Một lực lượng, ba ‘mặt trận’: Hàng không Vũ trụ Nga sở hữu những gì?

Từ những tiêm kích thế hệ 5, tên lửa siêu vượt âm đến các năng lực quân sự trong không gian, Hàng không Vũ trụ Nga đang sở hữu một hệ thống sức mạnh đa tầng, trải rộng từ chiến trường trên không đến quỹ đạo.

Lực lượng Hàng không Vũ trụ Nga (VKS) được thành lập vào 12/8/2015 trên cơ sở sáp nhập Lực lượng Không quân Nga và Lực lượng Phòng vệ Hàng không Vũ trụ Nga. Ảnh: RT

Lực lượng Hàng không Vũ trụ Nga (VKS) kỷ niệm ngày thành lập vào 12/8. Là một trong những quân chủng trẻ nhất của quân đội Nga hiện đại, VKS được thành lập cách đây 11 năm.

Mặc dù lực lượng không quân của VKS có nguồn gốc từ Không quân Liên Xô và Không quân Đế quốc Nga, VKS hiện đại có quy mô và chức năng rộng hơn nhiều.

Quá trình hình thành VKS bắt đầu từ cuối những năm 1990, khi Không quân Nga được sáp nhập với Lực lượng Phòng không, sau đó tiếp nhận các đơn vị không quân thuộc Lục quân Nga vài năm sau đó. VKS có hình hài hiện nay từ năm 2015, khi Không quân Nga sáp nhập với Lực lượng Phòng thủ Hàng không Vũ trụ, được thành lập năm 2011 nhưng tồn tại trong thời gian tương đối ngắn.

Hiện VKS có khoảng 165.000 quân nhân tại ngũ, gồm ba lực lượng thành phần chính: Không quân, Lực lượng Phòng không và Phòng thủ tên lửa, cùng Lực lượng Vũ trụ.

VKS quản lý các lực lượng tiêm kích, không quân tiền tuyến, không quân tầm xa, bộ phận trên không của bộ ba hạt nhân Nga, các đơn vị phòng không cùng nhiều năng lực liên quan đến không gian. Lực lượng này cũng có các đơn vị bộ binh cơ giới trực thuộc. Ban đầu được thành lập để bảo vệ các cơ sở hậu phương, những đơn vị này sau đó được mở rộng thành hai trung đoàn, thường được gọi vui là “lính thủy đánh bộ vũ trụ”.

Đài RT đã “điểm danh” kho vũ khí của lực lượng này.

Làm chủ bầu trời

Các tiêm kích Sukhoi Su-30 và Su-35 là những máy bay chủ lực của Nga trong nhiệm vụ giành ưu thế trên không. Đây là các tiêm kích thế hệ 4,5 được hiện đại hóa sâu, phát triển từ dòng Su-27. Những biến thể hiện đại của Su-27 vẫn đang được sử dụng rộng rãi trong quân đội Nga. Toàn bộ số máy bay này dự kiến được nâng cấp lên chuẩn Su-35 vào cuối thập niên này.

Tiêm kích Su-35 của Lực lượng Hàng không Vũ trụ Nga. Ảnh: Sputnik

Bên cạnh đó là tiêm kích đa nhiệm thế hệ thứ năm Su-57, được thiết kế cho cả nhiệm vụ giành ưu thế trên không lẫn tấn công tầm xa. Trong những năm gần đây, quân đội Nga tiếp nhận ngày càng nhiều máy bay loại này. Hiện Nga được cho là có khoảng 35 chiếc Su-57 sản xuất hàng loạt cùng 10 nguyên mẫu. Không quân Nga dự kiến sở hữu ít nhất 76 chiếc Su-57 sản xuất hàng loạt vào cuối năm 2028.

Tiêm kích đa nhiệm thế hệ thứ năm Su-57. Ảnh: Sputnik

Không quân tiền tuyến

Tiêm kích-bom Su-34 đã trở thành xương sống của lực lượng không quân tiền tuyến Nga và được sử dụng rộng rãi trong cuộc xung đột tại Ukraine.

Việc trang bị các module hiệu chỉnh và dẫn đường đa năng (UMPK) cho bom thông thường đã giúp nâng cao đáng kể năng lực của Su-34. Những bộ cánh nâng cấp này biến các loại bom rơi tự do thành vũ khí có độ chính xác cao, đồng thời mở rộng đáng kể tầm hoạt động.

Cường kích Su-34. Ảnh: Sputnik

Su-34, với hình dáng buồng lái đặc trưng nên thường được gọi bằng biệt danh “Vịt con địa ngục”, được kỳ vọng sẽ thay thế các máy bay Su-24M đã cũ. Tuy nhiên, Su-24M vẫn đang được quân đội Nga sử dụng cùng với dòng máy bay hiện đại hơn.

