Thị trường xe điện thế giới: Cục diện dịch chuyển

Anh không phải thị trường xe điện lớn nhất thế giới, cũng không phải nơi có hạ tầng sạc hoàn hảo nhất.

Nhưng trong năm ngoái, tốc độ tăng trưởng doanh số bán xe điện tại Anh, quốc gia đang chật vật với khủng hoảng chi phí sinh hoạt và những vấn đề hậu Brexit, đã vượt Trung Quốc – công xưởng sản xuất xe điện của cả thế giới. Sự đảo chiều đó phản ánh những chuyển dịch đáng theo dõi tại ba thị trường lớn: Anh tăng tốc, Trung Quốc chững lại, trong khi Mỹ lùi bước.

Các mẫu xe của Tesla. Ảnh: THX/TTXVN

Theo báo cáo của Cơ quan Năng lượng Quốc tế, doanh số bán xe ô tô thuần điện chỉ dùng pin tại Anh tăng hơn 25% trong năm ngoái và duy trì đà này trong quý đầu năm 2026. Trong khi đó, tại Trung Quốc, doanh số bán chỉ tăng chưa đến 20% trong năm 2025, giảm mạnh so với tốc độ tăng trưởng hàng năm 75% trong bốn năm trước đó. Sau khi Chính phủ Trung Quốc siết chặt chương trình trợ giá dành cho người mua xe điện và tái áp thuế mua xe, doanh số bán xe điện tại Trung Quốc trong năm 2026 tính đến thời điểm này thấp hơn khoảng 1/5 so với cùng kỳ năm ngoái.

Tuy nhiên, những con số tăng trưởng trên thị trường xe điện của Anh cần được nhìn nhận trong bối cảnh đầy đủ hơn. Chỉ 23% tổng số xe bán ra tại Anh trong năm ngoái là xe phát thải bằng 0, thấp hơn đáng kể so với mục tiêu 28% mà Bộ trưởng Năng lượng Ed Miliband đề ra cho năm ngoái. Năm nay, mục tiêu đó tiếp tục tăng lên 33%. Khoảng cách giữa tham vọng chính sách và thực tế thị trường vẫn còn.

Hiện Chính phủ Anh đang kết hợp cả ràng buộc pháp lý lẫn khuyến khích tài chính để rút ngắn khoảng cách đó. Các nhà sản xuất ô tô bị phạt 12.000 bảng cho mỗi xe thiếu hụt so với chỉ tiêu doanh số bắt buộc. Song song đó, gói trợ giá cho người mua xe phát thải bằng 0 có giá bán dưới 37.000 bảng (khoảng 1,3 tỷ VND) được triển khai từ tháng 7/2025, ước tính khoảng 1/4 số xe điện bán ra đáp ứng điều kiện này. Chính phủ cũng đã linh hoạt hơn khi cho phép các hãng xe vay tín chỉ từ các năm tương lai để tránh bị phạt. Đây là một điều chỉnh cho thấy lộ trình chuyển đổi cần thêm thời gian hơn dự kiến.

Đáng chú ý là xe nhập khẩu từ Trung Quốc chiếm 35% doanh số xe điện mới tại Anh trong ba tháng đầu năm nay, tăng từ mức 30% năm ngoái. Trung Quốc sản xuất 75% lượng xe điện toàn cầu trong năm 2025 và trong bối cảnh nhu cầu nội địa chững lại, xuất khẩu xe điện của nước này tăng gấp đôi lên mức kỷ lục 2,5 triệu chiếc. Sức tăng trưởng của thị trường xe điện tại Anh vì vậy một phần được nuôi dưỡng bởi nguồn cung dồi dào và giá cạnh tranh từ các nhà sản xuất Trung Quốc – một thực tế mà các nhà hoạch định chính sách công nghiệp tại London không thể bỏ qua khi tính đến bài toán tự chủ chuỗi cung ứng dài hạn.

Bức tranh tại Mỹ là minh chứng rõ nét nhất cho tầm quan trọng của cam kết chính sách nhất quán. Mức tăng 15% của doanh số bán xe điện tại Mỹ trong thời gian từ tháng 1-9/2025 bị xóa sạch bởi mức giảm 45% trong quý cuối cùng của năm này, khi Washington rút lại hỗ trợ cho thị trường xe điện. Doanh số bán trong ba tháng đầu năm nay tại Mỹ thấp hơn 30% so với cùng kỳ năm ngoái. Thị trường xe điện phụ thuộc vào niềm tin dài hạn – của người tiêu dùng, của nhà sản xuất và của nhà đầu tư. Khi niềm tin đó bị lung lay bởi những thay đổi chính sách đột ngột, hậu quả hiện ra rất nhanh.

Thị trường xe điện toàn cầu đang tái định hình theo những đường đứt gãy mới: chính sách công nghiệp, cạnh tranh địa kinh tế, khả năng tự chủ công nghệ và an ninh năng lượng. Điều ít ai ngờ là chính cuộc xung đột tại Trung Đông – với giá nhiên liệu tăng vọt sau khi eo biển Hormuz đóng cửa – lại đang trở thành chất xúc tác mạnh nhất cho quá trình chuyển đổi mà các chính phủ đã loay hoay thúc đẩy nhiều năm qua. Thị trường tại Anh đang tăng trưởng, nhưng chưa đủ nhanh theo chuẩn của chính mình. Trung Quốc đang chậm lại trong nước, nhưng vẫn chi phối chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong cuộc đua chuyển đổi năng lượng này, tốc độ quan trọng, nhưng hướng đi và sự nhất quán có lẽ còn quan trọng hơn.