Vì sao người Pháp thích ăn phô mai nặng mùi?

Mùi của phô mai Epoisses, Roquefort, Maroilles hay Camembert của Pháp có thể khiến nhiều du khách rùng mình, thế nhưng với người bản địa lại là món ngon khó cưỡng.

Người Pháp và phô mai từ lâu được coi là cặp bài trùng không thể tách rời trong văn hóa ẩm thực thế giới. Nếu người Italy tự hào với những sợi mì ống dẻo dai, người Nhật nâng niu từng miếng cá sống tươi rói, thì người Pháp lại dành tình yêu mãnh liệt cho những khối phô mai có mùi hương “thách thức”.

Đối với du khách, mùi của phô mai Epoisses hay Roquefort có thể giống như bài kiểm tra lòng dũng cảm, nhưng với người bản xứ, đó chính là hương vị của quê hương, mùi của sự tinh tế.

Người Pháp thích ăn phô mai nặng mùi, vì sao?

Sự yêu thích này không đơn thuần là một thói quen ăn uống mà là một triết lý sống. Tại Pháp, có hơn 1.200 loại phô mai khác nhau, và những loại “nặng đô” nhất thường là những loại được trân trọng nhất. Điều này đã tạo nên sự gắn kết kỳ lạ giữa khứu giác và vị giác của họ.

Ở Pháp có hàng nghìn loại phô mai. Những loại càng nặng mùi, càng được coi là đặc sản thơm ngon. (Ảnh: Taste of France)

Thổ nhưỡng đặc trưng

Lý do đầu tiên nằm ở sự tôn thờ khái niệm “terroir” – thuật ngữ tiếng Pháp dùng để chỉ sự kết hợp giữa đất đai, khí hậu và kỹ thuật truyền thống của một vùng cụ thể. Phô mai nặng mùi thường là kết quả của quá trình lên men tự nhiên kéo dài, nơi các vi khuẩn có lợi tạo ra cấu trúc và hương vị.

Người Pháp tin rằng mùi hương càng mạnh, phô mai đó càng mang đậm dấu ấn của vùng đất nơi nó sinh ra. Những loại phô mai như Maroilles từ miền Bắc hay Camembert từ vùng Normandy mang đậm hương vị môi trường bản địa, không nơi nào tái tạo được.

Món phô mai Camembert trứ danh của vùng Normandy. (Ảnh: Insanely)

Quá trình làm sạch vỏ phô mai bằng nước muối, rượu hoặc bia trong quá trình ủ chính là tác nhân tạo nên mùi nồng đặc trưng. Đối với người Pháp, mùi hương đó là minh chứng cho việc phô mai vẫn còn “sống”, nó đang biến đổi và trưởng thành theo thời gian. Họ không ăn một sản phẩm công nghiệp vô hồn, họ đang thưởng thức một thực thể sống động đã hấp thụ tinh túy của địa phương tạo ra.

Sự đối nghịch giữa khứu giác và vị giác

Khoa học thực phẩm đã chỉ ra một hiện tượng thú vị gọi là “hương vị ngược” (backward smelling). Đây là chìa khóa lý giải tại sao người Pháp lại phát cuồng vì những món có mùi khó ngửi. Khi chúng ta đưa một miếng phô mai nặng mùi vào miệng, các hợp chất tạo mùi sẽ di chuyển từ khoang miệng lên phía sau mũi.

Tại đây, não bộ xử lý mùi hương theo một cách hoàn toàn khác so với khi chúng ta ngửi trực tiếp bằng mũi từ bên ngoài. Một miếng phô mai có thể tỏa ra mùi nồng hắc như tất cũ hay lưu huỳnh, nhưng khi chạm vào lưỡi, nó lại bùng nổ vị béo ngậy, ngọt thanh của sữa, và một chút mặn mòi tinh tế.

Sự tương phản giữa “mùi” và “vị” tạo ra một trải nghiệm ẩm thực đa giác quan. Người Pháp đã học cách vượt qua rào cản ban đầu của khứu giác để chạm tới phần thưởng xứng đáng bên trong. Sự phức tạp này kích thích não bộ, sự can đảm ban đầu được đền đáp bằng cảm giác thỏa mãn tột cùng.

Phô mai Roquefort nặng mùi, trông vẻ ngoài như mốc nhưng lại có hương vị hảo hạng. (Ảnh: Taste of France)

Biểu tượng của văn hóa

Trong xã hội Pháp, việc biết thưởng thức phô mai nặng mùi thường được xem là một dấu hiệu của sự trưởng thành và tinh tế trong khẩu vị. Trẻ em Pháp thường bắt đầu với những loại phô mai mềm, nhẹ nhưng khi lớn lên, khẩu vị của họ được “huấn luyện” để chấp nhận và yêu thích những hương vị mạnh hơn.

