Thế giới thiệt hại 10% GDP nếu các quy tắc thương mại bị suy yếu

Ngày 15/9, Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) cảnh báo nếu không hiện đại hóa hệ thống thương mại toàn cầu, GDP toàn cầu có thể thấp hơn tới 10% so với kịch bản hệ thống đa phương được củng cố, trong bối cảnh chính sách thương mại thế giới đang đối mặt với sự gián đoạn nghiêm trọng và kéo dài nhất trong nhiều thập kỷ qua.

Trụ sở WTO tại Geneva, Thụy Sĩ. Ảnh tư liệu: THX/TTXVN

Trong ấn phẩm thường niên quan trọng mang tên “Báo cáo Thương mại Thế giới 2026: Thời điểm mang tính bước ngoặt đối với hệ thống thương mại toàn cầu”, thể chế tài chính này đã đánh giá những thành tựu của hệ thống thương mại đa phương trong 80 năm qua cũng như những thách thức mà hệ thống này đang phải đối mặt.

Theo đó trong suốt tám thập kỷ qua, hệ thống thương mại đa phương đã góp phần giảm bớt các rào cản thương mại, thúc đẩy thương mại toàn cầu tăng gần 50 lần và xây dựng một nền kinh tế toàn cầu gắn kết hơn, vận hành dựa trên các quy tắc.

Phát biểu khi công bố kết quả báo cáo, Tổng Giám đốc WTO Ngozi Okonjo-Iweala nhấn mạnh hệ thống thương mại đa phương đã mang lại những lợi ích to lớn trong 80 năm qua, góp phần tạo ra một nền kinh tế toàn cầu gắn kết và có khả năng chống chịu tốt hơn. Bà cho biết khoảng 72% hoạt động thương mại hàng hóa toàn cầu vẫn diễn ra theo các điều khoản về quy chế tối huệ quốc (MFN) của WTO.

Bà Okonjo-Iweala nhận định bức tranh thương mại toàn cầu đã thay đổi đáng kể, nhưng logic nền tảng của hệ thống, rằng tất cả các nền kinh tế sẽ hưởng lợi nhiều hơn khi hợp tác thay vì hành động đơn phương, vẫn còn nguyên giá trị trong bối cảnh hiện nay. Bà cũng cho biết các thành viên WTO đang tích cực thảo luận về các biện pháp cải cách và thừa nhận rằng “duy trì nguyên trạng không phải là một lựa chọn khả thi.”

Báo cáo Thương mại Thế giới 2026 của WTO đưa ra mô hình dự báo cho 3 kịch bản tương lai của hệ thống thương mại toàn cầu. Trong kịch bản khuôn khổ đa phương được củng cố, GDP toàn cầu có thể tăng 2,9% và xuất khẩu tăng 17,9% vào năm 2050 so với quỹ đạo phát triển cơ sở. Hai kịch bản còn lại dự báo sự suy giảm của các quy tắc thương mại đa phương.

Trong một “thế giới bị phân mảnh về địa chính trị” – nơi hợp tác thương mại được tổ chức theo các khối địa chính trị – GDP toàn cầu có thể giảm 5,1% và xuất khẩu giảm 18,6%. Trong khi đó, với kịch bản hợp tác đa phương bị thay thế bởi mạng lưới các hiệp định thương mại tự do, GDP có thể giảm 6,9% và xuất khẩu giảm 26,9%.

Ông Robert Staiger, chuyên gia kinh tế trưởng của WTO, cảnh báo sự khác biệt giữa việc tăng cường hợp tác đa phương và sự suy yếu của hệ thống này có thể lên tới 10% GDP thực tế toàn cầu so với kịch bản cơ sở.