Kênh đào 11 tỷ USD giúp Trung Quốc tăng kết nối với Đông Nam Á

Sau bốn năm xây dựng, kênh đào Pinglu (Bình Lục) tại Quảng Tây chuẩn bị vận hành, mở tuyến đường thủy mới ra Vịnh Bắc Bộ, rút ngắn hành trình vận chuyển hàng hóa và được kỳ vọng thúc đẩy kết nối kinh tế giữa miền Nam Trung Quốc với Đông Nam Á (ASEAN).

Ảnh chụp từ thiết bị bay không người lái cho thấy các tàu thử nghiệm đang di chuyển vào âu tàu trên kênh Bình Lục ở Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây, Trung Quốc. Ảnh: Tân Hoa Xã

Theo Nikkei Asia, kênh đào Bình Lục, công trình hạ tầng trị giá 72,7 tỷ nhân dân tệ (khoảng 10,8 tỷ USD), dự kiến mở cửa trong tháng này sau bốn năm thi công. Tuyến kênh cho phép tàu hàng từ vùng nội địa Trung Quốc đi thẳng về phía Nam thay vì phải theo tuyến đường dài tới các cảng ở đồng bằng Châu Giang.

Phần lớn hoạt động thương mại quốc tế của Trung Quốc hiện tập trung dọc bờ biển phía Đông, đặc biệt tại các cửa sông Dương Tử và Châu Giang. Bình Lục được kỳ vọng sẽ chuyển một phần dòng hàng hóa xuống bờ biển phía Nam, đồng thời tăng cường kết nối với Đông Nam Á, khu vực đã vượt Bắc Mỹ và châu Âu để trở thành đối tác thương mại lớn nhất của Trung Quốc.

Dự án được giới chức Trung Quốc gọi là “công trình thế kỷ”, nhằm tạo động lực mới cho Quảng Tây và các tỉnh nội địa như Vân Nam, Quý Châu.

Để xây dựng tuyến kênh, khoảng 315 triệu m3 đất đá đã được đào khỏi khu vực đồi núi, tương đương lượng vật liệu đủ để lấp đầy 105 lần sân vận động Quốc gia Bắc Kinh. Các kỹ sư cũng xây dựng ba cụm âu tàu thủy lực để xử lý độ chênh khoảng 65 m giữa tuyến kênh và mực nước biển, cho phép tàu hàng nặng tới 5.000 tấn di chuyển qua khu vực.

Tốc độ hoàn thành Bình Lục đặc biệt đáng chú ý khi nhiều dự án kênh đào có sự tham gia của Trung Quốc ở nước ngoài vẫn đình trệ. Tại Campuchia, kênh Funan Techo trị giá 1,7 tỷ USD nối Phnom Penh với bờ biển nước này vẫn chưa thực sự bước vào xây dựng sau những tranh luận kéo dài về đất đai và tài chính. Thái Lan cũng đã đình chỉ một đề xuất xây kênh xuyên bán đảo Malay, trong khi Nicaragua hủy nhượng quyền dự án kênh đào trị giá 50 tỷ USD do một doanh nhân Trung Quốc đề xuất sau nhiều năm không có tiến triển.

Không chỉ tính toán lợi nhuận

Bình Lục được xây dựng chủ yếu bằng nguồn vốn từ các ngân hàng chính sách và thương mại quốc doanh Trung Quốc. Theo Jean-Paul Rodrigue, giáo sư Đại học Texas A&M tại Galveston, mục tiêu của Bắc Kinh không đơn thuần là thu hồi vốn trực tiếp từ hoạt động vận hành.

Giá trị của dự án nằm ở những tác động lan tỏa như thu hút đầu tư, mở rộng thị trường và hình thành các tuyến thương mại mới trong dài hạn.

Kênh đào sẽ giúp rút ngắn khoảng 560 km so với tuyến đường thủy hiện nay tới các cảng Quảng Châu, Thâm Quyến và Hong Kong. Đài truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV) ước tính doanh nghiệp có thể tiết kiệm khoảng 5,2 tỷ nhân dân tệ mỗi năm nhờ tuyến vận tải mới.

Để thu hút tàu hàng, Trung Quốc miễn phí qua các âu tàu Bình Lục trong phần còn lại của năm 2026. Sau đó, mức phí dự kiến là 1 nhân dân tệ cho mỗi tấn tổng trọng tải tại mỗi âu tàu.

Cửa ngõ cho chuỗi cung ứng mới

Hiện thương mại giữa Quảng Tây và Đông Nam Á chủ yếu gồm than, vật liệu xây dựng, ngũ cốc vận chuyển xuống phía Nam và khoáng sản theo chiều ngược lại. Tuy nhiên, Bình Lục có thể đóng vai trò lớn hơn khi các doanh nghiệp Trung Quốc ngày càng dịch chuyển một phần sản xuất sang Đông Nam Á.

Xu hướng này được thúc đẩy bởi chi phí lao động thấp hơn tại một số nước trong khu vực và những rào cản ngày càng lớn đối với hàng hóa “Made in China” tại Mỹ và các thị trường xuất khẩu khác.

Priyanka Kishore, Giám đốc kiêm chuyên gia kinh tế tại Asia Decoded ở Singapore, nhận định sự dịch chuyển này có thể củng cố vị thế ASEAN trong chuỗi cung ứng toàn cầu như một trung tâm sản xuất có chi phí cạnh tranh.

Dù vậy, các nước Đông Nam Á cũng đứng trước bài toán cân bằng. James Borton, chuyên gia tại Viện Chính sách Đối ngoại thuộc Johns Hopkins SAIS, cho rằng ASEAN cần cơ sở hạ tầng và vốn đầu tư từ Trung Quốc nhưng không muốn trở thành “van xả” cho tình trạng dư thừa công suất công nghiệp của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Tại Quảng Tây, người dân địa phương vẫn kỳ vọng Bình Lục sẽ tạo thêm việc làm, du lịch và cơ hội kinh doanh. Với họ, hiệu quả thực sự của công trình 11 tỷ USD sẽ không chỉ nằm ở lượng hàng hóa đi qua kênh, mà còn ở việc nó có thể biến những vùng nông thôn phía Nam Trung Quốc thành mắt xích mới trong mạng lưới thương mại đang ngày càng hướng về Đông Nam Á.