Tiết lộ diễn biến mới liên quan thỏa thuận hạt nhân lịch sử Mỹ – Saudi Arabia

Thỏa thuận có thời hạn 30 năm và được ước tính trị giá hàng chục tỷ USD.

Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải) trong nhiệm kỳ đầu và Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman trong cuộc gặp ở Washington, D.C., ngày 20/3/2018. Ảnh: AFP/TTXVN (Không được phép khai thác, chia sẻ bởi bên thứ ba).

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã phê duyệt một thỏa thuận quan trọng với Saudi Arabia, theo đó hỗ trợ quốc gia này phát triển chương trình hạt nhân.

Hãng thông tấn Anadolu của Thổ Nhĩ Kỳ, dẫn thông tin từ Tạp chí Phố Wall ngày 21/7 cho biết, thỏa thuận có thời hạn 30 năm và được ước tính trị giá hàng chục tỷ USD.

Theo báo cáo, thỏa thuận được thiết kế nhằm trao cho các công ty Mỹ vai trò chủ chốt trong việc phát triển cơ sở hạ tầng hạt nhân của Saudi Arabia, đồng thời hạn chế sự tham gia của các đối thủ cạnh tranh nước ngoài.

Một trong những nội dung đáng chú ý là các công ty Mỹ sẽ xây dựng một cơ sở làm giàu urani tại Saudi Arabia, nếu một cuộc đánh giá chung giữa Washington và Riyadh kết luận dự án này là phù hợp.

Báo cáo cũng cho biết thỏa thuận sẽ tạo điều kiện để Mỹ tham gia giám sát chương trình hạt nhân của Saudi Arabia. Theo các quan chức trong chính quyền Tổng thống Trump, cơ chế này có thể giúp ngăn chặn việc chương trình hạt nhân bị sử dụng cho mục đích phát triển vũ khí.

Tuy nhiên, thỏa thuận – dự kiến được trình Quốc hội Mỹ xem xét trong vài ngày tới – nhiều khả năng sẽ vấp phải sự phản đối từ những bên lo ngại việc mở rộng năng lực hạt nhân tại khu vực Trung Đông vốn tiềm ẩn nhiều bất ổn.

Saudi Arabia là thành viên của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), tổ chức có trụ sở tại Vienna (Áo) với nhiệm vụ thúc đẩy sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình, đồng thời tiến hành thanh sát nhằm bảo đảm các quốc gia thành viên không theo đuổi chương trình vũ khí hạt nhân bí mật.

Theo một nguồn tin, thỏa thuận dự kiến sẽ không bao gồm Nghị định thư Bổ sung của IAEA – văn bản cho phép tăng cường các hoạt động giám sát, thanh sát và xác minh.

Thông tin trên được đưa ra trong bối cảnh xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran tiếp tục diễn biến phức tạp. Mỹ và Israel cho rằng các chiến dịch quân sự nhằm ngăn chặn Iran phát triển vũ khí hạt nhân, trong khi Tehran nhiều lần khẳng định chương trình hạt nhân của nước này chỉ phục vụ mục đích hòa bình.

Nhà Trắng và giới chức Saudi Arabia chưa đưa ra bình luận ngay sau khi thông tin được truyền thông đăng tải.

Cả Tổng thống Trump và người tiền nhiệm Joe Biden đều từng theo đuổi mục tiêu đạt được một thỏa thuận hợp tác hạt nhân với Saudi Arabia nhằm chia sẻ công nghệ hạt nhân dân sự của Mỹ.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia về chống phổ biến vũ khí hạt nhân cảnh báo việc cho phép Saudi Arabia vận hành các cơ sở làm giàu urani có thể tạo tiền đề cho một chương trình vũ khí hạt nhân trong tương lai. Trước đây, Thái tử Mohammed bin Salman từng tuyên bố Riyadh sẽ phát triển vũ khí hạt nhân nếu Iran sở hữu bom nguyên tử.

Năm ngoái, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright đã tới Saudi Arabia trước chuyến thăm của ông Trump tới vương quốc này để thảo luận với người đồng cấp về kế hoạch phát triển ngành điện hạt nhân thương mại.

Trước đó, Saudi Arabia và Pakistan – quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân – đã ký hiệp ước phòng thủ chung sau cuộc tấn công của Israel nhằm vào Qatar, nhắm vào các quan chức Hamas. Khi đó, Bộ trưởng Quốc phòng Pakistan tuyên bố chương trình hạt nhân của nước này sẽ “sẵn sàng được cung cấp” cho Saudi Arabia nếu cần thiết. Tuyên bố này được xem là lời cảnh báo gửi tới Israel, quốc gia từ lâu được cho là nước duy nhất tại Trung Đông sở hữu vũ khí hạt nhân.

Các chuyên gia nhận định việc làm giàu urani không đồng nghĩa với chế tạo vũ khí hạt nhân, bởi một quốc gia còn phải làm chủ nhiều công nghệ khác. Tuy nhiên, năng lực làm giàu urani vẫn được xem là nền tảng quan trọng, vì có thể tạo ra khả năng phát triển vũ khí hạt nhân nếu có quyết định chính trị.

Trong khi đó, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đã ký “Thỏa thuận 123″ với Mỹ để xây dựng Nhà máy Điện hạt nhân Barakah với sự hỗ trợ của Hàn Quốc. Khác với Saudi Arabia, UAE chấp nhận từ bỏ quyền làm giàu urani – cách tiếp cận được nhiều chuyên gia chống phổ biến vũ khí hạt nhân đánh giá là “tiêu chuẩn vàng” đối với các quốc gia phát triển điện hạt nhân dân sự.