Tổng thống Trump đối mặt câu hỏi 24 tỷ USD khi giải quyết cuộc chiến với Iran

Tổng thống Mỹ Donald Trump đang phải đối mặt với một câu hỏi khó khăn khi tìm cách kết thúc cuộc chiến với Iran: có giải ngân cho Iran khoản tiền 24 tỷ USD bị phong tỏa hay không.

Tổng thống Mỹ Donald Trump trong cuộc họp báo tại Nhà Trắng ngày 6/4/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Theo tờ The Telegraph ngày 26/5, trong nhiều năm, ông Trump đã chỉ trích cựu Tổng thống Barack Obama vì trao cho Iran rất nhiều tiền theo thỏa thuận hạt nhân năm 2015 được Mỹ, Anh, Pháp, Trung Quốc, Nga và Đức đàm phán.

Khoản tiền mà chính ông Trump đang phải cân nhắc là 24 tỷ USD, trong đó một nửa phải được thanh toán trước. Đây sẽ số tiền được giải ngân để đổi lấy một biên bản ghi nhớ nhằm chấm dứt hai tháng giao tranh vừa tốn kém vừa gây tổn hại chính trị tại Trung Đông.

Dù khoản tiền này thực chất thuộc về Iran vì là số tiền bị phong tỏa theo các lệnh trừng phạt, nhưng đây sẽ là một giải pháp cho Tổng thống Trump.

Trong bối cảnh giá dầu tăng cao và nguy cơ suy thoái toàn cầu ngày càng lớn, hòa bình giữa Mỹ và Iran có lẽ sẽ đồng nghĩa với việc Mỹ phải giải phóng số tiền này cho Iran.

Đối với Nhà Trắng, vấn đề không chỉ nằm ở quy mô khoản tiền. Vấn đề này còn gửi đi một thông điệp mâu thuẫn và tiềm ẩn rủi ro bầu cử đối với cử tri Mỹ trong lúc nước này chuyển từ giai đoạn chiến tranh với Iran sang chu kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Trước hết, số tiền này không đổi lấy được hiệp định hòa bình hoàn chỉnh mà chỉ là một văn bản dài một trang tạo tiền đề cho các cuộc đàm phán trong tương lai.

Nếu đúng như vậy thì đây sẽ là kết quả khác rất xa so với những gì Tổng thống Trump tuyên bố khi bắt đầu cuộc chiến.

Khi đó, Tổng thống Mỹ cam kết phá hủy ngành tên lửa của Iran, loại bỏ các lực lượng thân Iran trong khu vực và kêu gọi người dân Iran nổi dậy lật đổ chính quyền.

Tuy nhiên, thỏa thuận khung dài một trang dường như không đề cập tới mục tiêu nào trong số đó mà thay vào đó để ngỏ cho các cuộc thảo luận trong khoảng thời gian từ 30 – 60 ngày tiếp theo. Thực tế, ngày 25/5, Tổng thống Trump đã giảm nhẹ yêu cầu ban đầu rằng Iran phải bàn giao lượng uranium làm giàu cấp độ cao cho Mỹ.

Ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social: “Uranium làm giàu (bụi hạt nhân!) hoặc là sẽ ngay lập tức được bàn giao cho Mỹ để đưa về nước và phá hủy hoặc tốt hơn là, phối hợp cùng Cộng hòa Hồi giáo Iran, tiêu hủy tại chỗ hoặc tại một địa điểm khác chấp nhận được, dưới sự chứng kiến của Ủy ban Năng lượng Nguyên tử hoặc cơ quan tương đương trong quá trình này”.

Trong khi đó, với Mỹ, việc giải phóng hàng tỷ USD vừa khó khăn về pháp lý vừa phức tạp về chính trị. Chỉ khoảng 2 tỷ USD của Iran là bị phong tỏa tại Mỹ. Phần lớn số tiền còn lại, ước tính khoảng 100 tỷ USD, nằm trong các tài khoản ngân hàng quốc tế bị Mỹ phong tỏa.

Để giải ngân, Mỹ có thể sẽ phải miễn áp dụng trừng phạt, cần sự hợp tác từ các chính phủ nước ngoài và một cơ chế bảo đảm số tiền này không bị chính quyền Iran sử dụng để tái thiết chương trình vũ khí hạt nhân hoặc tài trợ cho các lực lượng thân Iran.

Một nguồn tin vùng Vịnh tham gia đàm phán tiết lộ rằng các bên đang thảo luận một cơ chế phức tạp nhằm ngăn tiền được chuyển trực tiếp cho chính quyền Iran.

Các nhóm đồng minh ủng hộ Tổng thống Mỹ không tán thành việc Mỹ chuyển tiền cho Iran. Các đồng minh của ông Trump coi động thái này không khác gì phần thưởng dành cho chính quyền Iran.

Trong khi đó, về phần mình, Iran đã nêu 5 điều kiện để xây dựng lòng tin với Mỹ trước khi đạt thỏa thuận. Trả lời phỏng vấn trên kênh PressTV phát sóng ngày 26/5, Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia và Chính sách Đối ngoại của Quốc hội Iran Ebrahim Azizi nêu rõ, các biện pháp mà Mỹ cần thực hiện bao gồm: Chấm dứt các hành động quân sự trên mọi mặt trận, đặc biệt tại Liban, kèm theo cam kết xung đột sẽ không tái diễn; dỡ bỏ phong tỏa trên biển; chấp nhận các cơ chế do Iran đề xuất liên quan eo biển Hormuz; đình chỉ các biện pháp trừng phạt dầu mỏ; và giải phóng các tài sản bị phong tỏa của Iran. Theo ông Azizi, nếu các điều kiện trên được đáp ứng, hai bên có thể bước vào lộ trình đàm phán kéo dài 30-60 ngày để tiếp tục thảo luận chi tiết về các lệnh trừng phạt và những vấn đề còn tồn đọng.

Trong khi đó, ông Ebrahim Rezaei – người phát ngôn Ủy ban An ninh Quốc gia và Chính sách Đối ngoại của Quốc hội Iran – cho rằng các nhà ngoại giao Iran cần đàm phán trên vị thế của bên chiến thắng trong tiến trình thương lượng gián tiếp với Mỹ. Trên mạng xã hội X, ông Rezaei khẳng định người chiến thắng cuối cùng của cuộc chiến vẫn là dân tộc Iran, đồng thời cảnh báo việc nhượng bộ chỉ khiến tình hình thêm nghiêm trọng.

Trong những tuần qua, hai bên đã trao đổi một số kế hoạch đề xuất, trong đó nêu rõ các điều kiện để đạt được hòa bình thông qua vai trò trung gian hòa giải của Pakistan. Mặc dù vậy, cả Iran và Mỹ đều phát tín hiệu thận trọng và cho rằng không dễ đạt được bước đột phá trong thời gian ngắn.