xoa dịu được thách thức mà Ukraine phải đối mặt. Điều này bắt nguồn từ những khác biệt trong quan điểm giữa Bộ Tổng tham mưu quân đội với Bộ Quốc phòng. Chính “sóng ngầm” này đã gây ra bất đồng giữa ông Syrskyi và cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov, người đã bị ông Zelensky cách chức vào tuần trước và gây ra phản ứng trái chiều trong dư luận Ukraine.

Ông Drapatyi có thể giúp thay đổi cục diện chiến sự?

Điện Kremlin tuyên bố không quá quan tâm đến việc ông Drapatyi được bổ nhiệm. “Tôi không nghĩ điều này sẽ dẫn tới bất kỳ thay đổi nào trên tiền tuyến”, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov nói hôm 23/7, đồng thời khẳng định các “thành công” của Nga sẽ tiếp tục xảy ra.

Nhiều nhà quan sát cho rằng những thay đổi trên chiến trường có thể sẽ sớm xuất hiện, nếu chưa thể diễn ra ngay lập tức.

Theo Nikolay Mitrokhin, nhà nghiên cứu thuộc Đại học Bremen (Đức) và chuyên gia về chiến sự Nga – Ukraine, cục diện sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố như chiến dịch huy động quân của Ukraine (đến nay bị đánh giá là chưa hiệu quả), các bước đột phá về công nghệ cũng như các quyết định của Nga.

Theo các chuyên gia, trong thời gian tới ông Drapatyi có thể sẽ tìm cách thay đổi cơ chế chỉ huy và chiến thuật có từ thời Liên Xô của Ukraine.

“Đây là một chỉ huy thực sự hiểu chiến trường, đánh giá tình hình một cách tỉnh táo, đưa ra quyết định nhanh chóng và luôn coi trọng việc bảo vệ sinh mạng binh sĩ”, ông Kyrylo Budanov, Chánh văn phòng của Tổng thống Zelensky nhận định.

Bước sang năm thứ 5 của cuộc chiến, thách thức lớn của Kiev là mở rộng việc ứng dụng công nghệ trên chiến trường nhằm đối phó với chiến thuật của Nga trong cuộc chiến tiêu hao kéo dài trên tiền tuyến trải rộng tới xấp xỉ 1.000km.

Một trong những nhiệm vụ của ông Drapatyi là đẩy nhanh việc tích hợp các công nghệ hiện đại như phương tiện mặt đất không người lái (UGV) và UAV vào tác chiến, qua đó giảm sự phụ thuộc vào nguồn binh sĩ xung kích ngày càng khan hiếm.

Trong bối cảnh Nga tiếp tục gây sức ép trên nhiều hướng, các chỉ huy Ukraine phàn nàn rằng họ ngày càng bị ảnh hưởng bởi thủ tục hành chính và gặp khó khăn trong việc triển khai mệnh lệnh một cách hiệu quả. Họ tin ông Drapatyi là người có thể đảo ngược tình trạng này.

Theo người phát ngôn của Lực lượng liên quân Ukraine, Viktor Trehubov, ông Drapatyi sẽ phải nới lỏng mô hình chỉ huy từ trên xuống, xây dựng sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa các chỉ huy cấp cao và xóa bỏ cách ra quyết định theo hệ thống phân cấp khép kín.

“Đó là kiểu hệ thống mà một quyết định phải mất hàng tháng mới đi hết chuỗi chỉ huy và liên tục bị đình trệ bởi giấy tờ”, ông Trehubov nhận định.

Theo tướng nghỉ hưu Ihor Romanenko, điều mà ông Drapatyi phải làm sẽ là thúc đẩy các lãnh đạo quân đội xích lại gần các cơ quan dân sự, đặc biệt là Bộ Quốc phòng, nơi phụ trách mua sắm các loại vũ khí mà quân đội đang rất cần.

“Nếu hệ thống này không thay đổi thì những vấn đề cũ vẫn sẽ tồn tại. Vấn đề không nằm ở chỗ ai là người chỉ huy quân đội, mà là phải cải tổ toàn diện cả hệ thống”, ông nói.

Đây cũng là điều mà ông Zelensky kỳ vọng. Ông Zelensky cho biết việc kiện toàn bộ máy chỉ huy quân sự mới của Ukraine hiện đã hoàn tất và nhiệm vụ đầu tiên của họ là phải cải tổ quân đội. Theo ông, ban lãnh đạo mới đang chuẩn bị một chương trình hiện đại hóa lực lượng Ukraine, quá trình này phải được triển khai đồng bộ và không được làm suy giảm áp lực lên đối phương.

Theo