Vì sao đa số người Greenland ủng hộ tương lai không gắn với cả Mỹ và Đan Mạch

Greenland, hòn đảo lớn ở Bắc Cực với dân số chỉ khoảng 57.000 người, đã bị đẩy vào tâm điểm địa chính trị sau lời cảnh báo sáp nhập của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Quang cảnh thành phố Nuuk, Greenland. Ảnh: THX/TTXVN

Theo kênh CNBC ngày 12/1, tuy ông Trump cho rằng Mỹ cần hòn đảo này vì an ninh quốc gia, còn các lãnh đạo châu Âu đáp lại rằng an ninh là trách nhiệm chung, thì mục tiêu độc lập của hòn đảo với chỉ 57.000 dân vẫn là mục tiêu dài hạn.

Các cuộc thăm dò dư luận cho thấy một tỷ lệ áp đảo người Greenland phản đối việc bị Mỹ kiểm soát, trong khi một tỷ lệ đa số rõ rệt ủng hộ độc lập khỏi Đan Mạch.

Nhà Trắng cho biết Tổng thống Trump và nhóm an ninh quốc gia đang tích cực thảo luận một đề xuất tiềm năng nhằm mua Greenland và rằng dù ngoại giao là lựa chọn đầu tiên, nhưng mọi phương án, trong đó có sử dụng lực lượng quân sự, đều được bàn tới.

Một nghị sĩ ủng hộ độc lập và là một trong hai nhà lập pháp đại diện cho Greenland tại quốc hội Đan Mạch, bà Aaja Chemnitz, nói với CNBC: “Trong nhiều năm qua, đa số người Greenland đã đấu tranh cho quyền được tự đại diện”.

Bà nói thêm: “Không có quyết định nào về chúng tôi mà thiếu sự tham gia của chính chúng tôi và đó là lý do vì sao điều quan trọng là tiếp tục đấu tranh để bảo đảm chúng tôi có thêm nhiều quyền tự trị hơn trong thời gian tới”.

Bà Chemnitz cho biết Mỹ từng là một đồng minh rất gần gũi chỉ cách đây một năm và rằng người Greenland muốn bảo đảm không bị phi nhân hóa, điều mà bà cho rằng đã xảy ra trong toàn bộ tình huống này. Bà nói: “Greenland chưa bao giờ được rao bán và sẽ không bao giờ được rao bán. Người dân có sức chống chịu và tôi nghĩ điều quan trọng là phải nhớ rằng dĩ nhiên không thể mua một quốc gia nhưng cũng không thể mua một cộng đồng dân cư”.

Greenland được trao quyền tự chủ lớn hơn đối với các vấn đề nội bộ thông qua Đạo luật Tự quản năm 2009. Đạo luật này cho phép hòn đảo có quyền tổ chức trưng cầu dân ý về độc lập. Tuy nhiên, Đan Mạch vẫn chịu trách nhiệm về chính sách đối ngoại, quốc phòng và an ninh.

Các nhà lập pháp đã trình dự thảo hiến pháp về Greenland độc lập vào năm 2023 nhưng chưa có kế hoạch thông qua văn bản này.

Hầu hết các đảng phái chính trị ở Greenland ủng hộ độc lập nhưng bất đồng về thời điểm và cách thức đạt được mục tiêu. Trên thực tế, phong trào độc lập đã trở thành một sự cân bằng giữa mục tiêu tự quyết cuối cùng của hòn đảo và nhu cầu tiếp tục nhận hỗ trợ tài chính từ Đan Mạch trong các dịch vụ phúc lợi thiết yếu như y tế và giáo dục.

Tháng 1/2025, Thủ hiến Greenland khi đó, ông Múte Egede, nói rằng đã đến lúc tiến bước tiếp theo hướng tới độc lập. Người kế nhiệm ông, ông Jens-Frederik Nielsen, lãnh đạo đảng Dân chủ trung hữu giành chiến thắng bất ngờ trong cuộc bầu cử quốc hội hồi tháng 3/2025, lại ủng hộ con đường thận trọng và dần dần hơn.

Bà Chemnitz, Chủ tịch Ủy ban Greenland, nói rằng nỗ lực giành độc lập của Greenland là mục tiêu dài hạn do cần có nền tảng kinh tế tốt để duy trì mức sống.

Trước đây, ông Trump từng tìm cách mua Greenland vào năm 2019 trong nhiệm kỳ tổng thống Mỹ đầu tiên nhưng không thành công.

Hiện nay, khả năng Mỹ hành động quân sự tại Greenland đã khiến Đan Mạch phản ứng mạnh. Thủ tướng Mette Frederiksen cảnh báo rằng Mỹ tấn công sẽ đánh dấu cái kết cho liên minh quân sự NATO.

Vấn đề này đã làm dấy lên lo ngại tại châu Âu, đặc biệt sau khi Mỹ thực hiện chiến dịch quân sự tại Venezuela và bắt giữ Tổng thống Nicolas Maduro vào ngày 3/1.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết ông dự định thảo luận với các quan chức Đan Mạch để bàn về hòn đảo Bắc Cực này.

Theo ông Clayton Allen tại công ty tư vấn rủi ro chính trị Eurasia Group nói rằng giống như nhiều vùng lãnh thổ do bên ngoài quản lý, luôn có sự ủng hộ chính trị nhất định đối với độc lập. Ông nói với CNBC: “Tôi không chắc rằng áp lực từ Mỹ nhằm gia tăng quyền kiểm soát chủ quyền đối với Greenland là điều mà người dân ở đây mong muốn. Nói một cách đơn giản, tôi nghĩ rằng người dân sẽ không muốn đổi một cường quốc bên ngoài này lấy một cường quốc bên ngoài khác”.

Ông Otto Svendsen, thành viên Chương trình châu Âu, Nga và Á – Âu tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, nói rằng các quan sát viên bên ngoài cần thận trọng khi đánh giá tác động của các lời cảnh báo tiếp quản từ ông Trump đối với phong trào độc lập của Greenland. Ông nhận định rằng phong trào này đã tồn tại trong nhiều thập kỷ và chính phủ Đan Mạch đã cam kết tôn trọng kết quả bất kỳ cuộc trưng cầu dân ý nào về độc lập.