Nó giống như cách người ta học cách uống cà phê đen hay rượu vang chát; đó là một quá trình tích lũy. Thưởng thức một loại phô mai nặng mùi, chín muồi (được gọi là “affiné”) cho thấy người ăn có kiến thức và kinh nghiệm. Họ biết cách chọn thời điểm phô mai đạt đến độ ngon nhất, biết cách kết hợp nó với loại rượu vang phù hợp để làm dịu đi mùi nồng và tôn vinh vị béo.

Trong các bữa tiệc tối sang trọng, đĩa phô mai (le plateau de fromage) luôn là tâm điểm, và những loại có mùi mạnh nhất thường là chủ đề của những cuộc bàn luận sôi nổi. Nó không chỉ là ăn, mà là sự khẳng định bản sắc văn hóa và sự sành sỏi trong nghệ thuật hưởng thụ cuộc sống (art de vivre).

Tại Pháp, thưởng thức các loại phô mai nặng mùi như một cách đánh dấu sự trưởng thành. (Ảnh: ShutterStock)

Giá trị dinh dưỡng

Người Pháp có một cái nhìn rất cởi mở và khoa học về vi khuẩn. Trong khi nhiều nền văn hóa coi sự lên men mạnh và mùi nồng là dấu hiệu của thực phẩm hỏng, người Pháp lại coi đó là nguồn sống. Phô mai nặng mùi, đặc biệt là các loại phô mai từ sữa sống (lait cru), chứa một hệ vi sinh vật cực kỳ phong phú.

Những vi khuẩn này không chỉ tạo ra mùi hương mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ hệ tiêu hóa và tăng cường hệ miễn dịch. Thói quen ăn phô mai sau món chính và trước món tráng miệng cũng có mục đích sinh học.

Các enzym và vi khuẩn trong phô mai chín giúp phân giải các protein và chất béo từ bữa ăn chính, giúp quá trình tiêu hóa diễn ra nhẹ nhàng hơn. Mùi hương mạnh mẽ chính là chỉ dấu cho thấy mật độ hoạt động của các vi khuẩn này đang ở mức cao nhất. Do đó, yêu thích phô mai nặng mùi cũng đồng nghĩa với việc họ đang chọn lựa những gì tinh túy và bổ dưỡng nhất cho cơ thể theo cách tự nhiên nhất có thể.

Phô mai chứa hàm lượng dinh dưỡng cao, càng nặng mùi càng có hàm lượng vi sinh nhiều. (Ảnh: ShutterStock)

Bảo tồn bản sắc

Trong một thế giới mà thực phẩm ngày càng trở nên đồng nhất, vô trùng và thiếu cá tính, tình yêu của người Pháp dành cho phô mai nặng mùi còn là một hình thức “kháng chiến” âm thầm. Các loại phô mai công nghiệp thường được tiệt trùng, loại bỏ mọi mùi hương lạ để phục vụ số đông, nhưng đồng thời cũng làm mất đi linh hồn của sản phẩm.

Người Pháp kiên quyết bảo vệ những loại phô mai truyền thống, dù chúng có mùi “khó chịu” đến mức bị cấm mang lên phương tiện công cộng như tàu điện ngầm. Đối với họ, sự tồn tại của những loại phô mai nặng mùi là biểu tượng của quyền được khác biệt và quyền được giữ gìn truyền thống thủ công.

Mỗi khối phô mai thủ công là một câu chuyện về những người nông dân, những hầm ủ tối tăm và sự kiên nhẫn qua nhiều tháng ngày. Việc duy trì thói quen ăn phô mai nặng mùi chính là cách họ giữ cho di sản văn hóa của mình không bị hòa tan. Mùi hương đó, dù có thể nồng nặc, chính là mùi của tự do và sự kiêu hãnh dân tộc.

Người Pháp vẫn gìn giữ phô mai nặng mùi như nét đẹp trong văn hóa. (Ảnh: Connexion France)

Tóm lại, sự say mê của người Pháp với phô mai nặng mùi không phải là một sự kỳ quặc ngẫu nhiên. Nó là sự tổng hòa của niềm tự hào về thổ nhưỡng và một triết lý ẩm thực sâu sắc. Đằng sau lớp vỏ xù xì và mùi hương thách thức ấy là cả một bầu trời hương vị tinh tế, chờ đợi những ai đủ kiên nhẫn và đam mê để khám phá.

Nếu có dịp ngồi vào một bàn tiệc Pháp, du khách đừng vội từ chối một miếng phô mai nồng mùi; hãy thử nhắm mắt lại, thưởng thức nó cùng một mẩu bánh mì giòn và một ngụm rượu vang đỏ, rồi sẽ hiểu vì sao người Pháp lại tôn thờ phô mai nặng mùi đến thế.