Tổng thống Trump có thể sử dụng những ‘biện pháp cứng rắn’ nào đối với Greenland?

Từ khi quay trở lại Nhà Trắng vào tháng 1 năm ngoái, Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần công khai bày tỏ mong muốn đưa Greenland – hòn đảo lớn nhất thế giới, hiện là lãnh thổ tự trị của Đan Mạch – vào phạm vi kiểm soát của Washington.

Tảng băng trôi gần thành phố Nuuk, Greenland. Ảnh: THX/TTXVN

Theo hãng tin Al Jazeera, từ những phát biểu ban đầu mang tính thăm dò, thời gian gần đây ông Trump đã chuyển sang giọng điệu cứng rắn hơn, không loại trừ khả năng sáp nhập Greenland bằng nhiều phương thức khác nhau, trong đó có cả biện pháp quân sự. Những tuyên bố này nhanh chóng đưa Greenland trở thành tâm điểm chú ý mới trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương, đồng thời làm dấy lên các cuộc thảo luận về an ninh và cân bằng chiến lược tại khu vực Bắc Cực.

Phát biểu trước các lãnh đạo ngành dầu khí Mỹ cuối tuần qua, Tổng thống Trump cho rằng Mỹ “sẽ phải hành động tại Greenland, dù muốn hay không”. Ông lập luận rằng nếu Washington không can dự, các cường quốc khác có thể gia tăng ảnh hưởng tại khu vực.

“Tôi mong muốn đạt được một thỏa thuận theo cách đơn giản nhất. Nhưng nếu không thể làm theo cách đó, chúng tôi sẽ buộc phải lựa chọn những phương án khó khăn hơn”, ông nói.

Những tuyên bố trên ngay lập tức vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ chính quyền Greenland và Đan Mạch. Cả Nuuk lẫn Copenhagen nhiều lần khẳng định Greenland “không phải là đối tượng để mua bán”, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tôn trọng chủ quyền quốc gia và luật pháp quốc tế.

Trong bối cảnh này, giới quan sát đặt câu hỏi về những lựa chọn thực tế mà Mỹ có thể theo đuổi đối với Greenland, cũng như mức độ khả thi của từng kịch bản.

Greenland – Vị trí chiến lược và địa vị pháp lý đặc biệt

Greenland nằm chủ yếu trong Vòng Bắc Cực, với khoảng 80% diện tích bị bao phủ bởi băng và sông băng. Dân số của hòn đảo chỉ khoảng 56.000 người, tập trung phần lớn tại thủ phủ Nuuk và một số thị trấn ven biển. Dù thưa dân, Greenland lại sở hữu vị trí địa chiến lược đặc biệt quan trọng, nằm trên tuyến đường ngắn nhất nối Bắc Mỹ với châu Âu.

Về mặt pháp lý, Greenland là một phần của Vương quốc Đan Mạch nhưng có quyền tự trị sâu rộng. Chính quyền địa phương do người Greenland bầu ra kiểm soát hầu hết các vấn đề nội bộ, bao gồm quản lý tài nguyên thiên nhiên và kinh tế. Đan Mạch vẫn chịu trách nhiệm về đối ngoại, quốc phòng và hỗ trợ tài chính.

Từ năm 2009, Greenland được trao quyền tổ chức trưng cầu dân ý về độc lập. Nếu đa số cử tri ủng hộ, hòn đảo có thể tách khỏi Đan Mạch. Đây là cơ sở khiến một số nhà phân tích cho rằng các đề xuất kinh tế từ bên ngoài, nếu có, có thể nhằm tác động gián tiếp tới lựa chọn chính trị của người dân Greenland.

Phương án “mua lại”: Ý tưởng cũ trong bối cảnh mới

Quang cảnh thành phố Nuuk, Greenland. Ảnh: THX/TTXVN

Theo một số nguồn tin truyền thông quốc tế, các quan chức Mỹ đã thảo luận khả năng đưa ra các khoản hỗ trợ tài chính trực tiếp cho người dân Greenland, với mức đề xuất dao động từ 10.000 đến 100.000 USD mỗi người. Nếu tính theo kịch bản cao nhất, tổng chi phí có thể lên tới khoảng 5,6 tỷ USD.

