Mỹ đạt bước tiến trong giải quyết xung đột nguồn nước giữa Texas và New Mexico

Ngày 27/5, Tòa án Tối cao Mỹ đã phê chuẩn một gói thỏa thuận nhằm kiểm soát hoạt động khai thác nước ngầm dọc theo sông Rio Grande, đồng thời bảo đảm nguồn nước từ bang New Mexico chảy ổn định sang bang Texas.

Điều này nằm trong nỗ lực chấm dứt một tranh chấp kéo dài nhiều năm về việc quản lý dòng sông này.

Sông Rio Grande ở biên giới Mỹ – Mexico. Ảnh: THX/TTXVN

Theo đó, tòa đã chấp thuận khuyến nghị của chuyên gia pháp lý đặc trách để triển khai các thỏa thuận do New Mexico, Texas và Colorado đề xuất từ năm ngoái. Thỏa thuận đặt mục tiêu giảm khai thác nước ngầm dọc theo lưu vực đang cạn kiệt, đồng thời thu hồi quyền sử dụng nước tại các vùng đất nông nghiệp tưới tiêu ở phía Nam New Mexico. Các bang liên quan cho rằng đây là bước tiến nhằm lập lại trật tự cho hệ thống phân bổ và lưu trữ nước phức tạp giữa hai khu vực tưới tiêu lớn ở phía Nam New Mexico và phía Tây bang Texas.

Các giải pháp trong thỏa thuận bao gồm chương trình để đất nông nghiệp không canh tác dài hạn, nâng cấp hệ thống tưới tiêu tiết kiệm nước, phát triển nguồn nước mới như khai thác nước lợ hoặc nhập khẩu nước, cũng như cải thiện quản lý nước mưa để tăng khả năng thu giữ và lưu trữ.

Thỏa thuận mới thiết lập một cơ chế tính toán chi tiết nhằm theo dõi việc chia sẻ nước với Texas. New Mexico sẽ có thể áp dụng cơ chế “tín dụng và ghi nợ” nước theo từng năm để ứng phó với biến động hạn hán hoặc mùa mưa, nhưng có thể phải chịu nghĩa vụ bổ sung nếu chậm trễ trong việc cung cấp lượng nước cam kết. Theo thỏa thuận, New Mexico phải cắt giảm khoảng 22,3 tỷ lít nước trong vòng 10 năm tới, trong đó một nửa mục tiêu phải đạt được trong 5 năm đầu.

Bà Hanna Riseley-White, Giám đốc Ủy ban Sông liên bang của New Mexico, cho biết mức cắt giảm này tương đương khoảng 5% đến 7% lượng nước ngầm hiện được sử dụng ở hạ lưu Rio Grande. Thỏa thuận không quy định cụ thể ngành nào phải giảm sử dụng, nhưng nhiều khả năng phần lớn nguồn tiết kiệm sẽ đến từ việc mua lại quyền sử dụng nước của ngành nông nghiệp.

Bà Riseley-White cũng cho biết hiện New Mexico đã bắt đầu tiến hành các buổi tham vấn cộng đồng; những thương vụ mua quyền sử dụng nước đầu tiên dự kiến sẽ được triển khai trong năm nay. Bang này cũng đã nhận hơn 40 triệu USD tài trợ liên bang để hỗ trợ quá trình thực hiện thỏa thuận.

Các nhà nghiên cứu cảnh báo việc khai thác thiếu bền vững tại Rio Grande – con sông bắt nguồn từ Colorado và chảy xuống Mexico – đang đe dọa an ninh nguồn nước của hàng triệu người trong toàn lưu vực. Tại khu vực phía Nam bang New Mexico, nông dân ngày càng phụ thuộc vào nước ngầm để tưới tiêu cho các vườn hồ đào và cây ớt, trong bối cảnh hạn hán và nhiệt độ tăng cao khiến nguồn nước suy giảm trong nhiều thập kỷ. Chính hoạt động này đã dẫn đến vụ kiện do Texas khởi xướng từ năm 2013, với cáo buộc rằng việc bơm nước ngầm làm giảm lượng nước chảy đến bang này.

Dù sông Colorado thường thu hút nhiều chú ý hơn, các chuyên gia cho rằng tình trạng tại Rio Grande cũng nghiêm trọng không kém. Một số đoạn sông, bao gồm khu vực gần Albuquerque, được dự báo có thể tiếp tục khô cạn trong năm nay – lần thứ ba trong vòng 5 năm.