Bang New Mexico cáo buộc nhà thầu xây tường biên giới khoan giếng không phép

Bang New Mexico đã khởi kiện chính quyền Tổng thống Donald Trump, cáo buộc nhà thầu xây dựng tường biên giới khoan giếng không phép, khai thác trái phép nước ngầm để phục vụ các dự án dọc biên giới Mỹ – Mexico.

Cáo buộc lấy nước trái phép

Bức tường biên giới Mỹ – Mexico, nhìn từ Tijuana, bang Baja California, Mexico. Ảnh: AFP/ TTXVN (không được phép khai thác, sử dụng bởi bên thứ ba).

Đơn kiện do Elizabeth K. Anderson, kỹ sư trưởng phụ trách nguồn nước của bang New Mexico, đệ trình hôm 26/8. Vụ việc có thể dẫn tới cuộc tranh chấp pháp lý về quyền của chính quyền bang trong quản lý nguồn nước tại khu vực Tây Nam nước Mỹ, nơi thường xuyên đối mặt tình trạng khan hiếm nước.

Theo truyền thông phương Tây, Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP) cùng một số nhà thầu đã bỏ qua quy trình cấp phép của New Mexico trong quá trình xây dựng khoảng 290 km hàng rào biên giới tại miền Nam bang.

Bang yêu cầu tòa án đình chỉ hoạt động khoan và khai thác nước tiếp theo, khắc phục đối với các giếng đã xây dựng, đồng thời buộc các bị đơn hoàn trả lượng nước mà bang cho rằng đã bị rút trái phép khỏi các tầng chứa nước ngầm.

“Nước là nguồn tài nguyên quý giá ở New Mexico và những người dân, chủ trang trại, nông dân có nguồn nước bị chính phủ liên bang lấy đi xứng đáng được công lý”, Thống đốc Michelle Lujan Grisham nói.

Tranh cãi về quyền quản lý nước

Trọng tâm vụ kiện là câu hỏi liệu chính phủ liên bang có phải tuân thủ luật nước của bang New Mexico khi khoan giếng trên đất liên bang hay không.

Các quan chức bang cho rằng nhiều đạo luật liên bang, phán quyết của tòa án và quy định quản lý nước tại miền Tây nước Mỹ đều xác định hoạt động khai thác nước ngầm phải chịu sự quản lý của bang, bất kể nguồn nước nằm trên đất liên bang hay không.

Trong khi đó, theo đơn kiện, giới chức liên bang lập luận rằng những giếng được xây dựng trên đất thuộc sở hữu liên bang không phải xin giấy phép của bang.

Bang New Mexico cáo buộc các nhà thầu dự án tường biên giới đã khoan nhiều giếng tại các lưu vực nước ngầm được quản lý nhưng không xin phép Văn phòng Kỹ sư trưởng bang. Thanh tra còn phát hiện một số giếng được xây dựng không đúng quy định, hoạt động chuyển hướng nước không được cấp phép, bịt các giếng hỏng không được phê duyệt và thay đổi đồng hồ đo nước, gây khó khăn cho việc kiểm soát lượng nước khai thác.

Lo ngại ảnh hưởng nguồn nước khu vực

Bang New Mexico cho biết vụ kiện được đưa ra sau nhiều tháng kiểm tra và trao đổi với CBP. Bang này lần đầu phát hiện hoạt động khoan vào tháng 3, sau khi một chủ trang trại tại lưu vực nước ngầm Hachita khiếu nại.

Sau đó, thanh tra xác định ngày càng nhiều giếng liên quan dự án tường biên giới tại các lưu vực Hachita, Mimbres và Lower Rio Grande.

Giới chức bang cảnh báo vấn đề có thể vượt ra ngoài phạm vi xây dựng tường biên giới. Phần lớn miền Nam New Mexico phụ thuộc vào nước ngầm cho nông nghiệp, chăn nuôi và sinh hoạt, trong khi nhiều lưu vực đã chịu áp lực về nguồn cung trong thời gian dài.

Bang New Mexico cũng lo ngại việc bơm nước không được kiểm soát gần sông Rio Grande có thể ảnh hưởng đến nghĩa vụ của bang trong các thỏa thuận phân chia nguồn nước với Texas.

Nhà thầu từng xin phép

Theo đơn kiện, chính phủ liên bang từng xin và được cấp phép sử dụng các giếng phục vụ xây dựng tường biên giới trong giai đoạn 2019-2025. Tuy nhiên, lập trường này thay đổi trong năm nay khi các nhà thầu bắt đầu khoan giếng mới.

Barnard Construction, một trong các nhà thầu bị kiện, đã nhận nhiều hợp đồng liên bang trị giá hàng tỷ USD liên quan đến việc mở rộng tường biên giới Mỹ – Mexico dưới chính quyền Tổng thống Trump.

Công ty này ban đầu nộp đơn xin giấy phép vào tháng 3 nhưng sau đó rút hồ sơ. Bang New Mexico cho rằng công ty làm vậy sau khi nhận chỉ đạo từ CBP tiếp tục công việc mà không cần sự chấp thuận của bang.

CBP sau đó yêu cầu các nhà thầu dừng khoan thêm giếng. Tuy nhiên, bang New Mexico cho rằng chính phủ liên bang chưa chính thức cam kết xử lý các giếng hiện có, xác định lượng nước đã khai thác hoặc bảo đảm nguồn nước hợp pháp cho những hoạt động xây dựng tiếp theo.

Bang New Mexico cáo buộc các bị đơn vi phạm bốn quy định, gồm khai thác nước ngầm trái phép, khoan giếng không đúng quy định, bịt giếng không được cấp phép và can thiệp vào đồng hồ đo nước.

Bang New Mexico yêu cầu tòa cấm khoan thêm nếu chưa có giấy phép, buộc khắc phục các vi phạm tại những giếng hiện hữu, đồng thời xác định và hoàn trả lượng nước mà bang cho là đã bị khai thác bất hợp pháp. Anderson còn yêu cầu các bị đơn hoàn trả gấp đôi lượng nước bị khai thác trái phép.

Nếu thắng kiện, New Mexico có thể tạo ra tiền lệ quan trọng về việc các cơ quan liên bang phải tuân thủ luật quản lý nước của bang khi triển khai những dự án hạ tầng quy mô lớn.