Kênh đào Panama giảm số tàu qua lại do ảnh hưởng của El Nio

Các nhà chức trách Panama ngày 28/8 thông báo Kênh đào Panama sẽ giảm số lượng tàu thuyền qua lại nhằm quản lý nguồn nước ngọt phục vụ hoạt động của tuyến hàng hải liên đại dương này, trong bối cảnh hiện tượng El Nio có nguy cơ diễn biến nghiêm trọng hơn và khiến mùa khô đến sớm.

Tàu qua kênh đào Panama. Ảnh: TTXVN phát

Theo giới chức Panama, Kênh đào Panama hiện đảm nhận khoảng 5% khối lượng thương mại hàng hải toàn cầu, với trung bình 36-38 tàu qua lại mỗi ngày. Tuy nhiên, trong tháng 4/2026, nhu cầu vận tải tăng cao do tác động của xung đột tại Trung Đông đối với eo biển Hormuz, với số tàu qua tuyến hàng hải có thời điểm lên tới 41 tàu/ngày.

Theo kế hoạch, từ ngày 3/9, Kênh đào Panama sẽ giảm số lượt tàu được phép qua lại xuống còn 34 tàu/ngày, gồm 25 tàu qua hệ thống âu tàu cũ và 9 tàu qua hệ thống âu tàu mở rộng. Từ ngày 15/9, con số này tiếp tục giảm xuống 32 tàu/ngày, trong đó 23 tàu sử dụng hệ thống âu tàu cũ có kích thước nhỏ hơn. Hoạt động đấu giá suất qua Kênh đào Panama cũng sẽ được tổ chức lại, khiến các tàu không có lịch đặt trước có thể phải chờ lâu hơn.

Đây được xem là những biện pháp hạn chế đáng kể nhất kể từ cuộc khủng hoảng hạn hán năm 2023-2024, thời điểm Kênh đào Panama phải áp dụng các biện pháp mạnh hơn, gây ùn tắc nghiêm trọng. Áp lực giành suất qua Kênh đào Panama đã gia tăng ngay trước khi các biện pháp hạn chế mới có hiệu lực. Trong một cuộc đấu giá trong tháng 8, mức giá kỷ lục 5,3 triệu USD đã được trả cho quyền đi qua Kênh đào Panama vào ngày 1/9, trong khi mức giá thông thường chỉ khoảng 50.000-100.000 USD.

Các biện pháp trên nhằm chủ động ứng phó với khả năng mùa khô năm nay bắt đầu sớm hơn ít nhất một tháng và kéo dài khoảng 5 tháng. Cơ quan Quản lý Kênh đào Panama sẽ phải tiết kiệm và sử dụng hiệu quả lượng nước ngọt dự trữ trong các hồ cho đến khi mùa mưa dự kiến trở lại vào tháng 4 hoặc tháng 5/2027.

Quản trị viên Kênh đào Panama, ông Ricaurte Vásquez, cho hay lượng nước hiện có và lượng nước dự kiến bổ sung sẽ được theo dõi hàng ngày để bảo đảm duy trì khả năng khai thác tối đa phục vụ khách hàng. Ông Ricaurte đánh giá việc biết trước các hạn chế sẽ giúp các hãng tàu và chủ hàng, đặc biệt là những doanh nghiệp vận chuyển hàng hóa giữa châu Á và bờ Đông nước Mỹ, chủ động lựa chọn thời điểm và tuyến vận chuyển phù hợp.

Hiện hơn 110 tàu đang neo đậu tại vùng nước thuộc Kênh đào Panama, trong dó phần lớn đã có lịch đặt trước. Những tàu chưa có suất phải chờ khoảng 7 ngày nếu đến từ Thái Bình Dương và 11 ngày nếu đến từ Đại Tây Dương. Thời gian chờ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định lựa chọn tuyến vận tải của các chủ hàng, nhất là đối với hàng hóa phục vụ mùa Thu và Giáng sinh tại thị trường bờ Đông Mỹ.

Theo giới chuyên gia, trong trường hợp lưu lượng tàu qua Kênh đào Panama tiếp tục giảm, hệ thống vận tải đường bộ và đường sắt xuyên Panama có thể trở thành phương án thay thế để duy trì lưu thông hàng hóa. Tuy nhiên, các lựa chọn khác trong khu vực cũng hạn chế do một số cảng lân cận đã gần đạt công suất tối đa.

Ông Steve Paton, Giám đốc Chương trình Giám sát vật lý thuộc Viện Nghiên cứu nhiệt đới Smithsonian, cho biết lượng mưa tại lưu vực Kênh đào Panama kể từ tháng 4/2026 chỉ đạt khoảng 2/3 mức trung bình và đang có xu hướng giảm.

Chuyên gia này cảnh báo hiện tượng El Nio trong năm nay, với đặc trưng nhiệt độ Thái Bình Dương tăng và lượng mưa giảm, có thể làm suy giảm khả năng khai thác của Kênh đào Panama.

Về dài hạn, Panama dự kiến đầu tư khoảng 1,5 tỷ USD để xây dựng một hồ chứa nước mới, qua đó nâng khả năng tiếp nhận thêm khoảng 10 tàu/ngày, đồng thời bảo đảm nguồn cung nước cho hơn 2 triệu người, tương đương khoảng 50% dân số Panama, hiện sử dụng chung nguồn nước với tuyến đường thủy xuyên đại dương này.