Sông Danube cạn nước, Romania đóng nhà máy hạt nhân duy nhất, Hungary xây đập ứng phó

Romania đã đóng cửa nhà máy điện hạt nhân duy nhất do thiếu nước làm mát từ sông Danube.

Trong khi đó, Hungary đang khẩn trương dựng đập trên con sông này nhằm duy trì hoạt động của nhà máy điện hạt nhân Paks.

Động thái hiếm thấy của Romania

Mực nước sông Danube giảm xuống mức thấp kỷ lục vào ngày 28/7/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát

Theo truyền thông Đức, ngày 13/8, đóng cửa nhà máy điện hạt nhân duy nhất là động thái hiếm thấy của Romania trong bối cảnh hạn hán khiến mực nước sông Danube và nhiều tuyến đường thủy lớn khác ở châu Âu xuống mức thấp kỷ lục.

Sông Danube là nguồn nước duy nhất để làm mát nhà máy Cernavoda, nơi thường sản xuất khoảng 1/5 lượng điện của Romania. Nhà máy này mới chỉ một lần phải đóng cửa trước đó vào năm 2023, cũng do hạn hán và thời tiết mùa hè nắng nóng.

Trước đó, công ty Nuclearelectrica của Romania đã đóng cửa một trong hai lò phản ứng tại Cernavoda vào tháng trước. Ngày 13/8, công ty cho biết cần đóng cửa lò phản ứng thứ hai do mực nước sông Danube tiếp tục giảm đáng kể.

Đầu tháng này, Nuclearelectrica đã phối hợp với Hải quân Romania tìm cách cải thiện khả năng duy trì hoạt động của nhà máy. Trong một động thái đáng chú ý, Hải quân Romania cho nổ một mỏm đá nhô lên do mực nước xuống thấp và chủ động đưa đá xuống lòng sông nhằm hướng thêm nước về phía Cernavoda.

Tuy nhiên, thời tiết tiếp tục khô hạn và mực nước sông tiếp tục giảm khiến nhà máy cuối cùng phải đóng cửa hoàn toàn. Giám đốc nhà máy Romeo Urjan cho rằng trong vòng 10 ngày tới, sẽ không có kế hoạch khởi động lại nhà máy.

Romania đã ban bố tình trạng khẩn cấp về năng lượng trong suốt tháng 8 và đề nghị các doanh nghiệp, hộ gia đình giảm tiêu thụ điện trong những giờ cao điểm.

Bộ Năng lượng Romania đã đưa vào hoạt động một nhà máy nhiệt điện chạy bằng than nâu công suất 330 MW. Bộ này đang dựa vào sản lượng điện gió tăng và thủy điện, tùy thuộc lượng nước hiện có trong các hồ chứa, để bù đắp tình trạng thiếu hụt.

Bộ Năng lượng Romania cũng cảnh báo trong trường hợp cuối cùng, các cơ sở công nghiệp lớn sẽ phải hạn chế hoạt động vào buổi tối để tiết kiệm điện. Các hãng sản xuất ô tô Ford và Dacia trước đó đã cam kết tạm dừng sản xuất đến ngày 19/8 nhằm tiết kiệm điện.

Việc đóng cửa nhà máy điện hạt nhân Cernavoda gây ra những vấn đề cấp bách đối với Moldova, quốc gia phụ thuộc vào điện từ Romania để bù đắp tình trạng thiếu điện. Khi nguồn điện nhập khẩu từ Romania không còn, Moldova có thể phải tăng mua điện từ Ukraine nếu nước này có khả năng cung cấp, mua điện với giá cao hơn từ các nước phương Tây hoặc áp dụng biện pháp cắt điện luân phiên.

Chuyên gia năng lượng Moldova Sergiu Tofilat phát biểu: “Chúng ta nên chuẩn bị cho tình hình xấu đi, trong đó có khả năng xảy ra mất điện, dù hiện rất khó đưa ra nhận định chắc chắn”.

Hungary nỗ lực ngăn nhà máy Paks phải đóng cửa

Trong khi đó tại Hungary, ngày 13/8, Thủ tướng Péter Magyar đã tới nhà máy điện hạt nhân duy nhất của nước này là Paks, cũng được làm mát bằng nước sông Danube. Ông Magyar nói với phóng viên tại nhà máy: “Chúng ta đã bắt đầu xây dựng đập thấp, công trình sẽ góp phần lâu dài nâng mực nước sông Danube”.

Do ảnh hưởng của hạn hán, hiện chỉ một trong 4 lò phản ứng của Paks đang hoạt động. Chín ngày trước, nhà máy này đứng trước nguy cơ phải đóng cửa hoàn toàn, nhưng chính phủ Hungary đã kịp thời hủy kế hoạch vào phút chót sau khi mực nước sông Danube cao hơn dự báo vài milimét.

Mực nước sông xuống thấp bất thường gần nhà máy Paks. Ảnh: Anadolu

Trong điều kiện bình thường, nhà máy Paks cung cấp khoảng một nửa sản lượng điện của Hungary và khoảng 1/3 lượng điện tiêu thụ của nước này.

Trước khi xây xong đập, các nhà chức trách dự kiến chủ động đánh chìm hai sà lan dài 80 m, đặt nối tiếp nhau và vuông góc với dòng chảy của sông, để tạo hiệu ứng ngăn nước ban đầu và phần nào nâng mực nước.

Ông Magyar cho biết các binh sĩ Hungary đang làm việc suốt ngày đêm để xây dựng công trình và dự kiến hoàn thành trong vòng 4 tuần tới. Theo ông, dự án sẽ giúp nâng mực nước phía trước hệ thống làm mát của nhà máy Paks thêm hơn 1 m.

Công trình có thể chỉ hoàn thành không lâu trước khi mùa hè kết thúc và mưa quay trở lại. Tuy nhiên, mực nước thấp hiện nay cũng tạo cơ hội hiếm có để thực hiện những dự án xây dựng như vậy với chi phí tương đối thấp và thuận lợi hơn.

Hạn hán và mực nước xuống mức thấp kỷ lục đang làm gia tăng lo ngại về cuộc khủng hoảng năng lượng trên khắp châu Âu, trong bối cảnh khu vực này phải đối mặt với một đợt nắng nóng mới trong mùa hè.

Theo phân tích của Cơ quan Quan trắc Biến đổi Khí hậu châu Âu Copernicus, gần 2/3 chiều dài sông Danube ghi nhận lưu lượng nước thấp nhất trong tháng 7 trong vòng 34 năm qua.

Hạn hán cũng ảnh hưởng đến các nhà cung cấp điện hạt nhân trên khắp châu Âu. Pháp, quốc gia sử dụng điện hạt nhân để sản xuất khoảng 70% lượng điện, trong tuần này ghi nhận công suất điện hạt nhân thiếu hơn 20%, mức cao kỷ lục do các sự cố liên quan đến hạn hán, nắng nóng cực đoan và sứa.

Mực nước thấp của sông Danube cũng ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động vận tải đường thủy trên tuyến dài 2.850 km, trải từ miền Tây nước Đức đến Biển Đen.

Biến đổi khí hậu do con người gây ra đã làm tình trạng hạn hán ở châu Âu trở nên nghiêm trọng hơn. Các nhà khoa học cảnh báo vấn đề này sẽ tiếp tục xấu đi.