Tổng thống Trump ngừng ra lệnh tấn công Iran vào phút chót như thế nào?

Theo lời của Tổng thống Donald Trump, chỉ còn một giờ nữa là tới lúc ra lệnh tiến hành các cuộc không kích mới nhằm vào Iran thì ông bất ngờ tuyên bố trên mạng xã hội ngày 18/5 rằng ông sẽ cho hoạt động ngoại giao thêm thời gian.

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại Nhà Trắng. Ảnh: THX/TTXVN

Theo kênh CNN, ngày 19/5, ông Trump nói về hạm đội tàu chiến của Mỹ trong khu vực: “Hạm đội này đã được trang bị đầy đủ và chúng tôi đã sẵn sàng bắt đầu”.

Hiện vẫn chưa rõ cuộc chiến với Iran đã cận kề nguy cơ bùng phát trở lại tới mức nào. Quan chức tại một số quốc gia vùng Vịnh nói rằng họ không biết về hành động quân sự sắp xảy ra.

Các nguồn tin khác cho biết các cuộc không kích mới dự kiến bắt đầu vào đầu tuần này, đúng với mốc thời gian mà ông Trump đề cập, trong khi hai nguồn tin khác nói rằng chưa có kế hoạch cho tới cuối tuần.

Dù mốc thời gian ra sao, thì quyết định tạm hoãn tấn công Iran mà ông Trump đưa ra là ví dụ mới nhất cho thấy ông cảnh báo sử dụng sức mạnh áp đảo nhằm vào Iran nhưng sau đó lại bất ngờ thay đổi hướng đi.

Một ngày sau khi tạm hoãn tấn công, Tổng thống Mỹ đưa ra mốc thời gian mới để Iran đạt được thỏa thuận có thể chấp nhận nhằm chấm dứt chiến tranh. Ông phát biểu: “Tôi đang nói hai hoặc ba ngày nữa, có thể là thứ sáu, thứ bảy, chủ nhật, hoặc đầu tuần tới. Một khoảng thời gian giới hạn”.

Thời hạn mới này có được duy trì hay không vẫn còn chưa rõ. Các quan chức tiết lộ rằng Tổng thống Trump ngần ngại nối lại cuộc chiến và muốn đạt được thỏa thuận hơn nhiều. Các lựa chọn quân sự sẽ kéo dài cuộc xung đột tốn kém và không được lòng dân, khiến tỷ lệ ủng hộ của ông Trump giảm sút.

Tuy nhiên, dù ông Trump tuyên bố các cuộc đàm phán đang tiến triển, nhưng Iran chưa công khai từ bỏ một số yêu cầu cốt lõi. Khi kho uranium làm giàu vẫn được chôn sâu dưới lòng đất và một phần năng lực tên lửa của Iran vẫn còn nguyên vẹn, cuộc chiến hiện chưa hoàn toàn đạt được mọi mục tiêu của ông Trump.

Điều đó khiến ông rơi vào thế khó khi cân nhắc bước đi tiếp theo. Các phương án tấn công đã được thảo luận tại Nhà Trắng ít nhất trong tuần qua nhưng mọi hành động bị hoãn lại khi Tổng thống Mỹ ở Trung Quốc. Sau khi trở về Mỹ vào cuối tuần, ông Trump đã trao đổi về các kế hoạch này với các cố vấn cấp cao, trong đó có Phó Tổng thống JD Vance, Ngoại trưởng Marco Rubio, Giám đốc CIA John Ratcliffe và đặc phái viên Steve Witkoff.

Theo hai nguồn tin, quân đội Mỹ đã xây dựng chi tiết các kế hoạch tác chiến cho chiến dịch không kích mới gồm nhiều giai đoạn nhằm vào Iran, bao gồm các mục tiêu được lựa chọn, tọa độ cụ thể và từng giai đoạn triển khai chiến dịch. Một nguồn tin tiết lộ: “Mọi thứ được chuẩn bị rất nghiêm túc”.

Sau khi ngày càng thất vọng với tiến trình đàm phán, ông Trump đã có động thái chuẩn bị tấn công các mục tiêu mới sau khi nhận được danh sách mục tiêu từ các cố vấn quân sự cấp cao.

Lãnh đạo vùng Vịnh kêu gọi kiềm chế

Tuy nhiên, khi ông Trump chuẩn bị đưa ra quyết định cuối cùng, chính quyền Mỹ đã trao đổi riêng với lãnh đạo Qatar, Saudi Arabia và Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE). Các nước này đã thúc ép Mỹ trì hoãn hành động quân sự để ưu tiên xem liệu có thể đạt được giải pháp ngoại giao hay không.

Đề nghị này liên quan tới lo ngại Iran sẽ trả đũa các quốc gia vùng Vịnh nếu ông Trump tiếp tục ném bom Iran. Dù các nước trong khu vực nói rằng họ vẫn có khả năng tự vệ, nhưng tồn tại cảm giác rằng giao tranh kéo dài có thể làm cạn kiệt nguồn lực và khiến các quốc gia này cùng cơ sở hạ tầng năng lượng quan trọng trở nên dễ bị tổn thương.