Hai chiếc máy bay ném bom Su-24M. Ảnh: Sputnik

Yểm trợ đường không

Máy bay Su-25 kỳ cựu vẫn là phương tiện chủ lực của Nga trong nhiệm vụ yểm trợ đường không tầm gần. Tuy nhiên, vai trò của loại máy bay này đã giảm đáng kể trong cuộc xung đột tại Ukraine do mạng lưới phòng không dày đặc của cả hai bên, cùng mối đe dọa ngày càng lớn từ UAV đối với máy bay hoạt động ở độ cao thấp.

Máy bay yểm trợ đường không Su-25. Ảnh: Sputnik

Trong khi đó, trực thăng tấn công tiền tuyến lại thể hiện vai trò nổi bật trong cuộc xung đột. Các loại vũ khí dẫn đường tầm xa cho phép những trực thăng như Ka-52 và Mi-28 tấn công chính xác các phương tiện bọc thép, xe cơ giới và mục tiêu cố định, đồng thời hoạt động ngoài tầm với của nhiều hệ thống phòng không tầm ngắn.

Các trực thăng tấn công cũng được sử dụng rộng rãi trong nhiệm vụ phòng không, săn tìm UAV cánh bằng được lực lượng Ukraine triển khai với số lượng lớn gần như hàng ngày trong những tháng gần đây. Chúng có thể đánh chặn UAV bằng tên lửa không đối không hoặc pháo trên máy bay.

“Cánh tay tầm xa”

Nga duy trì một phi đội máy bay tầm xa gồm nhiều loại có nguồn gốc từ thời Chiến tranh Lạnh, trong đó có Tu-22M3, Tu-160 và “lão tướng” Tu-95 sử dụng động cơ cánh quạt.

Tất cả các dòng máy bay này đều đã được hiện đại hóa sâu và về cơ bản chỉ còn giữ lại khung thân của những thiết kế từ thời Liên Xô. Các máy bay chiến lược này là một bộ phận trong bộ ba hạt nhân của Nga và có khả năng mang tên lửa trang bị đầu đạn nhiệt hạch.

“Lão tướng” ném bom tầm xa Tu-95MS. Ảnh: Sputnik

Trong những năm gần đây, lực lượng không quân tầm xa của Nga có thêm một phương tiện khá đặc biệt là tiêm kích đánh chặn MiG-31K được hiện đại hóa. Những máy bay đánh chặn hoạt động ở độ cao lớn này được cải biến thành phương tiện mang tên lửa đạn đạo siêu vượt âm Kinzhal và đã được sử dụng trong cuộc xung đột tại Ukraine để tấn công các mục tiêu có giá trị cao.

Lá chắn phòng không

VKS chịu trách nhiệm về phòng không và phòng thủ tên lửa, ngoại trừ những hệ thống tầm cực ngắn được các đơn vị Lục quân Nga trực tiếp vận hành. Kho vũ khí của lực lượng bao gồm nhiều hệ thống đảm nhiệm các nhiệm vụ khác nhau.

Hệ thống phòng không tiên tiến S-400. Ảnh: Sputnik

Các hệ thống S-300 và S-400 là những thành phần chủ chốt trong mạng lưới phòng không tầm trung và tầm xa. Các hệ thống thuộc dòng này, đặc biệt là S-500 sắp được triển khai, được cho là có khả năng đánh chặn mục tiêu ở quỹ đạo thấp, qua đó có thể đảm nhiệm cả vai trò vũ khí chống vệ tinh.

Ở cấp độ chiến thuật, hệ thống Pantsir-S và các biến thể đã trở thành một trong những phương tiện quan trọng của Nga. Hệ thống này được đánh giá đã phát huy hiệu quả trong cuộc xung đột tại Ukraine, bảo vệ cả lực lượng ở tiền tuyến lẫn các cơ sở nằm sâu trong lãnh thổ Nga.

Lực lượng Vũ trụ

Thành phần vũ trụ của VKS là lực lượng bí mật nhất trong toàn bộ quân chủng. Lực lượng Vũ trụ chịu trách nhiệm phóng vệ tinh quân sự, duy trì liên lạc tầm xa, thu thập thông tin tình báo điện tử và cung cấp cảnh báo sớm về các vụ phóng tên lửa.

Tàu vũ trụ Soyuz-2.1a mang theo vệ tinh quân sự rời bệ phóng tại trung tâm phóng vũ trụ Plesetsk, Nga. Ảnh: Sputnik

Hiện chưa rõ lực lượng này có thực sự sở hữu năng lực tấn công trong không gian hay không, trong bối cảnh Moscow từ lâu tuyên bố phản đối quân sự hóa không gian.

Tuy nhiên, gần đây một số hãng truyền thông phương Tây dẫn các nguồn tin chưa được xác nhận cho rằng vệ tinh quân sự Nga đã tiếp cận các phương tiện vũ trụ khác và tìm cách gây nhiễu liên lạc của chúng.