Những dấu ấn của ông Jerome Powell trong 8 năm chèo lái Fed

Ông Jerome Powell rời vị trí lãnh đạo Cục Dữ trữ Liên bang Mỹ (Fed) sau 8 năm đầy biến động, với dấu ấn đậm nét không chỉ ở cuộc chiến chống lạm phát hậu đại dịch mà còn ở nỗ lực bảo vệ tính độc lập của ngân hàng trung ương trước sức ép chưa từng có từ Tổng thống Donald Trump.

Ông Jerome Powell để lại nhiều dấu ấn đậm nét trong quá trình lãnh đạo Fed. Ảnh: AFP/TTXVN

Theo Financial Times ngày 20/5, ngay cả những ngày cuối cùng trên cương vị Chủ tịch Fed, ông Powell vẫn đối mặt với căng thẳng chính trị. Hai thống đốc Fed do ông Trump đề cử là Stephen Miran và Michelle Bowman phản đối việc ông tiếp tục giữ ghế chủ tịch cho đến khi người kế nhiệm Kevin Warsh hoàn tất tuyên thệ nhậm chức. Dù đề xuất này cuối cùng vẫn được thông qua, sự việc phản ánh mức độ chia rẽ sâu sắc quanh Fed sau nhiều năm trở thành tâm điểm đối đầu giữa Nhà Trắng và ngân hàng trung ương Mỹ.

Trong nhiệm kỳ của mình, ông Powell nhiều lần trở thành mục tiêu công kích trực tiếp từ ông Trump. Tổng thống Mỹ từng gọi ông là “kẻ ngốc” vì không hạ lãi suất nhanh hơn, đồng thời gây áp lực công khai nhằm buộc Fed nới lỏng chính sách tiền tệ để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.

Căng thẳng leo thang đến mức Bộ Tư pháp Mỹ dưới thời ông Trump từng mở cuộc điều tra hình sự nhằm vào ông Powell liên quan tới lời khai trước Thượng viện về dự án cải tạo trụ sở Fed trị giá 2,5 tỷ USD. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng đây thực chất là nỗ lực nhằm gây sức ép buộc Fed cắt giảm lãi suất.

Bà Gita Gopinath, giáo sư tại Đại học Harvard, nhận định việc ông Powell kiên quyết bảo vệ thể chế Fed mang ý nghĩa vượt ra ngoài nước Mỹ. Theo bà, điều đó không chỉ quan trọng với Fed mà còn với toàn bộ cộng đồng ngân hàng trung ương trên thế giới.

Trong suốt nhiệm kỳ, ông Powell phải điều hành Fed qua hàng loạt cú sốc lớn. Khi tiếp quản Fed năm 2018, kinh tế Mỹ vẫn tăng trưởng ổn định với tỷ lệ thất nghiệp thấp và thị trường tài sản sôi động. Tuy nhiên, đại dịch Covid-19 nhanh chóng đẩy Fed vào giai đoạn can thiệp khẩn cấp chưa từng có.

Fed dưới thời ông Powell đã triển khai các chương trình mua trái phiếu quy mô lớn và hạ lãi suất mạnh để hỗ trợ nền kinh tế. Ban đầu, động thái này được đánh giá tích cực vì giúp Mỹ tránh một cuộc suy thoái sâu. Tuy nhiên, ngân hàng trung ương sau đó bị chỉ trích vì đánh giá sai mức độ dai dẳng của lạm phát hậu đại dịch, khi cho rằng áp lực giá cả chỉ mang tính tạm thời.

Ông Jeff Lacker, cựu Chủ tịch Fed chi nhánh Richmond, cho rằng ưu tiên hàng đầu của Fed là kiểm soát lạm phát và đây cũng là điểm gây tranh cãi lớn nhất trong nhiệm kỳ của ông Powell.

Dù vậy, Fed sau đó đã chuyển sang chiến dịch tăng lãi suất quyết liệt từ năm 2022 nhằm kiềm chế lạm phát. Chính sách này góp phần đưa lạm phát giảm mạnh mà không đẩy kinh tế Mỹ rơi vào suy thoái nghiêm trọng, điều nhiều nhà kinh tế gọi là “hạ cánh mềm”.

Song song với cuộc chiến lạm phát, ông Powell cũng phải xử lý các khủng hoảng khác như vụ sụp đổ của Ngân hàng Silicon Valley năm 2023, một trong những vụ phá sản ngân hàng lớn nhất lịch sử Mỹ hiện đại. Fed khi đó bị chỉ trích vì giám sát lỏng lẻo trong giai đoạn lãi suất tăng nhanh.

Một trong những khác biệt lớn của ông Powell so với các đời chủ tịch Fed trước là chiến lược xây dựng quan hệ chặt chẽ với Quốc hội Mỹ. Ông thường xuyên xuất hiện tại Đồi Capitol để giải trình chính sách, duy trì liên lạc với cả nghị sĩ Dân chủ lẫn Cộng hòa.

Giới quan sát cho rằng mạng lưới quan hệ này đã giúp Fed phần nào chống đỡ trước áp lực từ Nhà Trắng. Thượng nghị sĩ Cộng hòa Thom Tillis trở thành một trong những nhân vật công khai bảo vệ Fed khi phản đối việc gây sức ép chính trị lên ngân hàng trung ương.

Đầu năm 2026, ông Powell bất ngờ phát đi thông điệp video công khai chỉ trích cuộc điều tra nhằm vào mình, cho rằng đây là hành động đe dọa tính độc lập của Fed. Động thái này nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ cộng đồng ngân hàng trung ương quốc tế.

Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) Christine Lagarde và Thống đốc Ngân hàng Trung ương Anh Andrew Bailey nằm trong nhóm lãnh đạo tài chính quốc tế lên tiếng bảo vệ ông Powell. Bà Lagarde cho rằng việc bảo vệ tính độc lập của ngân hàng trung ương là yếu tố then chốt với ổn định tài chính toàn cầu.

Dù rời ghế chủ tịch, ông Powell vẫn tiếp tục ở lại Fed với vai trò thống đốc nhằm tránh để Nhà Trắng có thêm cơ hội bổ nhiệm đồng minh mới vào ban lãnh đạo ngân hàng trung ương.

Các chuyên gia cho rằng di sản lớn nhất của ông Powell có thể không nằm ở chính sách lãi suất, mà ở việc biến Fed thành biểu tượng của cuộc tranh luận rộng lớn hơn về tính độc lập thể chế tại Mỹ trong thời kỳ chính trị phân cực sâu sắc.