Houthi phong tỏa Biển Đỏ: Đòn đánh làm rung chuyển chuỗi cung ứng và thị trường năng lượng toàn cầu

Việc lực lượng Houthi tại Yemen tuyên bố áp đặt phong tỏa hàng hải đối với Saudi Arabia và đe dọa mở rộng các cuộc tấn công trên Biển Đỏ đang làm dấy lên lo ngại về một cuộc khủng hoảng mới đối với thương mại và năng lượng toàn cầu.

Vịnh Aqaba – một nhánh phía đông bắc của Biển Đỏ.

Trong bối cảnh xung đột Mỹ – Iran tiếp tục leo thang, động thái này không chỉ mở thêm một mặt trận mới ở Trung Đông mà còn tạo nguy cơ làm tê liệt một trong những tuyến vận tải biển quan trọng nhất thế giới.

Theo tuyên bố của người phát ngôn quân sự Houthi Yahya Saree, lực lượng này sẽ áp đặt “phong tỏa hàng hải” đối với Saudi Arabia nhằm đáp trả các cuộc không kích của Riyadh vào những khu vực do Houthi kiểm soát cũng như việc phong tỏa các cảng biển và sân bay của Yemen. Houthi khẳng định sẽ thực hiện chiến lược “phong tỏa đáp trả phong tỏa”, đồng thời cảnh báo mọi hành động leo thang của Saudi Arabia sẽ phải đối mặt với những phản ứng mạnh mẽ hơn.

Ngay sau tuyên bố này, Houthi đã tiến hành tấn công hai tàu chở dầu của Saudi Arabia mang tên Encelia và Laylia với cáo buộc các tàu này vi phạm lệnh phong tỏa. Theo phía Saudi Arabia, vụ tấn công khiến phần mũi tàu Encelia bốc cháy nhưng toàn bộ thủy thủ đoàn đều an toàn và lực lượng chức năng đã nhanh chóng khống chế tình hình.

Động thái trên diễn ra trong bối cảnh cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran bước sang đêm không kích thứ 12 liên tiếp. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết các cuộc không kích tiếp tục nhằm vào năng lực hàng hải, các kho tên lửa, thiết bị bay không người lái, hệ thống giám sát ven biển và phòng không của Iran nhằm làm suy giảm khả năng đe dọa các tuyến hàng hải quốc tế. Trong khi đó, Iran tuyên bố đáp trả bằng các cuộc tấn công nhằm vào những căn cứ quân sự Mỹ tại Kuwait và Jordan, khiến nguy cơ xung đột lan rộng ngày càng rõ nét.

Điều khiến cộng đồng quốc tế đặc biệt lo ngại là khả năng Houthi biến Biển Đỏ thành một “điểm nghẽn” mới của thương mại toàn cầu. Biển Đỏ và eo biển Bab el-Mandeb là cửa ngõ nối Vịnh Aden với kênh đào Suez, nơi khoảng 12% thương mại hàng hải thế giới và hàng triệu thùng dầu mỗi ngày đi qua. Đây cũng là tuyến đường ngắn nhất kết nối châu Á với châu Âu.

Trong nhiều tháng qua, Saudi Arabia đã chuyển một lượng lớn dầu xuất khẩu từ vùng Vịnh sang cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ nhằm tránh rủi ro tại eo biển Hormuz, nơi Iran liên tục đe dọa phong tỏa. Tuy nhiên, nếu Houthi kiểm soát hoặc tấn công các tuyến hàng hải tại Bab el-Mandeb, các tàu chở dầu sẽ không còn lối ra từ Biển Đỏ để tiến vào Ấn Độ Dương.

Khi đó, lựa chọn duy nhất là di chuyển ngược lên phía bắc qua kênh đào Suez hoặc buộc phải vòng xuống Mũi Hảo Vọng ở cực nam châu Phi. Tuyến đường này kéo dài thêm hàng nghìn hải lý, khiến thời gian vận chuyển tăng từ 10 đến 20 ngày tùy điểm đến, đồng thời làm chi phí nhiên liệu, thuê tàu và bảo hiểm tăng mạnh.

Các chuyên gia cảnh báo, nếu Biển Đỏ và eo biển Hormuz cùng lúc bị gián đoạn, thế giới sẽ phải đối mặt với cuộc khủng hoảng vận tải biển nghiêm trọng nhất kể từ đại dịch COVID-19. Hormuz hiện là cửa ngõ xuất khẩu khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu, còn Bab el-Mandeb là mắt xích quan trọng nối Trung Đông với châu Âu. Hai tuyến hàng hải này bị đe dọa đồng thời sẽ khiến chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu chịu sức ép chưa từng có.

Không chỉ thị trường dầu mỏ, thương mại quốc tế cũng sẽ bị ảnh hưởng sâu rộng. Trong giai đoạn Houthi liên tục tấn công tàu hàng trong cuộc chiến Gaza, nhiều hãng vận tải lớn đã phải chuyển hướng toàn bộ đội tàu vòng qua châu Phi. Điều này làm tăng đáng kể chi phí logistics, kéo dài thời gian giao hàng và góp phần đẩy giá hàng hóa lên cao tại nhiều thị trường.

Nếu chiến dịch phong tỏa lần này được mở rộng và kéo dài, tác động có thể còn nghiêm trọng hơn do diễn ra đồng thời với xung đột Mỹ – Iran. Các công ty bảo hiểm hàng hải nhiều khả năng sẽ nâng phí bảo hiểm chiến tranh đối với tàu đi qua khu vực, trong khi không ít doanh nghiệp vận tải có thể từ chối khai thác tuyến Biển Đỏ vì rủi ro quá lớn.

Đối với Saudi Arabia, đây là thách thức an ninh nghiêm trọng nhất trong nhiều năm trở lại đây. Sau nhiều nỗ lực giảm căng thẳng với Iran và từng bước rút khỏi cuộc chiến Yemen để tập trung thực hiện chương trình cải cách “Tầm nhìn 2030″, Riyadh nay đứng trước nguy cơ bị kéo trở lại cuộc xung đột tiêu hao ngay sát biên giới.

Giới phân tích cho rằng Houthi đang sử dụng lá bài chiến lược mạnh nhất của mình là kiểm soát cửa ngõ Bab el-Mandeb nhằm gây sức ép không chỉ với Saudi Arabia mà còn với Mỹ và các đồng minh. Việc lực lượng này nhận được sự hậu thuẫn từ Iran cũng khiến Biển Đỏ trở thành một phần trong cuộc cạnh tranh khu vực giữa Tehran và Washington.

Trong bối cảnh đó, nguy cơ lớn nhất không chỉ là các cuộc tấn công đơn lẻ nhằm vào tàu thương mại mà là khả năng hình thành hai “nút thắt” chiến lược cùng lúc tại Hormuz và Bab el-Mandeb. Nếu kịch bản này xảy ra, thị trường dầu mỏ toàn cầu có thể chứng kiến những biến động mạnh về giá, chuỗi cung ứng quốc tế tiếp tục bị gián đoạn, lạm phát gia tăng và kinh tế thế giới phải đối mặt với một cú sốc mới.

Chính vì vậy, diễn biến tại Biển Đỏ hiện không còn là vấn đề riêng của Yemen hay Saudi Arabia mà đã trở thành một trong những điểm nóng có khả năng tác động trực tiếp đến an ninh năng lượng và thương mại toàn cầu.