Khi được hỏi ngày 19/5 liệu các lãnh đạo vùng Vịnh có bày tỏ lo ngại về nguy cơ Iran trả đũa hay không, ông Trump thừa nhận đó vẫn là rủi ro. Ông nói về khả năng Iran tấn công các nước khác ở Trung Đông: “Họ vẫn còn một chút năng lực. Không nhiều, nhưng vẫn còn một chút”.

Saudi Arabia đã tạm thời không cho Mỹ tiếp cận các căn cứ và không phận để phản ứng với Dự án Tự do. Đây là chiến dịch ngắn hạn của Mỹ nhằm hộ tống tàu qua eo biển Hormuz. Sau đó, nước này dỡ bỏ hạn chế khi ông Trump bất ngờ đình chỉ chiến dịch trên.

Một số quốc gia vùng Vịnh cho biết họ có thể không cho phép lực lượng Mỹ sử dụng căn cứ quân sự hoặc bay qua không phận nếu ông Trump cuối cùng quyết định tiến hành thêm các cuộc không kích Iran. Kuwait, Qatar và Saudi Arabia đều có các căn cứ không quân trọng yếu của Mỹ trong khu vực và có thể hạn chế quyền tiếp cận trong tương lai.

UAE cũng phản đối các chiến dịch quân sự bổ sung của Mỹ và có thể áp dụng các biện pháp hạn chế tương tự nếu Mỹ nối lại các cuộc tấn công. Nếu bị hạn chế quyền tiếp cận căn cứ hoặc bay qua không phận của các quốc gia này, các chiến dịch của Mỹ sau này sẽ gặp thêm khó khăn.

Một quan chức khu vực khác cho biết trong các lần kêu gọi kiềm chế gần đây, lãnh đạo các nước vùng Vịnh đã thể hiện “mặt trận thống nhất” với chính quyền Tổng thống Trump. Một trong những lý do họ đưa ra là đang vào mùa hành hương Hajj (giai đoạn quan trọng của đạo Hồi vốn theo truyền thống kêu gọi thiện chí và sẽ có hàng nghìn người hành hương tới Mecca ở Saudi Arabia).

Các lãnh đạo vùng Vịnh nhấn mạnh với Mỹ rằng các nỗ lực hòa giải do Pakistan dẫn dắt đang có động lực tích cực và việc cho các kênh ngoại giao thêm thời gian sẽ là quyết định khôn ngoan.

Sức ép này dường như đã phát huy tác dụng. Ngày 19/5, ông Trump nói: “Tôi đã đưa ra quyết định. Sau đó họ gọi điện vì nghe nói tôi đã quyết định và họ nói: ‘Thưa ngài, ngài có thể cho thêm vài ngày nữa được không? Vì chúng tôi nghĩ họ đang hành xử hợp lý’”.

Dù các cuộc đàm phán có tiến triển đến đâu thì phần lớn vẫn diễn ra sau hậu trường. Trước công chúng, cả hai bên đều vẫn thể hiện lập trường cứng rắn về làm giàu uranium hoặc khả năng Iran tiếp tục giữ kho uranium gần cấp độ chế tạo vũ khí.

Sau nhiều tuần trao đổi tài liệu, đề xuất mới nhất của Iran không đưa ra nhượng bộ đáng kể về một số điểm bất đồng then chốt, đồng thời nói rằng vấn đề làm giàu uranium vẫn là trọng tâm bế tắc.

Phát biểu tại cuộc họp báo ở Nhà Trắng ngày 19/5, ông Vance thừa nhận vẫn còn những câu hỏi về chính xác lập trường đàm phán của Iran là gì.

Các kế hoạch quân sự vẫn sẵn sàng

Dù ông Trump quyết định trì hoãn, nhưng các kế hoạch tấn công Iran vẫn được duy trì và có thể được triển khai bất cứ lúc nào.

Các nguồn tin cho biết chiến dịch dự kiến đổi tên từ chiến dịch Epic Fury thành chiến dịch Sledgehammer.

Việc đổi tên chiến dịch có thể là nỗ lực nhằm tránh Đạo luật Quyền hạn Chiến tranh, vốn yêu cầu phải được Quốc hội phê chuẩn khi sử dụng lực lượng quân sự sau 60 ngày kể từ khi các nhà lập pháp được thông báo về hành động quân sự.

Khi được hỏi liệu chính quyền có chờ Quốc hội phê chuẩn hay không nếu các hoạt động quân sự được nối lại, Bộ trưởng Bộ Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth nói rằng lệnh ngừng bắn được công bố vào đầu tháng 4 rồi sau đó gia hạn đã khiến giai đoạn 60 ngày thực tế đã dừng lại.

Ông nói: “Với lệnh ngừng bắn, đồng hồ sẽ tạm dừng. Nếu chiến sự bùng phát trở lại, việc đó sẽ do tổng thống quyết định. Lựa chọn đó luôn được đặt ra và Iran hiểu điều đó”.