Lá vối có tác dụng gì? Những lợi ích với sức khỏe theo y học cổ truyền

Lá vối từ lâu được sử dụng như một loại nước uống quen thuộc ở nhiều vùng nông thôn Việt Nam.

Theo y học cổ truyền, lá vối có tính mát, giúp kiện tỳ, hỗ trợ tiêu hóa và thanh nhiệt. Một số nghiên cứu hiện đại cũng ghi nhận loại lá này chứa nhiều hợp chất sinh học có lợi cho sức khỏe.

Theo GS.TS.BSCKII Nguyễn Hồng Siêm, Phó chủ tịch Hội Nam Y Việt Nam, lá vối có vị đắng nhẹ, hơi chát, tính mát. Tác dụng chính là kiện tỳ, tiêu thực, sát khuẩn, rất phù hợp với những người ăn uống khó tiêu, bụng dạ hay đầy chướng, người nóng trong sinh rôm, sẩy, mẩn ngứa.

Người dân nhiều địa phương có thói quen dùng lá hoặc nụ vối tươi, phơi khô rồi hãm nước uống hằng ngày, đặc biệt vào mùa hè.

1. Lợi ích của lá vối

1.1 Lá vối hỗ trợ tiêu hóa, giảm cảm giác đầy bụng

Một trong những công dụng phổ biến nhất của lá vối là hỗ trợ hệ tiêu hóa. Theo y học cổ truyền, lá vối có tác dụng kiện tỳ, tiêu thực, giúp cơ thể tiêu hóa thức ăn tốt hơn, nhất là sau những bữa ăn nhiều chất béo hoặc đạm. Nước lá vối ấm thường được sử dụng để giảm cảm giác đầy bụng, chướng hơi và khó tiêu.

Bên cạnh đó, lá vối chứa tanin và tinh dầu. Tanin có đặc tính làm săn niêm mạc, trong khi tinh dầu có hoạt tính kháng khuẩn nhất định. Nhờ vậy, lá vối có thể góp phần hỗ trợ sức khỏe đường ruột. Tuy nhiên, đối với những người mắc viêm đại tràng mạn tính, hội chứng ruột kích thích hoặc các bệnh lý tiêu hóa kéo dài, việc điều trị cần dựa trên chẩn đoán của bác sĩ. Nước lá vối không thể thay thế các phương pháp điều trị đã được chứng minh hiệu quả.

Lá vối.

1.2 Có thể hỗ trợ kiểm soát đường huyết

Nụ vối chứa nhiều hợp chất flavonoid và polyphenol – những chất chống oxy hóa được nghiên cứu về khả năng bảo vệ tế bào khỏi tổn thương do gốc tự do. Một số nghiên cứu thực nghiệm cho thấy chiết xuất từ nụ hoặc lá vối có thể góp phần cải thiện chuyển hóa glucose và hỗ trợ kiểm soát đường huyết. Các nhà khoa học cho rằng cơ chế này có thể liên quan đến khả năng chống oxy hóa và bảo vệ chức năng tế bào beta của tuyến tụy.

Tuy nhiên, các bằng chứng trên người hiện vẫn còn hạn chế. Vì vậy, người mắc đái tháo đường không nên tự ý sử dụng nước lá vối thay cho thuốc điều trị hoặc điều chỉnh đơn thuốc nếu chưa có ý kiến của bác sĩ. Có thể dùng nụ vối khô pha như trà với lượng vừa phải. Nên uống loãng và chia thành nhiều lần trong ngày thay vì uống quá nhiều trong một lúc.

1.3 Hỗ trợ chuyển hóa lipid và chức năng gan

Theo kinh nghiệm dân gian, nước lá vối thường được sử dụng để thanh nhiệt, hỗ trợ chức năng gan và giảm mỡ máu. Một số nghiên cứu bước đầu cho thấy các polyphenol và flavonoid trong lá vối có khả năng chống oxy hóa, góp phần hạn chế quá trình oxy hóa lipid và hỗ trợ chuyển hóa chất béo. Tuy nhiên, các nghiên cứu lâm sàng trên người còn chưa đủ để khẳng định hiệu quả điều trị đối với gan nhiễm mỡ hoặc rối loạn lipid máu.

Do đó, với người mắc gan nhiễm mỡ hoặc mỡ máu cao, việc kiểm soát cân nặng, điều chỉnh chế độ ăn, tăng vận động và sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ vẫn là những biện pháp điều trị quan trọng.

1.4 Hỗ trợ chăm sóc một số vấn đề ngoài da

Theo y học cổ truyền, lá vối có tác dụng giải độc, tiêu viêm và sát khuẩn. Người dân thường dùng nước lá vối tưới sắc đặc để rửa ngoài da hoặc gội đầu khi bị rôm sảy, mẩn ngứa hoặc một số tổn thương da nhẹ. Các nghiên cứu hóa học cho thấy tinh dầu và một số hợp chất trong lá vối có hoạt tính kháng khuẩn, kháng nấm ở mức độ nhất định trong điều kiện phòng thí nghiệm.

Tuy nhiên, nếu các tổn thương ngoài da có dấu hiệu lan rộng, chảy dịch, sốt hoặc kéo dài nhiều ngày, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được khám và điều trị phù hợp thay vì chỉ sử dụng các biện pháp dân gian.

2. Những lưu ý khi sử dụng lá vối

Mặc dù là loại nước uống khá phổ biến, việc sử dụng lá vối cũng cần đúng cách để tránh ảnh hưởng đến sức khỏe.

Một số lưu ý gồm:

• Không nên uống nước lá vối quá đặc hoặc quá nhiều trong ngày.
• Không nên uống khi bụng đang quá đói vì có thể gây cồn cào hoặc khó chịu ở một số người.
• Người đang mắc bệnh mạn tính, phụ nữ mang thai hoặc đang dùng thuốc điều trị nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng thường xuyên.
• Lá vối chỉ có vai trò hỗ trợ sức khỏe, không thay thế thuốc điều trị các bệnh như đái tháo đường, viêm đại tràng, gan nhiễm mỡ hay rối loạn mỡ máu.