Vì sao mâm cỗ Tết không thể thiếu gà luộc nguyên con?

Trên mâm cỗ cúng Tết của người Việt, con gà luộc là lễ vật gần như không thể thiếu, gửi gắm ước vọng bình an, may mắn; gà cúng luôn được luộc nguyên con.

Mỗi dịp Tết đến xuân về, trong không gian ấm áp của mỗi gia đình Việt, mâm cỗ cúng luôn được chuẩn bị cẩn thận, chu đáo, gửi gắm lòng thành kính với tổ tiên và ước vọng một năm mới an lành. Giữa nhiều món ăn truyền thống, con gà luộc, thường là gà trống tạo hình cánh tiên, luôn là trung tâm của mâm cỗ và cũng là lễ vật quan trọng nhất, được bày trang trọng nhất trên bàn thờ. Các món khác có thể có hoặc không, nhưng gà luộc thì nhất định phải có.

Đã bao giờ bạn tự hỏi vì sao món gà luộc lại gần như không thể thiếu trong mâm cỗ Tết, và vì sao gà cúng nhất định phải để nguyên con?

Ảnh: Yêu Bếp

Vì sao mâm cỗ Tết không thể thiếu con gà luộc?

Theo quan niệm truyền thống, gà trống gắn liền với sự khởi đầu, ánh sáng và hy vọng. Tiếng gáy của gà trống vào buổi sớm được xem như dấu hiệu báo thức của mặt trời, mở ra một ngày mới, tượng trưng cho sự sinh sôi, nảy nở và những điều tốt đẹp sắp đến.

Bên cạnh đó, trong tín ngưỡng dân gian, gà trống còn được tin là có khả năng xua đuổi tà khí, mang lại sự bình an cho gia đình. Chính vì vậy, việc đặt gà luộc trên mâm cúng không chỉ thể hiện lòng tôn kính đối với tổ tiên, mà còn là lời cầu chúc cho năm mới may mắn, yên ổn và thuận hòa.

Với những lớp ý nghĩa ấy, gà luộc góp phần làm cho mâm cỗ Tết trở nên trọn vẹn, đủ đầy cả về vật chất lẫn tinh thần. Tuy nhiên, cần khẳng định rằng, mâm cỗ cúng Tết không phải trong mọi trường hợp đều bắt buộc phải có gà luộc. Ngày xưa, điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn, không phải gia đình nào cũng đủ khả năng chuẩn bị mâm cỗ thịnh soạn, và càng không phải nhà nào cũng có gà để cúng trong mâm cỗ Tết.

Bước sang thời hiện đại, cùng với sự thay đổi trong nhịp sống và thói quen ăn uống, nhiều gia đình lựa chọn giản tiện hóa mâm cỗ. Gà luộc đôi khi được thay thế bằng các lễ vật khác như thịt vịt, thịt heo hoặc những món chay, phù hợp với điều kiện, sở thích và quan niệm riêng của từng nhà.

Dẫu vậy, trên thực tế, gà luộc vẫn giữ một vị trí đặc biệt trong mâm cỗ cúng giao thừa của phần lớn gia đình Việt. Không chỉ bởi đây là món ăn quen thuộc, dễ chế biến, mà quan trọng hơn là vì nhiều người vẫn mong muốn gìn giữ truyền thống, trân trọng giá trị biểu tượng sâu sắc mà con gà trống mang lại. Cúng gà luộc trong mâm cỗ Tết chính là cách để gửi gắm ước vọng về một khởi đầu mới tốt đẹp, về ánh sáng, niềm tin và hy vọng. Bởi thế, dù không tuyệt đối bắt buộc, gà luộc vẫn là lễ vật phổ biến nhất, gắn bó bền chặt với mâm cỗ Tết Việt.

Gà luộc góp phần làm cho mâm cỗ Tết trở nên trọn vẹn, đủ đầy. Ảnh: Thùy Linh Đỗ

Vì sao gà cúng phải để nguyên con?

Không chỉ trong dịp Tết, mà ở nhiều nghi lễ quan trọng khác như cúng tổ tiên, giỗ chạp, lễ tiết trong năm, con gà cúng luôn được xem là phần lễ vật không thể thiếu. Theo quan niệm dân gian, gà dùng để cúng phải là gà trống tơ, chưa đạp mái, có bộ lông óng mượt, mào đỏ tươi, chân vàng, thân thể khỏe mạnh, không khuyết tật. Việc chọn gà kỹ lưỡng thể hiện mong muốn dâng lên tổ tiên, thần linh lễ vật tinh khiết, đẹp đẽ và trang trọng nhất.

Sau khi làm sạch, gà được để nguyên con, không chặt nhỏ, rồi luộc chín tới với một chút muối để tăng hương vị. Công đoạn luộc gà đòi hỏi sự khéo léo để da gà vàng óng, căng mịn, không bị nứt nẻ, giữ được dáng vẻ tự nhiên. Khi bày lên mâm cúng, con gà hiện lên với hình thức đẹp mắt, trang nghiêm, phù hợp với không gian thờ tự.

Dưới góc nhìn tín ngưỡng, việc để gà nguyên con mang nhiều ý nghĩa. Trước hết, đó là để giữ trọn vẹn vẻ đẹp thẩm mỹ và tôn vinh giá trị truyền thống của lễ vật khi dâng lên bàn thờ. Người xưa tin rằng gà là loài vật có khả năng kết nối với thần linh, là con vật “gọi” thần mặt trời thức giấc. Tiếng gáy của gà trống giúp mặt trời mọc, khởi đầu một ngày mới, đồng thời được xem như phương tiện truyền đạt mong ước của gia chủ tới gia tiên, thần Phật, cầu mong sự chứng giám và ban phước lành.

Chính vì vậy, khi bày gà lên mâm cúng, việc giữ nguyên con không chỉ làm tăng tính trang trọng, mà còn thể hiện tư thế oai phong của gà trống trong khoảnh khắc cất tiếng gáy. Hơn thế, gà nguyên con còn tượng trưng cho sự vẹn nguyên, đủ đầy, viên mãn, điều mà bất kỳ gia đình nào cũng mong ước trong năm mới.

Khi đặt lên bàn thờ, con gà nguyên con với dáng dấp nghiêm trang, đầu ngẩng cao, gợi lại hình ảnh gà đang gáy gọi mặt trời và thần linh. Hình thức ấy không chỉ đáp ứng yêu cầu về lễ nghi, mà còn bộc lộ sự thành kính, trang nghiêm của gia chủ.

Dưới góc nhìn tín ngưỡng, việc để gà nguyên con mang nhiều ý nghĩa. Ảnh: Thùy Linh Đỗ

Trong nghi thức cúng ngày Tết, gà nguyên con thường được bày kèm đầy đủ lòng mề, tiết, và mỏ ngậm một bông hồng, biểu trưng cho sự trọn vẹn, viên mãn. Theo quan niệm truyền thống, khi cúng ngoài trời, gà nên đặt quay đầu hướng ra cửa để đón quan Hành Khiển về chứng giám. Còn khi đặt trên bàn thờ trong nhà, đầu gà phải hướng về bát hương, phao câu quay ra ngoài, thể hiện tư thế sẵn sàng “chầu” tổ tiên.

Con gà luộc nguyên con, vì thế, không chỉ là món ăn ngày Tết, mà đã trở thành biểu tượng quen thuộc của văn hóa cúng lễ Việt Nam.