Ý tưởng “mua” Greenland không phải là điều hoàn toàn mới trong lịch sử Mỹ. Năm 1803, Washington mua Louisiana từ Pháp; năm 1867, Mỹ mua Alaska từ Nga. Cả hai thương vụ nàyđều diễn ra trong bối cảnh bên bán sẵn sàng chuyển nhượng lãnh thổ. Mỹ cũng từng mua quần đảo Tây Ấn thuộc Đan Mạch năm 1917, nay là Quần đảo Virgin thuộc Mỹ.

Tuy nhiên, bối cảnh hiện nay rất khác. Cả chính quyền Đan Mạch lẫn chính quyền Greenland đều bác bỏ khả năng chuyển nhượng lãnh thổ. Các cuộc thăm dò dư luận gần đây cho thấy phần lớn người dân Greenland ủng hộ việc gia tăng quyền tự quyết, song không mong muốn trở thành một phần của Mỹ.

Theo một cuộc khảo sát do báo Berlingske của Đan Mạch thực hiện năm 2025, khoảng 85% người dân Greenland phản đối ý tưởng gia nhập Mỹ. Trong khi đó, tại Mỹ, một cuộc thăm dò khác cho thấy chỉ khoảng 7% người dân ủng hộ khả năng sử dụng biện pháp quân sự liên quan đến Greenland.

Nhiều học giả cho rằng việc đưa ra các đề xuất tài chính trực tiếp, nếu nhằm mục tiêu chính trị, có thể gây tranh cãi về mặt đạo đức và pháp lý. Một số ý kiến tại châu Âu nhận định rằng Greenland không chỉ có giá trị kinh tế mà còn mang ý nghĩa chiến lược lớn đối với an ninh khu vực và trật tự quốc tế dựa trên luật lệ.

Tiền lệ lịch sử: Mỹ từng nhiều lần quan tâm Greenland

Tham vọng của Washington đối với Greenland đã xuất hiện từ thế kỷ XIX. Năm 1867, khi đang đàm phán mua Alaska, Ngoại trưởng Mỹ William Seward từng cân nhắc đề xuất mua cả Greenland và Iceland. Đầu thế kỷ XX, đã có những cuộc thảo luận không chính thức về việc hoán đổi lãnh thổ giữa Mỹ, Đan Mạch và một số nước khác.

Sau Thế chiến II, năm 1946, Chính quyền Tổng thống Harry Truman từng đề nghị mua Greenland với giá 100 triệu USD bằng vàng, xuất phát từ lo ngại an ninh trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh. Đan Mạch khi đó đã thẳng thừng từ chối.

Khả năng sử dụng biện pháp quân sự

Một trong những vấn đề gây lo ngại nhất là khả năng Mỹ sử dụng sức mạnh quân sự để gia tăng quyền kiểm soát đối với Greenland. Các chuyên gia nhận định rằng hành động này sẽ đi ngược lại tinh thần của Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương, mà cả Mỹ và Đan Mạch đều là thành viên sáng lập.

Đan Mạch cảnh báo bất kỳ cuộc tấn công nào như vậy cũng sẽ đồng nghĩa với việc chấm dứt liên minh quân sự NATO.

“Chúng ta cần Greenland từ góc độ an ninh quốc gia, và Đan Mạch sẽ không thể làm được điều đó”, ông Trump nói với các phóng viên trên chuyên cơ Không Lực Một ngày 11/1. “Vị trí này rất chiến lược”, ông nói thêm.

