Ngoài đường huyết, người mắc đái tháo đường cần theo dõi những chỉ số nào tại nhà?

Quản lý đái tháo đường hiệu quả đòi hỏi người bệnh chủ động theo dõi sức khỏe mỗi ngày, không chỉ dựa vào kết quả đo đường huyết.

1. Huyết áp và cân nặng cần được kiểm soát ở người mắc đái tháo đường

Huyết áp là thông số quan trọng mà người mắc đái tháo đường nên theo dõi tại nhà, đặc biệt khi đồng thời bị tăng huyết áp hoặc có nguy cơ tim mạch cao. Đường huyết tăng kéo dài có thể làm tổn thương mạch máu, trong khi huyết áp cao làm tăng thêm gánh nặng lên tim, thận và não. Sự kết hợp của hai yếu tố này khiến nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ và bệnh thận tăng lên.

Theo Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA), người mắc đái tháo đường kèm tăng huyết áp nên được hướng dẫn tự đo huyết áp tại nhà. Khi đo, người bệnh nên ngồi nghỉ ít nhất 5 phút, tựa lưng vào ghế, đặt hai chân trên sàn và giữ cánh tay ngang tầm tim. Băng quấn cần có kích thước phù hợp; nên đo và ghi lại kết quả theo lịch được nhân viên y tế hướng dẫn.

Mục tiêu huyết áp cần được cá thể hóa theo tuổi, bệnh đi kèm và khả năng dung nạp điều trị. Nếu huyết áp từ 180/120 mmHg trở lên, người bệnh cần đo lại sau ít nhất 1 phút. Khi mức huyết áp này đi kèm đau ngực, khó thở, yếu hoặc tê đột ngột, nhìn mờ hay khó nói, người nhà cần gọi cấp cứu ngay.

Cân nặng cũng nên được theo dõi định kỳ, nhất là ở người thừa cân, béo phì hoặc mắc bệnh tim, thận. Thừa cân có thể làm tăng đề kháng insulin, gây khó khăn cho việc kiểm soát đường huyết. Ngược lại, sụt cân không chủ ý cũng có thể là dấu hiệu đường huyết chưa được kiểm soát tốt hoặc một vấn đề sức khỏe khác.

Người bệnh có thể cân vào cùng một thời điểm trong ngày, trong điều kiện tương tự và ghi lại kết quả để nhận biết xu hướng thay đổi. Người mắc suy tim hoặc bệnh thận cần đặc biệt chú ý đến tình trạng tăng cân nhanh trong thời gian ngắn, nhất là khi kèm phù chân hoặc khó thở, vì đây có thể là dấu hiệu ứ dịch cần được đánh giá sớm.

2. Quan sát bàn chân mỗi ngày để phát hiện tổn thương sớm

Bàn chân là vị trí cần được kiểm tra thường xuyên ở người mắc đái tháo đường.

Bàn chân là vị trí cần được kiểm tra thường xuyên ở người mắc đái tháo đường. Tổn thương thần kinh có thể làm giảm cảm giác đau, nóng hoặc lạnh; tuần hoàn máu kém cũng khiến vết thương khó lành. Vì vậy, một vết xước nhỏ, phồng rộp do giày dép hoặc vết chai có thể không được nhận ra kịp thời và tiến triển thành loét, nhiễm trùng.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), người mắc đái tháo đường nên kiểm tra bàn chân hằng ngày, kể cả khi không có cảm giác đau. Người bệnh cần quan sát lòng bàn chân, gót chân, kẽ ngón và móng chân để phát hiện vết cắt, vết phồng rộp, vùng da đỏ, sưng, đổi màu hoặc vết thương mới xuất hiện. Có thể dùng gương hoặc nhờ người thân hỗ trợ nếu khó nhìn thấy lòng bàn chân.

Nếu phát hiện vết loét, vùng sưng đỏ, nóng bất thường hoặc vết thương có dấu hiệu nhiễm trùng, người bệnh cần liên hệ với bác sĩ, không chờ đến lần tái khám định kỳ. Không nên tự cắt chai chân, xử lý móng mọc quặp hoặc ngâm chân trong nước nóng. Việc kiểm tra tại nhà giúp nhận biết dấu hiệu bất thường nhưng không thay thế khám bàn chân định kỳ, đặc biệt ở người đã từng loét chân, mất cảm giác hoặc có bệnh mạch máu ngoại biên.

3. Ghi lại các dấu hiệu bất thường và duy trì xét nghiệm định kỳ

Ngoài những thông số có thể tự đo, người mắc đái tháo đường nên theo dõi các thay đổi của cơ thể như khát nhiều, tiểu nhiều, mệt mỏi bất thường, nhìn mờ, tê bì hoặc đau rát bàn chân. Người đang dùng insulin hoặc một số thuốc hạ đường huyết có nguy cơ hạ đường huyết cũng cần nhận biết các biểu hiện như run tay, vã mồ hôi, đói cồn cào, hồi hộp, chóng mặt hoặc lú lẫn. Khi xuất hiện những dấu hiệu này, cần kiểm tra đường huyết nếu có thể và xử trí theo kế hoạch đã được nhân viên y tế hướng dẫn.

Người bệnh nên ghi lại huyết áp, cân nặng, triệu chứng bất thường và thời điểm xuất hiện để cung cấp thông tin khi tái khám. Nhật ký này giúp nhân viên y tế đánh giá diễn biến sức khỏe, xem xét hiệu quả điều trị và nhận diện những thay đổi cần can thiệp.

Bên cạnh theo dõi tại nhà, người mắc đái tháo đường vẫn cần xét nghiệm định kỳ để đánh giá những nguy cơ không thể nhận biết chỉ bằng cảm giác hoặc thiết bị gia đình. HbA1c phản ánh mức đường huyết trung bình trong khoảng 2 – 3 tháng; xét nghiệm mỡ máu giúp đánh giá nguy cơ tim mạch; xét nghiệm creatinin máu, mức lọc cầu thận ước tính và albumin niệu giúp phát hiện tổn thương thận. Những xét nghiệm này được thực hiện theo lịch phù hợp với tình trạng bệnh và hướng dẫn của bác sĩ.

Theo dõi sức khỏe tại nhà không nhằm thay thế việc khám và xét nghiệm, mà giúp người bệnh nhận biết sớm những thay đổi giữa các lần tái khám. Việc ghi chép đều đặn, dùng thuốc đúng chỉ định và chủ động liên hệ nhân viên y tế khi có dấu hiệu bất thường là những phần thiết yếu trong quản lý đái tháo đường lâu dài.