Nỗ lực hạ nhiệt căng thẳng của Ukraine trước khi trả huân chương cho Ba Lan

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tiết lộ rằng trước khi gửi trả Huân chương Đại bàng Trắng qua đường bưu điện tới Văn phòng Tổng thống Ba Lan, Kiev đã nỗ lực hạ nhiệt căng thẳng nhưng bất thành.

Tổng thống Volodymyr Zelensky (Ảnh: Reuters).

Trả lời truyền thông Ukraine, ông Zelensky thừa nhận các quan chức nước này đã nhiều lần cố gắng giải quyết tranh cãi và giải thích lập trường của Kiev với phía Ba Lan.

Ông Zelensky cho biết ngay sau khi Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki tuyên bố ý định tước huân chương Đại bàng Trắng, nhóm của ông đã lập tức tiến hành các cuộc tiếp xúc để giải thích quan điểm của Ukraine, nhưng điều đó không làm thay đổi lập trường của ông Nawrocki.

“Tôi có Chánh Văn phòng Tổng thống, Phó Chánh Văn phòng thứ nhất, Budanov và Kyslytsya nói rằng họ muốn sang Ba Lan giải quyết vấn đề với phía Ba Lan. Tôi nói với họ rằng, theo tôi, các anh sẽ không giải quyết được đâu, bởi tôi cho rằng đây hoàn toàn là một quá trình liên quan tới cuộc bầu cử (ở Ba Lan)”, ông Zelensky kể lại, ám chỉ động thái của ông Nawrocki có mục tiêu chính trị.

Ông Zelensky cho biết các cộng sự vẫn sang Ba Lan, gặp gỡ tất cả các bên, từ Văn phòng Tổng thống, nhóm của Thủ tướng cho tới nhóm của Chủ tịch Quốc hội và “đã cố gắng làm mọi thứ có thể”, nhưng cuối cùng trở về với nhận định rằng phía Ba Lan vẫn sẽ tước huân chương.

“Tôi đã đề nghị Tổng thống Ba Lan gặp mặt. Tôi nói rằng hãy tổ chức một cuộc họp báo chung. Sau đó Tổng thống Ba Lan lại tiến thêm một bước nữa, nói rằng Ukraine không có chỗ trong châu Âu vì điều đó gây bất lợi cho nông dân Ba Lan. Ông ấy nói như vậy để sau đó gây áp lực lên ông Tusk nhằm ngăn chặn việc mở cụm đàm phán gia nhập Liên minh châu Âu của Ukraine. Những việc này đều có liên hệ với nhau”, ông Zelensky nêu nghi ngờ, đề cập tới Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk.

Hai ông Tusk và Nawrocki là đối thủ chính trị của nhau. Ông Tusk là lãnh đạo liên minh cầm quyền trung dung, thân Liên minh châu Âu. Ông Nawrocki được đảng đối lập bảo thủ Luật pháp và Công lý (PiS) ủng hộ trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2025. Hai ông có khác biệt trong quan điểm về nhiều vấn đề, từ quan hệ với Liên minh châu Âu, cải cách tư pháp cho đến chính sách đối với Ukraine trong bối cảnh cuộc bầu cử ở Ba Lan dự kiến diễn ra vào năm tới.

Ông Zelensky nhắc lại rằng dưới thời cựu Tổng thống Andrzej Duda, quan hệ hợp tác giữa Ukraine và Ba Lan rất tốt đẹp. Hai nhà lãnh đạo khi đó có “mối quan hệ đặc biệt” khi Ba Lan dành sự hỗ trợ rất lớn cho Ukraine. “Nhưng chúng tôi sống từ cuộc tấn công này đến cuộc tấn công khác. Chúng tôi không sống từ lời cảm ơn này đến lời cảm ơn khác”, ông nói, ám chỉ những chỉ trích cho rằng Ukraine không bày tỏ đủ sự biết ơn đối với sự hỗ trợ của Ba Lan.

Tối 19/6, ông Nawrocki quyết định thu lại Huân chương Đại bàng Trắng cao quý nhất của Ba Lan từ ông Zelensky, sau khi Ukraine đặt tên một đơn vị quân đội theo những người được gọi là “Anh hùng của Quân đội khởi nghĩa Ukraine” (UPA).

UPA là đơn vị gây tranh cãi trong lịch sử 2 nước vì bị cáo buộc đứng sau cuộc diệt chủng vào thời kỳ Thế chiến II khiến 100.000 người Ba Lan thiệt mạng. Hàng nghìn người Ukraine cũng thiệt mạng trong các cuộc tấn công trả đũa sau đó. Ba Lan đã nhiều lần cảnh báo Kiev thu hồi lại quyết định này, trong khi Ukraine coi UPA là lực lượng đã chiến đấu vì nền độc lập của nước này. Ukraine cũng khẳng định không có ý xúc phạm phía Ba Lan.

Sau động thái của Warsaw, một số quan chức đương nhiệm và cựu quan chức Ukraine tuyên bố sẽ trả lại các huân chương của Ba Lan mà họ từng được trao. Ngày 20/6, ông Zelensky cho biết ông đã gửi trả huân chương cho Tổng thống Nawrocki qua đường bưu điện, động thái khiến căng thẳng giữa Ukraine và đồng minh thân thiết tiếp tục nóng lên.