Greenland là một trong những khu vực có mật độ dân cư thưa thớt nhất thế giới, nhưng lại rộng lớn về mặt địa lý. Mỹ đã hiện diện quân sự đáng kể tại Greenland theo thỏa thuận quốc phòng ký với Đan Mạch năm 1951. Căn cứ không gian Pituffik (trước đây là căn cứ Thule) ở phía Tây Bắc hòn đảo đóng vai trò quan trọng trong hệ thống cảnh báo sớm tên lửa, phòng thủ tên lửa và giám sát không gian của Mỹ. Khoảng 650 quân nhân Mỹ cùng các nhà thầu dân sự đang làm việc tại đây.

Đan Mạch cũng duy trì lực lượng quân sự tại Greenland, chủ yếu phục vụ nhiệm vụ giám sát, tìm kiếm cứu nạn và khẳng định chủ quyền. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng mọi kịch bản quân sự đều khó xảy ra, do hệ lụy chính trị và ngoại giao nghiêm trọng có thể gây ra đối với quan hệ đồng minh.

Một kịch bản khác: Mô hình liên kết tự do

Băng trôi tại Ilulissat, Greenland. Ảnh: THX/TTXVN

Ngoài phương án mua lại hay sáp nhập, một số quan chức Mỹ được cho là đã thảo luận khả năng thiết lập một cơ chế hợp tác đặc biệt với Greenland, tương tự mô hình “Hiệp ước liên kết tự do” mà Mỹ đang áp dụng với một số quốc đảo Thái Bình Dương. Hãng tin Reuters (Anh) cho hay theo mô hình này, Mỹ sẽ chịu trách nhiệm về quốc phòng và an ninh, đổi lại cung cấp hỗ trợ kinh tế, trong khi đối tác vẫn duy trì chủ quyền.

Tuy nhiên, để kịch bản này trở thành hiện thực, Greenland trước hết cần đạt được độc lập hoàn toàn khỏi Đan Mạch – một tiến trình phức tạp, đòi hỏi sự đồng thuận cao trong xã hội Greenland cũng như các cuộc đàm phán pháp lý kéo dài.

Vì sao Greenland thu hút sự quan tâm của Mỹ?

Từ góc nhìn của Washington, Greenland mang lại nhiều lợi ích chiến lược. Về quân sự, hòn đảo này nằm tại điểm then chốt kiểm soát các tuyến đường biển và hàng không giữa Bắc Mỹ và châu Âu, đồng thời có vai trò quan trọng trong việc giám sát hoạt động tại Bắc Cực.

Về kinh tế, Greenland được đánh giá có tiềm năng lớn về khoáng sản, đặc biệt là đất hiếm – nhóm nguyên liệu then chốt đối với các ngành công nghiệp công nghệ cao và chuyển đổi năng lượng. Theo một cuộc khảo sát năm 2023, 25 trong số 34 khoáng sản được Ủy ban châu Âu coi là “nguyên liệu thô quan trọng” đã được tìm thấy ở Greenland. Các nhà khoa học tin rằng hòn đảo này cũng có trữ lượng dầu khí đáng kể, dù hiện nay Greenland chưa triển khai khai thác, một phần do các lo ngại về môi trường và sự phản đối của cộng đồng bản địa.

Hiện tại, kinh tế Greenland chủ yếu dựa vào ngành đánh bắt và chế biến thủy sản, cùng với trợ cấp từ Đan Mạch.

Vấn đề Greenland cho thấy sự giao thoa giữa tham vọng chiến lược, lợi ích kinh tế và nguyên tắc chủ quyền quốc gia trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu gia tăng. Dù các phát biểu của Tổng thống Trump thu hút nhiều sự chú ý, giới quan sát cho rằng mọi thay đổi liên quan đến của Greenland, nếu có, nhiều khả năng sẽ diễn ra thông qua các tiến trình ngoại giao và pháp lý kéo dài, hơn là những biện pháp đơn phương.

Đối với cộng đồng quốc tế, Greenland không chỉ là một hòn đảo băng giá ở Bắc Cực, mà còn là phép thử cho cách các cường quốc xử lý quan hệ lợi ích, an ninh và tôn trọng luật pháp quốc tế trong thế kỷ XXI.